నిష్పక్షి క్షారనీహారం నిర్వృక్షమ్ అజలం మహత్ । సమ్ప్రాప్తో ఽహమ్ అపర్యన్తమ్ అరణ్యం తాన్తవాహనః
పక్షులు లేని, ఉప్పు మబ్బుతో కమ్మిన, చెట్లు లేని, నీరు లేని, విస్తారమైన అంతులేని అరణ్యంలో, అలసిపోయిన నేను చేరుకున్నాను.
తద్ ద్వితీయమ్ ఇవాకాశం తథాష్టమమ్ ఇవామ్బుధిమ్ । పఞ్చమం సాగరమ్ ఇవ సంశుష్కం శూన్యకోటరమ్
అది రెండవ ఆకాశంలా, ఎనిమిదవ సముద్రంలా, ఐదవ సాగరంలా — పూర్తిగా ఎండిపోయి, ఖాళీగా ఉన్న గుహలా కనిపించింది.
జ్ఞస్యేవ వితతం చేతో మూర్ఖస్యేవ రుషో ఽజవమ్ । అదృష్టజనసంసర్గమ్ అజాతతృణపల్లవమ్
అది జ్ఞానిగారి మనసు విస్తరించినట్టు, మూర్ఖుడి కోపం ఎంత వేగంగా వస్తుందో అంత వేగంగా, జనాల సంచారం లేని, ఎప్పుడూ మొక్కలు లేదా మొగ్గలు పుట్టని స్థలంలా ఉంది.
అరణ్యం మహద్ ఆసాద్య మతిర్ మే ఖేదమ్ ఆగతా । లలనేవైత్య దారిద్ర్యం నిరన్నఫలబాన్ధవమ్
ఆ గొప్ప అడవిలోకి చేరినప్పుడు, నా మనసు బాగా అలసిపోయింది. అది ఆహారం, పండ్లు, బంధువులు లేని దారిద్ర్యంలో పడిన ఒక యువతిని పోలి ఉంది.
కచన్మరుమరీచ్యమ్బుపూరప్లుతకకుబ్ముఖే । ఆసూర్యాన్తం దినం తత్ర ప్రక్రాన్తం సీదతా మయా
ఆ చోటు ఎక్కడ చూసినా ఎండలో మెరుస్తున్న మాయనీళ్లతో నిండిపోయి ఉంది. అలా అలసిపోయి, సూర్యుడు కనిపించని ఆ దినాన్ని అక్కడే గడిపాను.
తద్ అరణ్యం మయాతీతమ్ అతికృచ్ఛ్రేణ ఖేదినా । వివేకినేవ సంసారో మధ్యశూన్యాతతాకృతిః
ఆ అడవిని నేను చాలా కష్టంగా, అలసటతో దాటి వెళ్లాను. అది మధ్యలో ఏమీ లేని, ఖాళీగా ఉన్న ఈ లోకాన్ని జాగ్రత్తగా దాటి వెళ్లే జ్ఞాని లాంటిది.
తద్దినేనాతివాహ్యాహం ప్రాప్తవాఞ్ జఙ్గలం మహత్ । అస్తాద్రిసానుం ఖిన్నః ఖం శూన్యం భ్రాన్త్వేవ భాస్కరః
ఆ రోజు గడిపిన తర్వాత, నేను బాగా అలసిపోయి, పెద్ద ఎడారిలోకి చేరాను. అది ఖాళీ ఆకాశంలో తిరిగి, చివరకు పశ్చిమ పర్వతంపైకి చేరిన సూర్యుడిని పోలి ఉంది.
జమ్బూకదమ్బప్రాయేషు కలాలాపాః పతత్రిణః । యత్ర స్ఫురన్తి షణ్డేషు పాన్థానామ్ ఇవ బన్ధవః
జంబూ, కదంబ వృక్షాలతో నిండిన తోటల్లో, పక్షుల కిలకిలారావాలు ప్రయాణికులు తమ మిత్రులతో కలసి మాట్లాడినట్టు ఉత్సాహంగా వినిపించేవి.
యత్ర శష్పశిఖాశ్రేణ్యో దృశ్యన్తే ఽవిరలాస్ స్థలే । కదర్థలక్ష్మ్యా జిహ్మస్య హృదీవానన్దవృత్తయః
అక్కడ నేలపై గడ్డి రెమ్మలు వరుసగా, ఎక్కడా తెగకుండా కనిపించేవి. అవి, చంచలమైన అదృష్టం వల్ల వక్రమైన హృదయంలో కలిగే తాత్కాలిక ఆనందాల్లా ఉండేవి.
పూర్వాద్ అరణ్యాద్ అరసాత్ తద్ ధి కిఞ్చిత్ సుఖావహమ్ । అత్యన్తదుఃఖాన్ మరణాద్ వరం వ్యాధిర్ హి జన్తుషు
ముందున్న అడవితో పోల్చితే ఈ ప్రదేశం కొంత హాయిగా అనిపించింది. ఎందుకంటే, ప్రాణులకు మరణం అనే తీవ్రమైన బాధకంటే వ్యాధి కొంత మంచిదే.
తత్ర జమ్బీరషణ్డస్య తలం సమ్ప్రాప్తవాన్ అహమ్ । మార్కాణ్డేయ ఇవాగేన్ద్రమ్ ఏకార్ణవవిహారతః
అక్కడ నేను జంబీర వృక్షాల తోట అడుగునకు చేరుకున్నాను. అది ఒంటరిగా ఒక మహాసముద్రంలో సంచరించిన తర్వాత మర్కండేయుడు ఇంద్రుని చేరినట్లుగా అనిపించింది.
