తత్ర జమ్బీరషణ్డస్య తలం సమ్ప్రాప్తవాన్ అహమ్ । మార్కాణ్డేయ ఇవాగేన్ద్రమ్ ఏకార్ణవవిహారతః
అక్కడ నేను జంబీర వృక్షాల తోట అడుగునకు చేరుకున్నాను. అది ఒంటరిగా ఒక మహాసముద్రంలో సంచరించిన తర్వాత మర్కండేయుడు ఇంద్రుని చేరినట్లుగా అనిపించింది.
ఆలమ్బితా మయా తత్ర స్కన్ధసంసఙ్గినీ లతా । నీలా జలదమాలేవ తాపతప్తేన భూభృతా
అక్కడ నేను ఒక కొమ్మను పట్టుకుని ఉన్న వల్లి లతను గట్టిగా పట్టుకున్నాను. ఎండిపోయిన కొండ మేఘాన్ని ఆశ్రయించినట్లు, ఆ నీలి మేఘాన్ని తడిపే వానను ఆశించినట్లు.
మయి ప్రలమ్బమానే ఽస్యాం ప్రయాతస్ స తురఙ్గమః । గఙ్గావలమ్బిని జనే యథా దుష్కృతసఞ్చయః
నేను ఆ లతను పట్టుకుని వేలాడుతున్నప్పుడు, నా గుర్రం అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది. గంగా నదిని ఆశ్రయించినవాడి పాపాలు ఎలా దూరమవుతాయో అలా.
చిరదీర్ఘాధ్వగః ఖిన్నస్ తత్ర విశ్రాన్తవాన్ అహమ్ । భానుర్ అస్తాచలోత్సఙ్గే తలే కల్పతరోర్ ఇవ
చాలా కాలంగా ప్రయాణం చేసి, అలసిపోయిన నేను అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నాను. అది అస్తమించే సూర్యుడు పశ్చిమ కొండ అడుగున కల్పవృక్షం నీడలో ఆగినట్టే.
యావత్ సమస్తసంసారవ్యవహారభరైస్ సమమ్ । రవిర్ విశ్రమణాయేవ నివిష్టో ఽస్తాచలాఙ్గనే
సూర్యుడు ప్రపంచ బాధలన్నింటినీ తనతో పాటు తీసుకుని పశ్చిమ కొండపై విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు, నేనూ అక్కడ నిశ్చింతగా విశ్రాంతి పొందాను.
శనైశ్ శ్యామికయా గ్రస్తే సమస్తే భువనోదరే । రాత్రిసంవ్యవహారేషు సమ్ప్రవృత్తేషు జఙ్గలే
మెల్లగా రాత్రి చీకటి మొత్తం లోకాన్ని కప్పేసినప్పుడు, అడవిలో రాత్రి పనులు మొదలయ్యాయి.
అహం తనుతృణే తస్మిన్ పేలవే షణ్డకోదరే । నిలీనో ఽవిరలాలస్యస్ స్వనీడే విహగో యథా
ఆ పలుచని, పొడిగడ్డి గుహలో నేను పూర్తిగా అలసిపోయి, నా దొంగచిలుక తన గూడు లో దాగుకున్నట్టు దాగుకున్నాను.
విపద్భ్రష్టవివేకస్య చ్ఛిన్నాశస్య గలత్స్మృతేః । విక్రీతస్యేవ దీనస్య మగ్నస్యేవాన్ధకూపకే
అపదల వల్ల వివేకం పోయి, ఆశలు తెగిపోయి, జ్ఞాపకం కూడా మసకబారిపోయింది. బానిసగా అమ్మబడిన దురదృష్టవంతుడిలా, లేదా చీకటి గుహలో మునిగిపోయినవాడిలా అయ్యాను.
తత్ర కల్పసమా రాత్రిర్ మోహమగ్నస్య మే గతా । ఏకార్ణవోహ్యమానస్య మార్కాణ్డేయమునేర్ ఇవ
అక్కడ మాయలో మునిగిపోయిన నాకు ఆ రాత్రి ఒక యుగంలా పొడవుగా గడిచింది. అది ఒకే సముద్రంలో తేలియాడుతున్న మార్కండేయ మహర్షి పరిస్థితిలా అనిపించింది.
న స్నాతవాన్ న స్థితవాన్ న తదా భుక్తవాన్ అహమ్ । కేవలం మే గతా రాత్రిస్ సాపదాం ధురి తిష్ఠతః
ఆ సమయంలో నేను స్నానం చేయలేదు, నిలబడలేదు, తినలేదు కూడా. నా బాధల భారం మోస్తూ ఆ రాత్రి నిశ్శబ్దంగా గడిచిపోయింది.
