వినిద్రస్య విధైర్యస్య స్ఫురతస్ సహ పల్లవైః । మమ దుఃఖాతిదైర్ఘ్యేణ సా వ్యతీయాయ శర్వరీ
నిద్రలేని నా మనసు, ఆకుల్లా కంపించుతూ, బాధతో ఆ రాత్రి ఎంతో నెమ్మదిగా సాగిపోయింది.
తతస్ తిమిరలేఖాసు సహ తారేన్దుకైరవైః । మయీవాపద్యమానాసు మ్లానతామ్ అలసాననైః
తర్వాత చీకటి చారలు నక్షత్రాలు, చంద్రుడితో కలిసి క్రమంగా మాయమవుతుండగా, నా ముఖం అలసటతో వాడిపోయింది.
శామ్యన్తీషు చ వేతాలక్ష్వేడాస్వ్ అజనజఙ్గలే । సహ శీతార్తిమద్దన్తపఙ్క్తిటాఙ్కారసీత్కృతైః
అరణ్యంలో పిశాచాల అరుపులు మెల్లగా తగ్గిపోతూ, చలి వల్ల బాధపడే వారి పళ్ళు కొరికే శబ్దాలు కూడా ఆగిపోతున్నాయి.
మామ్ అబన్తరనిర్మగ్నం హసన్తీమ్ ఇవ దృష్టవాన్ । అహం పూర్వాం దిశం ప్రాతర్ మధుపానారుణామ్ ఇవ
ఆ ఉదయపు వేళ, తూర్పు దిక్కు మధుపానంతో ఎర్రగా మెరిసిపోతూ, నన్ను లోపలికి ముంచి, నవ్వుతున్నట్టు నాకు కనిపించింది.
క్షణాద్ అజ్ఞ ఇవ జ్ఞానం దరిద్ర ఇవ కాఞ్చనమ్ । దృష్టవాన్ అహమ్ అర్కం ఖవారణారోహణోన్ముఖమ్
ఒక క్షణంలోనే, అజ్ఞానికి జ్ఞానం కలిగినట్టు, దరిద్రుడికి బంగారం దొరికినట్టు, ఆ సూర్యుడు ఆకాశపు ద్వారం వైపు ఎక్కుతున్నట్టు నేను చూశాను.
ఉత్థాయ వారవాణం చ తత ఆస్ఫోటితం మయా । హస్తిచర్మ హరేణేవ సన్ధ్యానృత్తానురాగిణా
ఆ తరువాత నేను లేచి, సంధ్య నాట్యంలో మక్కువతో, ఏనుగు చర్మాన్ని దండతో కొట్టినట్టు నా కవచాన్ని బలంగా కొట్టాను.
ప్రవృత్తస్ తామ్ అహం స్ఫారాం విహర్తుం జఙ్గలస్థలీమ్ । కాలో జగత్కుటీం కల్పదగ్ధభూతగణామ్ ఇవ
తర్వాత నేను ఆ విస్తారమైన అడవిలో సంచరించడానికి బయలుదేరాను. కాలం, సృష్టి అంతా ప్రళయాగ్నిలో కాలిపోతున్నట్టు, ఈ జగత్తులో తిరుగుతున్నట్టు అనిపించింది.
న కిఞ్చిద్ దృశ్యతే తత్ర భూతం జరఢజఙ్గలే । అభిజాతో గుణలవో యథా మూర్ఖశరీరకే
ఆ పురాతనమైన, వెలవెలబోయిన అడవిలో ఏదీ జీవించేది కనబడలేదు — మూర్ఖుడి శరీరంలో కొంచెం మంచితనముండేలా మాత్రమే ఉండేది.
కేవలం విగతాశఙ్కం షణ్డభ్రమణచఞ్చలాః । చీచీకూచీచీవచనా విహరన్తి విహఙ్గమాః
అక్కడ భయమూ లేకుండా, ఎటో తిరుగుతూ, చిలిపిగా 'చీచీ', 'కూచీ' అని అరుస్తూ పక్షులు మాత్రమే సంచరిస్తున్నాయి.
అథాష్టభాగమ్ ఆపన్నే వ్యోమ్నో దివసనాయకే । శుష్కావశ్యాయలేశాసు స్నాతాస్వ్ ఇవ లతాసు చ
ఆకాశంలో సూర్యుడు ఎనిమిదవ భాగం ఎక్కినప్పుడు, కొమ్మలపై కొద్దిగా ఎండిపోయిన మంచు మిగిలి, అవి స్నానం చేసినట్టు కనిపించాయి.
