క్రౌర్యం ముఖరసంరమ్భి శరవర్షి నినాది చ । అఙ్గీకృతం నిదాఘాన్తే నభసేవాసితామ్బుదః
క్రూరత, గొంతెత్తిన కోపం, బాణాల వర్షం ఇవన్నీ వేసవికాలం చివర ఆకాశంలో నల్ల మేఘాలు చేరినట్టు అంగీకరించబడతాయి.
వికాసిన్యో ఽక్షతాకారా దూరం పరిహృతా జనైః । శ్వభ్రేణేవ కుమఞ్జర్యశ్ చిరమ్ ఊఢా మయాపదః
పుష్పించే, ఎలాంటి గాయం లేని వారు జనులు దూరంగా పార避స్తారు; అది నేను ఎప్పటినుంచో భరించిన దురదృష్టం లోతైన బొరియంలో దాగినట్టే.
శ్వకాకాకులకోణాసు నరకోడ్డారభూమిషు । ఉప్తా దుష్కృతబీజానాం ముష్టయో మోహవృష్టయః
కుక్కలు, కాకులు కిక్కిరిసిన మూలల్లో, మానవ బాధల పొలాల్లో, చెడు పనుల విత్తనాలు మోసపూరిత వర్షాలతో చల్లబడతాయి.
వాగురాసిమతా విన్ధ్యకన్దరస్థేన నిర్దయమ్ । భూతేష్వ్ ఇవ కృతాన్తేన మృగేషు పరివల్గితమ్
వింధ్య పర్వత గుహలో దయలేని వేటగాడు వల వేసినట్టు, నేను జంతువుల మధ్య మరణదేవుడు జీవుల మధ్య సంచరించినట్టు తిరిగాను.
పామరీకణ్ఠకుడ్యేషు విశ్రాన్తశిరసా మయా । సుప్తమ్ అస్తవివేకేన శేషాఙ్గేష్వ్ ఇవ శౌరిణా
పేదవారి మట్టికట్ట గోడలకు అలసటతో తల ఆనించి, అజ్ఞానంలో నిద్రించాను. అది యథా విష్ణువు నిద్రిస్తున్నప్పుడు పాము ఆయన అవయవాలపై విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు.
విలోలపర్ణామ్బరయా శరావోల్లాసిధూమయా । మమ తన్వా సనీహారవిన్ధ్యకచ్ఛగుహాయితమ్
తడబడు ఆకుల దుస్తులు ధరించి, బాణాల మెరుపుతో పొగమంచు కమ్ముకున్నట్టుగా, నా శరీరం వింధ్య పర్వతపు చల్లని గుహల్లో నివసించేది.
కృష్ణదేహేన యౌకాఢ్యా కన్థా స్కన్ధే మయా చిరమ్ । గ్రీష్మేషూఢా బలోద్భూతా వరాహేణ యథోర్వరా
చిరకాలం నల్లటి మురికిగల పాత దుస్తిని భుజంపై వేసుకొని తిరిగాను. అది వేసవిలో భూమి అడవి పంది భారాన్ని మోయగలిగినట్టు ఉండేది.
బహుశో ఽహం వనోత్థాగ్నినిర్దగ్ధప్రాణిమణ్డలః । కల్పాగ్నిభుక్తజగతః కాలస్యానుకృతిం గతః
ఎన్నోసార్లు నేను అడవిలోని ప్రాణులను కాలిపోతూ, యుగాంతంలో అగ్ని ప్రపంచాన్ని దహించేదిలా, కాలమంతా నాశనం చేసే తీరును అనుసరించాను.
లోహలిఙ్గా యథా రోగాన్ అనర్థాన్ ఇవ దుర్గ్రహాః । ప్రసూతాస్ తత్ర మే దారా దుఃఖాన్య్ అపి సుతాన్ అపి
అక్కడ నాకు భార్యలు, పిల్లలు పుట్టారు. అవి ఇనుప సంకెళ్లలా, దురదృష్టాల్లా, అదుపులోకి రాని బాధలు తెచ్చాయి.
త్రిబాలపుత్రికేణైకతనయేన తదా మయా । నీతా నీరన్ధ్రదోషేణ షష్టిః కల్పసమాస్ సమాః
అప్పుడు నాకు ఒక చిన్న అబ్బాయి మాత్రమే ఉండెను. అతనితోనే, నయం కాని దోషాలతో బాధపడుతూ, అరవై చిన్న సంవత్సరాలు అక్కడ గడిపాను.