వినిద్రస్య విధైర్యస్య స్ఫురతస్ సహ పల్లవైః । మమ దుఃఖాతిదైర్ఘ్యేణ సా వ్యతీయాయ శర్వరీ
నిద్రలేని నా మనసు, ఆకుల్లా కంపించుతూ, బాధతో ఆ రాత్రి ఎంతో నెమ్మదిగా సాగిపోయింది.
తతస్ తిమిరలేఖాసు సహ తారేన్దుకైరవైః । మయీవాపద్యమానాసు మ్లానతామ్ అలసాననైః
తర్వాత చీకటి చారలు నక్షత్రాలు, చంద్రుడితో కలిసి క్రమంగా మాయమవుతుండగా, నా ముఖం అలసటతో వాడిపోయింది.
శామ్యన్తీషు చ వేతాలక్ష్వేడాస్వ్ అజనజఙ్గలే । సహ శీతార్తిమద్దన్తపఙ్క్తిటాఙ్కారసీత్కృతైః
అరణ్యంలో పిశాచాల అరుపులు మెల్లగా తగ్గిపోతూ, చలి వల్ల బాధపడే వారి పళ్ళు కొరికే శబ్దాలు కూడా ఆగిపోతున్నాయి.
మామ్ అబన్తరనిర్మగ్నం హసన్తీమ్ ఇవ దృష్టవాన్ । అహం పూర్వాం దిశం ప్రాతర్ మధుపానారుణామ్ ఇవ
ఆ ఉదయపు వేళ, తూర్పు దిక్కు మధుపానంతో ఎర్రగా మెరిసిపోతూ, నన్ను లోపలికి ముంచి, నవ్వుతున్నట్టు నాకు కనిపించింది.
క్షణాద్ అజ్ఞ ఇవ జ్ఞానం దరిద్ర ఇవ కాఞ్చనమ్ । దృష్టవాన్ అహమ్ అర్కం ఖవారణారోహణోన్ముఖమ్
ఒక క్షణంలోనే, అజ్ఞానికి జ్ఞానం కలిగినట్టు, దరిద్రుడికి బంగారం దొరికినట్టు, ఆ సూర్యుడు ఆకాశపు ద్వారం వైపు ఎక్కుతున్నట్టు నేను చూశాను.
ఉత్థాయ వారవాణం చ తత ఆస్ఫోటితం మయా । హస్తిచర్మ హరేణేవ సన్ధ్యానృత్తానురాగిణా
ఆ తరువాత నేను లేచి, సంధ్య నాట్యంలో మక్కువతో, ఏనుగు చర్మాన్ని దండతో కొట్టినట్టు నా కవచాన్ని బలంగా కొట్టాను.
ప్రవృత్తస్ తామ్ అహం స్ఫారాం విహర్తుం జఙ్గలస్థలీమ్ । కాలో జగత్కుటీం కల్పదగ్ధభూతగణామ్ ఇవ
తర్వాత నేను ఆ విస్తారమైన అడవిలో సంచరించడానికి బయలుదేరాను. కాలం, సృష్టి అంతా ప్రళయాగ్నిలో కాలిపోతున్నట్టు, ఈ జగత్తులో తిరుగుతున్నట్టు అనిపించింది.
న కిఞ్చిద్ దృశ్యతే తత్ర భూతం జరఢజఙ్గలే । అభిజాతో గుణలవో యథా మూర్ఖశరీరకే
ఆ పురాతనమైన, వెలవెలబోయిన అడవిలో ఏదీ జీవించేది కనబడలేదు — మూర్ఖుడి శరీరంలో కొంచెం మంచితనముండేలా మాత్రమే ఉండేది.
కేవలం విగతాశఙ్కం షణ్డభ్రమణచఞ్చలాః । చీచీకూచీచీవచనా విహరన్తి విహఙ్గమాః
అక్కడ భయమూ లేకుండా, ఎటో తిరుగుతూ, చిలిపిగా 'చీచీ', 'కూచీ' అని అరుస్తూ పక్షులు మాత్రమే సంచరిస్తున్నాయి.
అథాష్టభాగమ్ ఆపన్నే వ్యోమ్నో దివసనాయకే । శుష్కావశ్యాయలేశాసు స్నాతాస్వ్ ఇవ లతాసు చ
ఆకాశంలో సూర్యుడు ఎనిమిదవ భాగం ఎక్కినప్పుడు, కొమ్మలపై కొద్దిగా ఎండిపోయిన మంచు మిగిలి, అవి స్నానం చేసినట్టు కనిపించాయి.
