ఆక్రుష్టమ్ ఉద్ధతరవం రుదితం విపత్సు భుక్తం కదన్నమ్ ఉషితం హతపక్కణేషు । కాలాన్తరం బహు మయోపహతేన తత్ర దుర్వాసనానిగడబన్ధగతేన సభ్యాః
అక్కడ చెడు అలవాట్ల సంకెళ్లలో బంధించబడి, గొంతెత్తి అరుపులు, కఠినమైన మాటలు, దురదృష్టంలో ఏడుపు, చెత్త భోజనం తినడం, పాడైన గుడిసెల్లో నిద్రపోవడం — ఇవన్నీ అనుభవించాను, మహనీయులారా.
అథ గచ్ఛతి కాలే ఽత్ర జరాజర్జరితాయుషి । తుషారపూర్ణశష్పౌఘసమశ్మశ్రుధృతే మయి
ఇక్కడ కాలం గడుస్తూ ఉండగా, వృద్ధాప్యంతో నా ఆయువు క్షీణించి, నా తలపాలు మంచు వలె తెల్లగా మారి, నా శరీరం తడి గడ్డి లాగ నిస్సత్తువైపోయింది.
కర్మవాతావనున్నేషు సరసేష్వ్ అరసేష్వ్ అపి । పతత్సు వాసరౌఘేషు శీర్ణపర్ణగణేష్వ్ ఇవ
కర్మ అనే గాలిలో నా పనులు ఇక్కడ అక్కడ తిప్పబడుతూ, స్వచ్ఛమైనవి అయినా మురికైనవి అయినా, రోజులు ఎండిపోయిన ఆకుల గుత్తుల్లా ఒక్కొక్కటిగా పడిపోతున్నాయి.
ఆజావ్ ఇవ శరౌఘేషు సుఖదుఃఖేష్వ్ అనారతమ్ । కలహేష్వ్ అథ కార్యేషు ఆగచ్ఛత్సు వ్రజత్సు చ
పోరుబాటలో బాణాలు గుంపులుగా చేరినట్టు, సుఖాలు, దుఃఖాలు, కలహాలు, పనులు ఎప్పుడూ వచ్చి పోతూ ఉంటాయి.
వికల్పకలనావర్తవర్తినీవ జగద్భ్రమే । సముద్ర ఇవ కల్లోలభరే భ్రమతి చేతసి
ఇహలోక మాయలో ఆలోచనలు చక్రంలా తిరిగిపోతున్నట్టు, నా మనసు సముద్రంలో అలలు ఎగిసిపడినట్టు అల్లాడుతూ ఉంటుంది.
చలం చిన్తాచితం చక్రమ్ ఆరూఢే భ్రాన్త ఆత్మని । ప్రోహ్యమానే తృణ ఇవ సావర్తే కాలసాగరే
ఆందోళనలతో నిండిన ఆలోచనల చక్రం, అయోమయంలో ఉన్న మనసులో తిరుగుతూ, కాలసముద్రపు ప్రవాహంలో గడ్డి తుప్పు మాదిరిగా ఎగిరిపడుతుంది.
విన్ధ్యోర్వీవ్రణకీటస్య గ్రామైకశరణస్య చ । ద్విబాహోర్ గర్దభస్యాత్ర క్షీణ ఇత్థం సమాగణే
వింధ్యపర్వతంలోని గాయంలో ఉన్న పురుగు లాగా, రెండు కాళ్లు మాత్రమే ఉన్న గాడిదలా, ఒకే ఊరే ఆశ్రయం ఉన్నవాడిలా, ఈ జనసమూహంలో నేను బలహీనుడిని అయ్యాను.
విస్మృతే మమ భూపత్వే శవస్యేవ మహాజ్వరే । చణ్డాలత్వే స్థిరీభూతే ఛిన్నపక్ష ఇవాచలే
నా రాజ్యాధికారం మరిచిపోయినప్పుడు, పెద్ద జ్వరంలో ఉన్న శవంలా, చండాల స్థితిలో స్థిరమై, కొండపై రెక్కలు విరిగిన పక్షిలా ఉన్నాను.
సంసారమ్ ఇవ కల్పాన్తో దావాగ్నిర్ ఇవ కాననమ్ । సాగరోర్మిస్ తటమ్ ఇవ శుష్కవృక్షమ్ ఇవాశనిః
ప్రపంచానికి యుగాంతం వచ్చినట్టు, అడవిని దహించే అగ్నిలా, ఒడ్డున తాకే సముద్రపు అలలా, మెరుపు తాకిన ఎండిపోయిన చెట్టులా ఉన్నాను.
అకాణ్డమరణోడ్డీనచణ్డచణ్డాలమణ్డలమ్ । నిరన్నతృణపత్త్రామ్బు విన్ధ్యకచ్ఛం తదా యయౌ
ఆ సమయంలో వింధ్య ప్రాంతం పూర్తిగా శూన్యంగా మారింది. అక్కడ ఎక్కడా తిండి, గడ్డి, ఆకులు, నీరు కనబడలేదు. చుట్టూ చుట్టూ భయంకరమైన మరణపు వలయం ఏర్పడింది.