భ్రమతాత్ర మయా దృష్టా దారికౌదనధారిణీ । గృహీతామృతసత్కుమ్భా దానవేనేవ మాధవీ
అక్కడ తిరుగుతూ ఉండగా, చేతిలో అన్నంతో, అమృతపు బంగారు కుండి పట్టుకుని ఉన్న ఒక యువతిని చూశాను — దానవుడు పట్టుకున్న మాధవిలా ఆమె కనిపించింది.
తరత్తారకనేత్రాం తాం శ్యామామ్ అధవలామ్బరామ్ । అహమ్ అభ్యాగతస్ తత్ర శర్వరీమ్ ఇవ చన్ద్రమాః
అక్కడ నేను, మూడుసార్లు మెరుపులాంటి కన్నులతో, నల్లని చర్మంతో, తెల్లని వస్త్రాలు ధరించిన ఆ యువతిని చూచి, చంద్రుడు రాత్రిని చేరినట్టు ఆమె దగ్గరకు వెళ్లాను.
మహ్యమ్ ఓదనమ్ ఆశ్వ్ ఏతద్ బాలే బలవదాపదే । దేహి దీనార్తిహరణాత్ స్ఫారతాం యాన్తి సమ్పదః
ఓ బాలికా! ఈ కష్ట సమయంలో నాకు త్వరగా అన్నం తీసికొచ్చి పెట్టు. బాధపడుతున్నవారి కష్టం తీయడం వల్ల సంపదలు పెరుగుతాయి.
క్షుద్ అన్తర్ దహతీయం మాం బాలే వృద్ధిమ్ ఉపేయుషీ । కృష్ణసర్పీ ప్రసూతేవ కోటరస్థా జరద్ద్రుమమ్
బాలికా! నా లోపల ఆకలి పెరిగి, పాత చెట్టులో ఉన్న నల్ల పాము వలె నన్ను కాల్చేస్తోంది.
యాచ్ఞయాపి తయా మహ్యమ్ ఇత్థం దత్తం న కిఞ్చన । యత్నప్రార్థితయా లక్ష్మ్యా యథా దుష్కృతినే ధనమ్
నేను ఎంత అడిగినా, ఆమె నాకు ఏమి ఇవ్వలేదు. అదేవిధంగా, ఎంతగా ప్రయత్నించినా, లక్ష్మీదేవి దుష్టులకు ధనం ఇస్తుందే తప్ప మంచివారికి కాదు.
కేవలం చిరకాలేన మయ్య్ అత్యన్తానుగామిని । షణ్డాత్ షణ్డం నిపతతి చ్ఛాయాభూతే పురస్స్థితే
నేను చాలా కాలం ఎంతో పట్టుదలతో ఆమె వెంబడించిన తర్వాత మాత్రమే, నా ముందు నిలబడి ఉన్న నీడలా, కొంత మాత్రమే నాకు దక్కింది.
తయోక్తో హారకేయూరింశ్ చణ్డాలీం విద్ధి మామ్ ఇతి । రాక్షసీమ్ ఇవ సుక్రూరాం పురుషాశ్వగజాననామ్
ఆమె నాకు ఇలా చెప్పింది — 'హారాలు, కంకణాలు ధరించిన చండాలిని నన్ను గుర్తుపెట్టు; నేను రాక్షసిలా భయంకరంగా, మనుషులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు వంటి ముఖాలతో ఉన్నాను.'
రాజన్ యాచనమాత్రేణ మత్తో నాప్నోషి భోజనమ్ । గ్రామ్యాద్ అనభిజాతేహాత్ సౌజన్యమ్ ఇవ సున్దర
ఓ రాజా, నన్ను అడిగినంత మాత్రాన నీకు భోజనం దక్కదు; ఊరికి బయట పుట్టినవాడిలో నిజమైన మంచితనం ఉండదు కదా, అదేవిధంగా.
ఇత్య్ ఉక్తవత్యా గచ్ఛన్త్యా స్ఖలన్త్యేవ పదే పదే । కుఞ్జకేషు నిమజ్జన్త్యా లీలావనతయోదితమ్
ఇలా చెప్పి, ప్రతి అడుగులోనూ తడబడుతూ, పొదల్లో మునిగిపోతూ, ఆటలాడుతున్నట్టు ఆమె మాటలు మెల్లగా మాయమయ్యాయి.
దదాని భోజనమ్ ఇదం భర్తా భవసి చేన్ మమ । లోకో నోపకరోత్య్ అర్థం సామాన్యస్ స్నిగ్ధతాం వినా
నీవు నా భర్తవైతే ఈ భోజనం నీకిచ్చుతాను; పరస్పర ప్రేమ లేకుండా ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ ఎవరికీ మేలు చేయరు.
