న వర్షతి ఘనవ్రాతే దృష్టనష్టే క్వచిత్ స్థితే । పూతాఙ్గారకణోన్మిశ్రగతౌ వహతి మారుతే
ఆకాశంలో మేఘాలు కనిపించకుండా పోయాయి, వర్షం పడలేదు. గాలిలో ఎగురుతున్నదల్లా అగ్నికణాలు, బూడిద మాత్రమే.
శీర్ణమర్మరపర్ణాసు దావాగ్నివలితాసు చ । వనస్థలీషు శూన్యాసు చిరప్రవ్రజితాస్వ్ ఇవ
అటవుల్లో ఆకులు ఎండిపోగా, మంటల్లో కాలిపోయాయి. అడవులు ఖాళీగా, ఎప్పుడో వదిలేసినట్టు కనిపించాయి.
అకాణ్డమ్ అభవద్ భీమమ్ ఉద్దామదవపావకమ్ । శోషితాశేషగహనం భస్మశేషతృణోలపమ్
ఏ ముందస్తు సూచన లేకుండానే ఒక భయంకరమైన అగ్ని వ్యాపించింది. అది అడవిని పూర్తిగా ఎండబెట్టింది, చివరికి బూడిద, కొంత గడ్డి మిగిలాయి.
పాంసుధూసరసర్వాఙ్గం క్షుధితాశేషమానవమ్ । నిరన్నతృణపానీయదేశోద్యద్దావమణ్డలమ్
అందరి శరీరాలు దుమ్ముతో కప్పబడి, ప్రతి ఒక్కరూ ఆకలితో బాధపడుతూ ఉన్నారు. ఆ భూమిలో తిండి, గడ్డి, నీరు ఏమీ లేకుండా, చుట్టూ అగ్ని మండుతూ ఉంది.
కచన్మరుమరీచ్యమ్బుమజ్జన్మహిషమణ్డలమ్ । వాతోత్థసైకతవ్యూహవారివాహావృతామ్బరమ్
ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కడ చూసినా, మాయ నీటిలో మునిగిపోతున్న ఎద్దులు కనిపించేవి. గాలి ఎగురవేసిన మట్టి గుట్టలు చుట్టూ ఉన్నాయి, ఆకాశం మేఘాలతో కమ్మబడింది.
పానీయశబ్దమాత్రైకశ్రవణోత్కనరవ్రజమ్ । ఆతపాద్ అతిసంశోషసీదత్సకలమానవమ్
నీటి శబ్దం వినాలని మాత్రమే ఆశిస్తూ జనసమూహాలు ఎదురుచూశారు. భయంకరమైన ఎండతో అందరూ పూర్తిగా ఎండిపోతూ బాధపడ్డారు.
పుత్రగ్రసనసంరబ్ధక్షుధితోజ్ఝితజీవితమ్ । స్వాఙ్గచర్వణసంరమ్భలుఠద్దశనమణ్డలమ్
కొంతమంది ఆకలితో తమ పిల్లలను తినడానికి ప్రయత్నించి ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరికొంతమంది తమ చేతిపాదాలను కొరికుతూ, నొప్పితో నేలపై తిప్పుకుంటూ ఉన్నారు.
మాంసశఙ్కానిగీర్ణోగ్రఖదిరాగ్నికణోత్కరమ్ । మణ్డూకాశావశగ్రస్తవనపాషాణఖణ్డకమ్
అక్కడ మాంసం ముక్కలు, ఎముకలు, ముక్కైన ఖదిరపు చెక్కలు, చుట్టూ చిమ్మిన అగ్ని రేణువులు, ఆకలితో ఉన్న బల్లులు కొరికిన రాళ్లు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉంటాయి.
అన్యోఽన్యద్రుతసంసక్తమాతృపుత్రపితృవ్రజమ్ । గృధ్రోదరరటత్సాగ్రనిగీర్ణవనశారికమ్
అక్కడ తల్లులు, కుమారులు, తండ్రులు ఒకరినొకరు పట్టుకుని కలిసిపోతున్నారు; అడవి మైనాలు గర్జించే గద్దల పొట్టలో పూర్తిగా మింగబడిపోతున్నాయి.
పరస్పరాఙ్గవిచ్ఛేదరక్తసిక్తధరాతలమ్ । హరిగ్రసనసంరబ్ధమత్తక్షుభితవారణమ్
ప్రాణులు ఒకరినొకరు దాడి చేసి, అవయవాలు తెగిపోవడంతో నేల అంతా రక్తంతో తడిసిపోతోంది; సింహాల ఉన్మాదంతో మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు ఉగ్రంగా మింగివేయబడుతున్నాయి.
దరీనిగిరణైకోత్కసింహభ్రమణభీషణమ్ । అన్యోఽన్యగ్రసనోద్యుక్తలోకమల్లకృతాహవమ్
అక్కడ సింహాలు ఒక్క ముక్కలో జింకలను మింగేస్తూ భయంకరంగా తిరుగుతున్నాయి; ప్రజలు పరస్పరం ఒకరినొకరు చంపుకుంటూ, మల్లయుద్ధంలో పడినవారిలా పోరాడుతున్నారు.