న వర్షతి ఘనవ్రాతే దృష్టనష్టే క్వచిత్ స్థితే । పూతాఙ్గారకణోన్మిశ్రగతౌ వహతి మారుతే
ఆకాశంలో మేఘాలు కనిపించకుండా పోయాయి, వర్షం పడలేదు. గాలిలో ఎగురుతున్నదల్లా అగ్నికణాలు, బూడిద మాత్రమే.
శీర్ణమర్మరపర్ణాసు దావాగ్నివలితాసు చ । వనస్థలీషు శూన్యాసు చిరప్రవ్రజితాస్వ్ ఇవ
అటవుల్లో ఆకులు ఎండిపోగా, మంటల్లో కాలిపోయాయి. అడవులు ఖాళీగా, ఎప్పుడో వదిలేసినట్టు కనిపించాయి.
అకాణ్డమ్ అభవద్ భీమమ్ ఉద్దామదవపావకమ్ । శోషితాశేషగహనం భస్మశేషతృణోలపమ్
ఏ ముందస్తు సూచన లేకుండానే ఒక భయంకరమైన అగ్ని వ్యాపించింది. అది అడవిని పూర్తిగా ఎండబెట్టింది, చివరికి బూడిద, కొంత గడ్డి మిగిలాయి.
పాంసుధూసరసర్వాఙ్గం క్షుధితాశేషమానవమ్ । నిరన్నతృణపానీయదేశోద్యద్దావమణ్డలమ్
అందరి శరీరాలు దుమ్ముతో కప్పబడి, ప్రతి ఒక్కరూ ఆకలితో బాధపడుతూ ఉన్నారు. ఆ భూమిలో తిండి, గడ్డి, నీరు ఏమీ లేకుండా, చుట్టూ అగ్ని మండుతూ ఉంది.
కచన్మరుమరీచ్యమ్బుమజ్జన్మహిషమణ్డలమ్ । వాతోత్థసైకతవ్యూహవారివాహావృతామ్బరమ్
ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కడ చూసినా, మాయ నీటిలో మునిగిపోతున్న ఎద్దులు కనిపించేవి. గాలి ఎగురవేసిన మట్టి గుట్టలు చుట్టూ ఉన్నాయి, ఆకాశం మేఘాలతో కమ్మబడింది.
పానీయశబ్దమాత్రైకశ్రవణోత్కనరవ్రజమ్ । ఆతపాద్ అతిసంశోషసీదత్సకలమానవమ్
నీటి శబ్దం వినాలని మాత్రమే ఆశిస్తూ జనసమూహాలు ఎదురుచూశారు. భయంకరమైన ఎండతో అందరూ పూర్తిగా ఎండిపోతూ బాధపడ్డారు.
పుత్రగ్రసనసంరబ్ధక్షుధితోజ్ఝితజీవితమ్ । స్వాఙ్గచర్వణసంరమ్భలుఠద్దశనమణ్డలమ్
కొంతమంది ఆకలితో తమ పిల్లలను తినడానికి ప్రయత్నించి ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరికొంతమంది తమ చేతిపాదాలను కొరికుతూ, నొప్పితో నేలపై తిప్పుకుంటూ ఉన్నారు.
మాంసశఙ్కానిగీర్ణోగ్రఖదిరాగ్నికణోత్కరమ్ । మణ్డూకాశావశగ్రస్తవనపాషాణఖణ్డకమ్
అక్కడ మాంసం ముక్కలు, ఎముకలు, ముక్కైన ఖదిరపు చెక్కలు, చుట్టూ చిమ్మిన అగ్ని రేణువులు, ఆకలితో ఉన్న బల్లులు కొరికిన రాళ్లు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉంటాయి.
అన్యోఽన్యద్రుతసంసక్తమాతృపుత్రపితృవ్రజమ్ । గృధ్రోదరరటత్సాగ్రనిగీర్ణవనశారికమ్
అక్కడ తల్లులు, కుమారులు, తండ్రులు ఒకరినొకరు పట్టుకుని కలిసిపోతున్నారు; అడవి మైనాలు గర్జించే గద్దల పొట్టలో పూర్తిగా మింగబడిపోతున్నాయి.
పరస్పరాఙ్గవిచ్ఛేదరక్తసిక్తధరాతలమ్ । హరిగ్రసనసంరబ్ధమత్తక్షుభితవారణమ్
ప్రాణులు ఒకరినొకరు దాడి చేసి, అవయవాలు తెగిపోవడంతో నేల అంతా రక్తంతో తడిసిపోతోంది; సింహాల ఉన్మాదంతో మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు ఉగ్రంగా మింగివేయబడుతున్నాయి.