వాహయత్య్ అత్ర మే దాన్తాన్ ఉడ్డారే పుక్కసః పితా । శ్మశాన ఇవ వేతాలః క్షుధితో ధూలిధూసరః
ఇక్కడ నా తండ్రి ఒక పుక్కసుడు, అతడు దుర్బల జంతువులను కొట్టించేందుకు తోడిపోతాడు; అతడు ఆకలితో, ధూళితో మూడిపోయి, శ్మశానంలో ఉన్న వేతాళంలా కనిపిస్తాడు.
తస్యేదమ్ అన్నం భవతి భర్తృత్వే దీయతే స్థితే । ప్రాణైర్ అపి హి సమ్పూజ్యా వల్లభాః పురుషా యతః
అతడు భర్తగా స్థిరమైనప్పుడు ఈ అన్నం అతనికిచ్చబడుతుంది; ఎందుకంటే ప్రియమైన పురుషులను ప్రాణాలతో కూడ గౌరవించాలి.
అథోక్తా సా మయా భర్తా భవామి తవ సువ్రతే । కేనాపది విచార్యన్తే వర్ణధర్మకులక్రమాః
అప్పుడు నేను ఆమెతో, 'ఓ సత్పాత్రురాలా! నేను నీకు భర్తవుతాను' అని చెప్పాను; కష్టకాలంలో జాతి, ధర్మం, కుటుంబ పరిమితులు అన్నీ పక్కనపెడతారు.
తతస్ తయౌదనాద్ అర్ధం మహ్యమ్ ఏకం సమర్పితమ్ । మాధవీవామృతాద్ అర్ధమ్ ఇన్ద్రాయాగ్నిమతే పురా
ఆమె ఆ అన్నాన్ని నాతో సమంగా పంచుకుంది. ఒకప్పుడు మాధవీ అమృతాన్ని ఇంద్రుడికి, అగ్నికి ఎలా అరవై భాగం ఇచ్చారో, అలాగే నాకు కూడా అరవై భాగం ఇచ్చింది.
జమ్బూఫలరసః పీతస్ స భుక్తః పుక్కసౌదనః । విశ్రాన్తం చ మయా తత్ర మోహాపహృతచేతసా
జంబూ పండురసం తాగి, ఆ పుక్కసుని అన్నం తిన్నాను. ఆ తరువాత, మోహంతో నా మనసు మరిగిపోయి అక్కడే విశ్రాంతి తీసుకున్నాను.
మాం తడాకమ్ ఇవాపూర్య సా ప్రావృట్శ్యామలా గతా । హస్తేన సముపాదాయ ప్రాణం బహిర్ ఇవ స్థితమ్
ఆమె వానాకాలంలో మేఘంలా నల్లగా, నన్ను ఒక చెరువులా నిండిపోయేలా చేసింది. నా చేతిని పట్టుకుని, నా ప్రాణాన్ని బయటకు లాగినట్టు అనిపించింది.
దురాకృతిం దురారమ్భమ్ ఆససాద భయప్రదమ్ । పితరం పీవరాకారమ్ అవీచిమ్ ఇవ శాసనా
ఆమె భయంకరమైన రూపం, దురుద్దేశ్యంతో ఉన్న నా తండ్రిని ఎదుర్కొంది. అతడు చాలా పెద్దగా, శిక్షకు నిలయమైన అవీచిలా భయానకంగా కనిపించాడు.
తయా మదనుషఙ్గిణ్యా స్వార్థస్ తస్మై నివేదితః । మాతఙ్గాయ భ్రమర్యేవ నిస్స్వనేనాలిలగ్నయా
ఆమె నాకు మమకారంతో ఉండి, తన స్వార్థాన్ని అతనికి సమర్పించింది. అది ఎలా అంటే, ఓ తేనెటీగ నిశ్శబ్దంగా, గట్టిగా ఏనుగుపై అంటిపడి ఉండేలా.
స తస్యా బాఢమ్ ఇత్య్ ఉక్త్వా దినాన్తే సముపస్థితే । ముమోచ దాన్తావ్ ఆబద్ధౌ కృతాన్తః కిఙ్కరావ్ ఇవ
అతడు ఆమె మాటకు 'అవును' అని సమాధానం చెప్పి, రోజు ముగిసే సమయానికి, మేమిద్దరినీ తన పళ్లతో బంధించిన యమదూతలలా విడిచిపెట్టాడు.
నీహారాభ్రకడారాసు దిక్షు ప్రోద్ధూలితాస్వ్ ఇవ । వేతాలవద్ వనాత్ తస్మాద్ దినాన్తే చలితా వయమ్
రోజు ముగిసినప్పుడు, మేము ఆ అడవిని వదిలి వెళ్ళిపోయాము. అది ఎలా అంటే, మబ్బులు, పొగలు దిక్కులన్నీ తుడిపాటుగా ఎగిరిపోతున్నట్లుగా, మేము పిశాచాల్లా అక్కడినుండి వెళ్లిపోయాము.