నిష్పత్త్రపాదపోడ్డీనపూతాఙ్గారమయానిలమ్ । రక్తపానోత్కమార్జారలీఢధాతుతలావని
చెట్లు ఆకులు రాలిపోయి, కాండాలు కాలిపోయి నల్లగా మారాయి. గాలి అంతా బూడిదతో నిండిపోయింది. నేలపై రక్తం తాగే పిల్లులు నాకిన మిగతా అవయవాల మచ్చలు కనిపిస్తున్నాయి.
జ్వాలాఘనఘనాటోపసావతంసవనానిలమ్ । సర్వస్ఖలజ్జ్వలద్వహ్నిపుఞ్జపిఞ్జరజఙ్గలమ్
అడవి గాలులు ఎక్కడ చూసినా మంటల మోతతో కూడి ఉన్నాయి. ఎక్కడ చూసినా ఎగసిపడే అగ్ని ముద్దల వలన అడవి పసుపు రంగులో మెరుస్తోంది.
దగ్ధాజగరకుఞ్జోత్థధూమమాంసలగుల్మకమ్ । మారుతావలితజ్వాలాసన్ధ్యాభ్రవలితామ్బరమ్
కాలిపోయిన పాముల గూళ్ళ నుంచి పొగతో కూడిన మాంసపు ముద్దలు పైకి వస్తున్నాయి. గాలి తాకిన అగ్ని జ్వాలల వలయాలతో ఆకాశం మబ్బులతో చారలు పడినట్లు కనిపిస్తోంది.
ఉడ్డామరమరుద్భ్రాన్తభాస్మనస్తమ్భమణ్డలమ్ । సాక్రన్దనరదన్తాగ్రశీర్ణార్భకకృతారవమ్
గాలి బలంగా వీచి బూడిదతో కూడిన స్తంభాలు ఎగురుతున్నాయి. పురుషుల అరుపుల మధ్య, పళ్లను కోసుకున్న పిల్లల ఏడుపు వినిపిస్తోంది.
సమ్భ్రాన్తపురుషవ్యూహదన్తకృత్తమహాశవమ్ । మాంసభోగజవగ్రస్తరక్తరక్తనిజాఙ్గులి
అక్కడ మనుషుల గందరగోళంలో పళ్లను కోసివేసిన ఒక పెద్ద శవం పడుకుని ఉంది. దాని మాంసాన్ని రక్తంతో ముడిపడిన వేలులు వేగంగా తినేస్తున్నాయి.
నీలపత్త్రలతాశబ్దపీతధూమఘనచ్ఛవి । భ్రమద్గృధ్రనిగీర్ణోగ్రనభోభ్రాన్తోల్ముకామిషమ్
ఆ శవం పొగతో నలుపుగా, ఆకులు, లతలు కదిలే శబ్దంతో పసుపు రంగులో కనిపించింది. గద్దలు చుట్టూ తిరుగుతూ దాని మాంసాన్ని తింటున్నాయి, ఆకాశంలో ఉల్కలు సంచరిస్తున్నాయి.
ఇతరేతరభిన్నాఙ్గలోకవిద్రవణాకులమ్ । జ్వలితాగ్నిటనత్కారవిదీర్ణహృదయోదరమ్
ఒకదానితో ఒకటి విరిగిపడిన అవయవాలతో, అక్కడ అంతా భయంతో పరుగులు తీస్తున్నారు. మండుతున్న అగ్నికి మంటలు చెలరేగి, దాని గుండె, పొత్తికడుపు చీలిపోయాయి.
గతమారుతభాఙ్కారభీమదావాగ్నివల్గనమ్ । భీతాజగరఫూత్కారపతదఙ్గారపాదపమ్
వాయువు గర్జనతో భయంకరంగా మ్రోగుతున్న అరణ్యాగ్ని అక్కడ ఎగిసిపడుతోంది. భయపడిన పాములు ఊపిరాడిస్తూ ఉండగా, చెట్లు అగ్నికణాల్లా నేలకూలిపోతున్నాయి.
తద్ అకాణ్డం స్ఫుటం ప్రాప్య స దేశశ్ శుష్కకోటరః । ద్వాదశార్కాగ్నిదగ్ధస్య జగతో ఽనుకృతిం యయౌ
ఆ ప్రాంతం పూర్తిగా పాడై, లోపల ఖాళీగా, పొడిబారినట్టుగా మారిపోయింది. అది పన్నెండు సూర్యుల తాపానికి కాలిన ప్రపంచాన్ని తలపించేది.