భ్రమతాత్ర మయా దృష్టా దారికౌదనధారిణీ । గృహీతామృతసత్కుమ్భా దానవేనేవ మాధవీ
అక్కడ తిరుగుతూ ఉండగా, చేతిలో అన్నంతో, అమృతపు బంగారు కుండి పట్టుకుని ఉన్న ఒక యువతిని చూశాను — దానవుడు పట్టుకున్న మాధవిలా ఆమె కనిపించింది.
తరత్తారకనేత్రాం తాం శ్యామామ్ అధవలామ్బరామ్ । అహమ్ అభ్యాగతస్ తత్ర శర్వరీమ్ ఇవ చన్ద్రమాః
అక్కడ నేను, మూడుసార్లు మెరుపులాంటి కన్నులతో, నల్లని చర్మంతో, తెల్లని వస్త్రాలు ధరించిన ఆ యువతిని చూచి, చంద్రుడు రాత్రిని చేరినట్టు ఆమె దగ్గరకు వెళ్లాను.
మహ్యమ్ ఓదనమ్ ఆశ్వ్ ఏతద్ బాలే బలవదాపదే । దేహి దీనార్తిహరణాత్ స్ఫారతాం యాన్తి సమ్పదః
ఓ బాలికా! ఈ కష్ట సమయంలో నాకు త్వరగా అన్నం తీసికొచ్చి పెట్టు. బాధపడుతున్నవారి కష్టం తీయడం వల్ల సంపదలు పెరుగుతాయి.
క్షుద్ అన్తర్ దహతీయం మాం బాలే వృద్ధిమ్ ఉపేయుషీ । కృష్ణసర్పీ ప్రసూతేవ కోటరస్థా జరద్ద్రుమమ్
బాలికా! నా లోపల ఆకలి పెరిగి, పాత చెట్టులో ఉన్న నల్ల పాము వలె నన్ను కాల్చేస్తోంది.
యాచ్ఞయాపి తయా మహ్యమ్ ఇత్థం దత్తం న కిఞ్చన । యత్నప్రార్థితయా లక్ష్మ్యా యథా దుష్కృతినే ధనమ్
నేను ఎంత అడిగినా, ఆమె నాకు ఏమి ఇవ్వలేదు. అదేవిధంగా, ఎంతగా ప్రయత్నించినా, లక్ష్మీదేవి దుష్టులకు ధనం ఇస్తుందే తప్ప మంచివారికి కాదు.
కేవలం చిరకాలేన మయ్య్ అత్యన్తానుగామిని । షణ్డాత్ షణ్డం నిపతతి చ్ఛాయాభూతే పురస్స్థితే
నేను చాలా కాలం ఎంతో పట్టుదలతో ఆమె వెంబడించిన తర్వాత మాత్రమే, నా ముందు నిలబడి ఉన్న నీడలా, కొంత మాత్రమే నాకు దక్కింది.
తయోక్తో హారకేయూరింశ్ చణ్డాలీం విద్ధి మామ్ ఇతి । రాక్షసీమ్ ఇవ సుక్రూరాం పురుషాశ్వగజాననామ్
ఆమె నాకు ఇలా చెప్పింది — 'హారాలు, కంకణాలు ధరించిన చండాలిని నన్ను గుర్తుపెట్టు; నేను రాక్షసిలా భయంకరంగా, మనుషులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు వంటి ముఖాలతో ఉన్నాను.'
రాజన్ యాచనమాత్రేణ మత్తో నాప్నోషి భోజనమ్ । గ్రామ్యాద్ అనభిజాతేహాత్ సౌజన్యమ్ ఇవ సున్దర
ఓ రాజా, నన్ను అడిగినంత మాత్రాన నీకు భోజనం దక్కదు; ఊరికి బయట పుట్టినవాడిలో నిజమైన మంచితనం ఉండదు కదా, అదేవిధంగా.
ఇత్య్ ఉక్తవత్యా గచ్ఛన్త్యా స్ఖలన్త్యేవ పదే పదే । కుఞ్జకేషు నిమజ్జన్త్యా లీలావనతయోదితమ్
ఇలా చెప్పి, ప్రతి అడుగులోనూ తడబడుతూ, పొదల్లో మునిగిపోతూ, ఆటలాడుతున్నట్టు ఆమె మాటలు మెల్లగా మాయమయ్యాయి.
దదాని భోజనమ్ ఇదం భర్తా భవసి చేన్ మమ । లోకో నోపకరోత్య్ అర్థం సామాన్యస్ స్నిగ్ధతాం వినా
నీవు నా భర్తవైతే ఈ భోజనం నీకిచ్చుతాను; పరస్పర ప్రేమ లేకుండా ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ ఎవరికీ మేలు చేయరు.