ఆక్రుష్టమ్ ఉద్ధతరవం రుదితం విపత్సు భుక్తం కదన్నమ్ ఉషితం హతపక్కణేషు । కాలాన్తరం బహు మయోపహతేన తత్ర దుర్వాసనానిగడబన్ధగతేన సభ్యాః
అక్కడ చెడు అలవాట్ల సంకెళ్లలో బంధించబడి, గొంతెత్తి అరుపులు, కఠినమైన మాటలు, దురదృష్టంలో ఏడుపు, చెత్త భోజనం తినడం, పాడైన గుడిసెల్లో నిద్రపోవడం — ఇవన్నీ అనుభవించాను, మహనీయులారా.
అథ గచ్ఛతి కాలే ఽత్ర జరాజర్జరితాయుషి । తుషారపూర్ణశష్పౌఘసమశ్మశ్రుధృతే మయి
ఇక్కడ కాలం గడుస్తూ ఉండగా, వృద్ధాప్యంతో నా ఆయువు క్షీణించి, నా తలపాలు మంచు వలె తెల్లగా మారి, నా శరీరం తడి గడ్డి లాగ నిస్సత్తువైపోయింది.
కర్మవాతావనున్నేషు సరసేష్వ్ అరసేష్వ్ అపి । పతత్సు వాసరౌఘేషు శీర్ణపర్ణగణేష్వ్ ఇవ
కర్మ అనే గాలిలో నా పనులు ఇక్కడ అక్కడ తిప్పబడుతూ, స్వచ్ఛమైనవి అయినా మురికైనవి అయినా, రోజులు ఎండిపోయిన ఆకుల గుత్తుల్లా ఒక్కొక్కటిగా పడిపోతున్నాయి.
ఆజావ్ ఇవ శరౌఘేషు సుఖదుఃఖేష్వ్ అనారతమ్ । కలహేష్వ్ అథ కార్యేషు ఆగచ్ఛత్సు వ్రజత్సు చ
పోరుబాటలో బాణాలు గుంపులుగా చేరినట్టు, సుఖాలు, దుఃఖాలు, కలహాలు, పనులు ఎప్పుడూ వచ్చి పోతూ ఉంటాయి.
వికల్పకలనావర్తవర్తినీవ జగద్భ్రమే । సముద్ర ఇవ కల్లోలభరే భ్రమతి చేతసి
ఇహలోక మాయలో ఆలోచనలు చక్రంలా తిరిగిపోతున్నట్టు, నా మనసు సముద్రంలో అలలు ఎగిసిపడినట్టు అల్లాడుతూ ఉంటుంది.
చలం చిన్తాచితం చక్రమ్ ఆరూఢే భ్రాన్త ఆత్మని । ప్రోహ్యమానే తృణ ఇవ సావర్తే కాలసాగరే
ఆందోళనలతో నిండిన ఆలోచనల చక్రం, అయోమయంలో ఉన్న మనసులో తిరుగుతూ, కాలసముద్రపు ప్రవాహంలో గడ్డి తుప్పు మాదిరిగా ఎగిరిపడుతుంది.
విన్ధ్యోర్వీవ్రణకీటస్య గ్రామైకశరణస్య చ । ద్విబాహోర్ గర్దభస్యాత్ర క్షీణ ఇత్థం సమాగణే
వింధ్యపర్వతంలోని గాయంలో ఉన్న పురుగు లాగా, రెండు కాళ్లు మాత్రమే ఉన్న గాడిదలా, ఒకే ఊరే ఆశ్రయం ఉన్నవాడిలా, ఈ జనసమూహంలో నేను బలహీనుడిని అయ్యాను.
విస్మృతే మమ భూపత్వే శవస్యేవ మహాజ్వరే । చణ్డాలత్వే స్థిరీభూతే ఛిన్నపక్ష ఇవాచలే
నా రాజ్యాధికారం మరిచిపోయినప్పుడు, పెద్ద జ్వరంలో ఉన్న శవంలా, చండాల స్థితిలో స్థిరమై, కొండపై రెక్కలు విరిగిన పక్షిలా ఉన్నాను.
సంసారమ్ ఇవ కల్పాన్తో దావాగ్నిర్ ఇవ కాననమ్ । సాగరోర్మిస్ తటమ్ ఇవ శుష్కవృక్షమ్ ఇవాశనిః
ప్రపంచానికి యుగాంతం వచ్చినట్టు, అడవిని దహించే అగ్నిలా, ఒడ్డున తాకే సముద్రపు అలలా, మెరుపు తాకిన ఎండిపోయిన చెట్టులా ఉన్నాను.
అకాణ్డమరణోడ్డీనచణ్డచణ్డాలమణ్డలమ్ । నిరన్నతృణపత్త్రామ్బు విన్ధ్యకచ్ఛం తదా యయౌ
ఆ సమయంలో వింధ్య ప్రాంతం పూర్తిగా శూన్యంగా మారింది. అక్కడ ఎక్కడా తిండి, గడ్డి, ఆకులు, నీరు కనబడలేదు. చుట్టూ చుట్టూ భయంకరమైన మరణపు వలయం ఏర్పడింది.