జ్వలదనలజటాలవృక్షషణ్డః ప్రసృతమరుత్ప్రసరాపనున్నలోకః । జ్వలనతపనభాస్కరాత్మజానాం రమణగృహానుకృతిం జగామ దేశః
అక్కడి అడవి అంతా మంటలు ఎగిసిపడే చెట్లతో, అగ్నిజ్వాలల వలె కనిపించేది. గాలులు ఎక్కడికక్కడికి ఊదిపోసేవి. అది సూర్యుని పిల్లల ఆనంద గృహాలు కాలినట్టుగా మారిపోయింది.
తస్మింస్ తదా వర్తమానే కష్టే విధివిపర్యయే । అకాలోల్బణకల్పాన్తే నితాన్తాతపదాయిని
ఆ సమయంలో, ఆ ప్రదేశంలో, దుర్భరమైన పరిస్థితుల్లో, కలియుగాంతంలో, భయంకరమైన వేడి అంతటా వ్యాపించింది.
జనాః కేచన నిష్క్రమ్య సకలత్రసుహృజ్జనాః । గతా దేశాన్తరం వ్యోమ్నశ్ శరదీవ పయోధరాః
కొంతమంది జనులు తమ భార్యలు, స్నేహితులతో కలిసి అక్కడినుండి వేరే ప్రాంతాలకు వెళ్లిపోయారు. అవి శరదృతువులో ఆకాశంలో నుండి మేఘాలు విడివిడిగా పోయినట్టు ఉండేది.
దేహావయవసంలీనపుత్రదారాగ్ర్యబాన్ధవాః । శీర్ణాః కేచన తత్రైవ చ్ఛిన్నా ఇవ వనే ద్రుమాః
కొంతమంది తమ శరీర భాగాలు, పిల్లలు, భార్యలు, అత్యంత సన్నిహిత బంధువులతో కలిసిపోయి అక్కడే పడిపోయారు. అటవిలో నరికివేసిన చెట్లు ఎలా ఉంటాయో, వారు కూడా అలాగే నశించారు.
భుక్తాః కేచన దిగ్వ్యాఘ్రైర్ నిర్గచ్ఛన్తస్ స్వమన్దిరాత్ । అజాతపక్షకాశ్ శ్యేనైః ఖగా నీడోద్గతా ఇవ
కొంతమందిని అడవి పులులు తమ ఇళ్లనుంచి బయటికి వస్తుండగా తినేశాయి. గూడు వదిలి బయటకు వస్తున్న పిల్ల పక్షులను గద్దలు పట్టుకుపోతాయిగా, అలాగే వారు కూడా బలయ్యారు.
ప్రవిష్టాః కేచిద్ అనలం జ్వలితం శలభా ఇవ । కేచిచ్ ఛ్వభ్రేషు పతితాశ్ శిలాశ్ శైలచ్యుతా ఇవ
కొంతమంది మోతెలు మంటలో పడి పోయినట్లు, మండుతున్న అగ్నిలోకి దూకారు. మరికొందరు కొండపై నుంచి జారిపడే రాళ్లలా లోతైన గోతుల్లో పడిపోయారు.
అహం తు తాన్ పరిత్యజ్య శ్వశురాదీన్ స్వకాఞ్ జనాన్ । కలత్రమాత్రమ్ ఆదాయ కృచ్ఛ్రాద్ దేశాద్ వినిర్గతః
కానీ నేను మాత్రం నా మామగారు మొదలైన బంధువులను, సొంతవారిని వదిలిపెట్టి, భార్యను మాత్రమే తీసుకుని, ఎంతో కష్టపడి ఆ దేశాన్ని విడిచిపెట్టాను.
అనలాన్ అనిలాంశ్ చైవ రక్షకాన్ భక్షకాన్ అపి । వఞ్చయిత్వా భయాన్ మృత్యోస్ సదారో ఽహం వినిర్గతః
అగ్నులు, గాలులు, కాపలాదారులు, మృగాలు — ఇవన్నీ తప్పించుకొని, మరణ భయాలను దాటి, నా భార్యతో కలిసి బయటికి వచ్చాను.
ప్రాప్య తద్దేశపర్యన్తం తత్ర తాలతరోస్ తలే । అవరోప్య సుతాన్ స్కన్ధాత్ తాన్ అనర్థాన్ ఇవోల్బణాన్
ఆ ప్రాంత సరిహద్దు చేరుకొని, ఒక తాటి చెట్టు కింద, నా భుజాలపై నుండి పిల్లలను దించాను. అది నాకున్న పెద్ద కష్టాలను దూరం పెట్టినట్టే అనిపించింది.
విశ్రాన్తో ఽస్మి చిరశ్రాన్తో రౌరవాద్ ఇవ నిర్గతః । గ్రీష్మదావనిదాఘార్తో గ్రీష్మే పద్మ ఇవాజలః
చాలా కాలం శ్రమించి అలసిపోయి, నరకం నుంచి బయటపడినవాడిలా విశ్రాంతి తీసుకున్నాను. వేసవి అరణ్యంలో దహనమైన, నీరు లేకుండా ఉన్న తామరపువ్వులా ఉన్నాను.