దరీనిగిరణైకోత్కసింహభ్రమణభీషణమ్ । అన్యోఽన్యగ్రసనోద్యుక్తలోకమల్లకృతాహవమ్
అక్కడ సింహాలు ఒక్క ముక్కలో జింకలను మింగేస్తూ భయంకరంగా తిరుగుతున్నాయి; ప్రజలు పరస్పరం ఒకరినొకరు చంపుకుంటూ, మల్లయుద్ధంలో పడినవారిలా పోరాడుతున్నారు.
నిష్పత్త్రపాదపోడ్డీనపూతాఙ్గారమయానిలమ్ । రక్తపానోత్కమార్జారలీఢధాతుతలావని
చెట్లు ఆకులు రాలిపోయి, కాండాలు కాలిపోయి నల్లగా మారాయి. గాలి అంతా బూడిదతో నిండిపోయింది. నేలపై రక్తం తాగే పిల్లులు నాకిన మిగతా అవయవాల మచ్చలు కనిపిస్తున్నాయి.
జ్వాలాఘనఘనాటోపసావతంసవనానిలమ్ । సర్వస్ఖలజ్జ్వలద్వహ్నిపుఞ్జపిఞ్జరజఙ్గలమ్
అడవి గాలులు ఎక్కడ చూసినా మంటల మోతతో కూడి ఉన్నాయి. ఎక్కడ చూసినా ఎగసిపడే అగ్ని ముద్దల వలన అడవి పసుపు రంగులో మెరుస్తోంది.
దగ్ధాజగరకుఞ్జోత్థధూమమాంసలగుల్మకమ్ । మారుతావలితజ్వాలాసన్ధ్యాభ్రవలితామ్బరమ్
కాలిపోయిన పాముల గూళ్ళ నుంచి పొగతో కూడిన మాంసపు ముద్దలు పైకి వస్తున్నాయి. గాలి తాకిన అగ్ని జ్వాలల వలయాలతో ఆకాశం మబ్బులతో చారలు పడినట్లు కనిపిస్తోంది.
ఉడ్డామరమరుద్భ్రాన్తభాస్మనస్తమ్భమణ్డలమ్ । సాక్రన్దనరదన్తాగ్రశీర్ణార్భకకృతారవమ్
గాలి బలంగా వీచి బూడిదతో కూడిన స్తంభాలు ఎగురుతున్నాయి. పురుషుల అరుపుల మధ్య, పళ్లను కోసుకున్న పిల్లల ఏడుపు వినిపిస్తోంది.
సమ్భ్రాన్తపురుషవ్యూహదన్తకృత్తమహాశవమ్ । మాంసభోగజవగ్రస్తరక్తరక్తనిజాఙ్గులి
అక్కడ మనుషుల గందరగోళంలో పళ్లను కోసివేసిన ఒక పెద్ద శవం పడుకుని ఉంది. దాని మాంసాన్ని రక్తంతో ముడిపడిన వేలులు వేగంగా తినేస్తున్నాయి.
నీలపత్త్రలతాశబ్దపీతధూమఘనచ్ఛవి । భ్రమద్గృధ్రనిగీర్ణోగ్రనభోభ్రాన్తోల్ముకామిషమ్
ఆ శవం పొగతో నలుపుగా, ఆకులు, లతలు కదిలే శబ్దంతో పసుపు రంగులో కనిపించింది. గద్దలు చుట్టూ తిరుగుతూ దాని మాంసాన్ని తింటున్నాయి, ఆకాశంలో ఉల్కలు సంచరిస్తున్నాయి.
ఇతరేతరభిన్నాఙ్గలోకవిద్రవణాకులమ్ । జ్వలితాగ్నిటనత్కారవిదీర్ణహృదయోదరమ్
ఒకదానితో ఒకటి విరిగిపడిన అవయవాలతో, అక్కడ అంతా భయంతో పరుగులు తీస్తున్నారు. మండుతున్న అగ్నికి మంటలు చెలరేగి, దాని గుండె, పొత్తికడుపు చీలిపోయాయి.
గతమారుతభాఙ్కారభీమదావాగ్నివల్గనమ్ । భీతాజగరఫూత్కారపతదఙ్గారపాదపమ్
వాయువు గర్జనతో భయంకరంగా మ్రోగుతున్న అరణ్యాగ్ని అక్కడ ఎగిసిపడుతోంది. భయపడిన పాములు ఊపిరాడిస్తూ ఉండగా, చెట్లు అగ్నికణాల్లా నేలకూలిపోతున్నాయి.
తద్ అకాణ్డం స్ఫుటం ప్రాప్య స దేశశ్ శుష్కకోటరః । ద్వాదశార్కాగ్నిదగ్ధస్య జగతో ఽనుకృతిం యయౌ
ఆ ప్రాంతం పూర్తిగా పాడై, లోపల ఖాళీగా, పొడిబారినట్టుగా మారిపోయింది. అది పన్నెండు సూర్యుల తాపానికి కాలిన ప్రపంచాన్ని తలపించేది.