న వర్షతి ఘనవ్రాతే దృష్టనష్టే క్వచిత్ స్థితే । పూతాఙ్గారకణోన్మిశ్రగతౌ వహతి మారుతే
ఆకాశంలో మేఘాలు కనిపించకుండా పోయాయి, వర్షం పడలేదు. గాలిలో ఎగురుతున్నదల్లా అగ్నికణాలు, బూడిద మాత్రమే.
శీర్ణమర్మరపర్ణాసు దావాగ్నివలితాసు చ । వనస్థలీషు శూన్యాసు చిరప్రవ్రజితాస్వ్ ఇవ
అటవుల్లో ఆకులు ఎండిపోగా, మంటల్లో కాలిపోయాయి. అడవులు ఖాళీగా, ఎప్పుడో వదిలేసినట్టు కనిపించాయి.
అకాణ్డమ్ అభవద్ భీమమ్ ఉద్దామదవపావకమ్ । శోషితాశేషగహనం భస్మశేషతృణోలపమ్
ఏ ముందస్తు సూచన లేకుండానే ఒక భయంకరమైన అగ్ని వ్యాపించింది. అది అడవిని పూర్తిగా ఎండబెట్టింది, చివరికి బూడిద, కొంత గడ్డి మిగిలాయి.
పాంసుధూసరసర్వాఙ్గం క్షుధితాశేషమానవమ్ । నిరన్నతృణపానీయదేశోద్యద్దావమణ్డలమ్
అందరి శరీరాలు దుమ్ముతో కప్పబడి, ప్రతి ఒక్కరూ ఆకలితో బాధపడుతూ ఉన్నారు. ఆ భూమిలో తిండి, గడ్డి, నీరు ఏమీ లేకుండా, చుట్టూ అగ్ని మండుతూ ఉంది.
కచన్మరుమరీచ్యమ్బుమజ్జన్మహిషమణ్డలమ్ । వాతోత్థసైకతవ్యూహవారివాహావృతామ్బరమ్
ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కడ చూసినా, మాయ నీటిలో మునిగిపోతున్న ఎద్దులు కనిపించేవి. గాలి ఎగురవేసిన మట్టి గుట్టలు చుట్టూ ఉన్నాయి, ఆకాశం మేఘాలతో కమ్మబడింది.
పానీయశబ్దమాత్రైకశ్రవణోత్కనరవ్రజమ్ । ఆతపాద్ అతిసంశోషసీదత్సకలమానవమ్
నీటి శబ్దం వినాలని మాత్రమే ఆశిస్తూ జనసమూహాలు ఎదురుచూశారు. భయంకరమైన ఎండతో అందరూ పూర్తిగా ఎండిపోతూ బాధపడ్డారు.
పుత్రగ్రసనసంరబ్ధక్షుధితోజ్ఝితజీవితమ్ । స్వాఙ్గచర్వణసంరమ్భలుఠద్దశనమణ్డలమ్
కొంతమంది ఆకలితో తమ పిల్లలను తినడానికి ప్రయత్నించి ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరికొంతమంది తమ చేతిపాదాలను కొరికుతూ, నొప్పితో నేలపై తిప్పుకుంటూ ఉన్నారు.
మాంసశఙ్కానిగీర్ణోగ్రఖదిరాగ్నికణోత్కరమ్ । మణ్డూకాశావశగ్రస్తవనపాషాణఖణ్డకమ్
అక్కడ మాంసం ముక్కలు, ఎముకలు, ముక్కైన ఖదిరపు చెక్కలు, చుట్టూ చిమ్మిన అగ్ని రేణువులు, ఆకలితో ఉన్న బల్లులు కొరికిన రాళ్లు చెల్లాచెదురుగా పడి ఉంటాయి.
అన్యోఽన్యద్రుతసంసక్తమాతృపుత్రపితృవ్రజమ్ । గృధ్రోదరరటత్సాగ్రనిగీర్ణవనశారికమ్
అక్కడ తల్లులు, కుమారులు, తండ్రులు ఒకరినొకరు పట్టుకుని కలిసిపోతున్నారు; అడవి మైనాలు గర్జించే గద్దల పొట్టలో పూర్తిగా మింగబడిపోతున్నాయి.
పరస్పరాఙ్గవిచ్ఛేదరక్తసిక్తధరాతలమ్ । హరిగ్రసనసంరబ్ధమత్తక్షుభితవారణమ్
ప్రాణులు ఒకరినొకరు దాడి చేసి, అవయవాలు తెగిపోవడంతో నేల అంతా రక్తంతో తడిసిపోతోంది; సింహాల ఉన్మాదంతో మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు ఉగ్రంగా మింగివేయబడుతున్నాయి.