ఆలమ్బితా మయా తత్ర స్కన్ధసంసఙ్గినీ లతా । నీలా జలదమాలేవ తాపతప్తేన భూభృతా
అక్కడ నేను ఒక కొమ్మను పట్టుకుని ఉన్న వల్లి లతను గట్టిగా పట్టుకున్నాను. ఎండిపోయిన కొండ మేఘాన్ని ఆశ్రయించినట్లు, ఆ నీలి మేఘాన్ని తడిపే వానను ఆశించినట్లు.
మయి ప్రలమ్బమానే ఽస్యాం ప్రయాతస్ స తురఙ్గమః । గఙ్గావలమ్బిని జనే యథా దుష్కృతసఞ్చయః
నేను ఆ లతను పట్టుకుని వేలాడుతున్నప్పుడు, నా గుర్రం అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది. గంగా నదిని ఆశ్రయించినవాడి పాపాలు ఎలా దూరమవుతాయో అలా.
చిరదీర్ఘాధ్వగః ఖిన్నస్ తత్ర విశ్రాన్తవాన్ అహమ్ । భానుర్ అస్తాచలోత్సఙ్గే తలే కల్పతరోర్ ఇవ
చాలా కాలంగా ప్రయాణం చేసి, అలసిపోయిన నేను అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నాను. అది అస్తమించే సూర్యుడు పశ్చిమ కొండ అడుగున కల్పవృక్షం నీడలో ఆగినట్టే.
యావత్ సమస్తసంసారవ్యవహారభరైస్ సమమ్ । రవిర్ విశ్రమణాయేవ నివిష్టో ఽస్తాచలాఙ్గనే
సూర్యుడు ప్రపంచ బాధలన్నింటినీ తనతో పాటు తీసుకుని పశ్చిమ కొండపై విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు, నేనూ అక్కడ నిశ్చింతగా విశ్రాంతి పొందాను.
శనైశ్ శ్యామికయా గ్రస్తే సమస్తే భువనోదరే । రాత్రిసంవ్యవహారేషు సమ్ప్రవృత్తేషు జఙ్గలే
మెల్లగా రాత్రి చీకటి మొత్తం లోకాన్ని కప్పేసినప్పుడు, అడవిలో రాత్రి పనులు మొదలయ్యాయి.
అహం తనుతృణే తస్మిన్ పేలవే షణ్డకోదరే । నిలీనో ఽవిరలాలస్యస్ స్వనీడే విహగో యథా
ఆ పలుచని, పొడిగడ్డి గుహలో నేను పూర్తిగా అలసిపోయి, నా దొంగచిలుక తన గూడు లో దాగుకున్నట్టు దాగుకున్నాను.
విపద్భ్రష్టవివేకస్య చ్ఛిన్నాశస్య గలత్స్మృతేః । విక్రీతస్యేవ దీనస్య మగ్నస్యేవాన్ధకూపకే
అపదల వల్ల వివేకం పోయి, ఆశలు తెగిపోయి, జ్ఞాపకం కూడా మసకబారిపోయింది. బానిసగా అమ్మబడిన దురదృష్టవంతుడిలా, లేదా చీకటి గుహలో మునిగిపోయినవాడిలా అయ్యాను.
తత్ర కల్పసమా రాత్రిర్ మోహమగ్నస్య మే గతా । ఏకార్ణవోహ్యమానస్య మార్కాణ్డేయమునేర్ ఇవ
అక్కడ మాయలో మునిగిపోయిన నాకు ఆ రాత్రి ఒక యుగంలా పొడవుగా గడిచింది. అది ఒకే సముద్రంలో తేలియాడుతున్న మార్కండేయ మహర్షి పరిస్థితిలా అనిపించింది.
న స్నాతవాన్ న స్థితవాన్ న తదా భుక్తవాన్ అహమ్ । కేవలం మే గతా రాత్రిస్ సాపదాం ధురి తిష్ఠతః
ఆ సమయంలో నేను స్నానం చేయలేదు, నిలబడలేదు, తినలేదు కూడా. నా బాధల భారం మోస్తూ ఆ రాత్రి నిశ్శబ్దంగా గడిచిపోయింది.
వినిద్రస్య విధైర్యస్య స్ఫురతస్ సహ పల్లవైః । మమ దుఃఖాతిదైర్ఘ్యేణ సా వ్యతీయాయ శర్వరీ
నిద్రలేని నా మనసు, ఆకుల్లా కంపించుతూ, బాధతో ఆ రాత్రి ఎంతో నెమ్మదిగా సాగిపోయింది.
తతస్ తిమిరలేఖాసు సహ తారేన్దుకైరవైః । మయీవాపద్యమానాసు మ్లానతామ్ అలసాననైః
తర్వాత చీకటి చారలు నక్షత్రాలు, చంద్రుడితో కలిసి క్రమంగా మాయమవుతుండగా, నా ముఖం అలసటతో వాడిపోయింది.
శామ్యన్తీషు చ వేతాలక్ష్వేడాస్వ్ అజనజఙ్గలే । సహ శీతార్తిమద్దన్తపఙ్క్తిటాఙ్కారసీత్కృతైః
అరణ్యంలో పిశాచాల అరుపులు మెల్లగా తగ్గిపోతూ, చలి వల్ల బాధపడే వారి పళ్ళు కొరికే శబ్దాలు కూడా ఆగిపోతున్నాయి.
మామ్ అబన్తరనిర్మగ్నం హసన్తీమ్ ఇవ దృష్టవాన్ । అహం పూర్వాం దిశం ప్రాతర్ మధుపానారుణామ్ ఇవ
ఆ ఉదయపు వేళ, తూర్పు దిక్కు మధుపానంతో ఎర్రగా మెరిసిపోతూ, నన్ను లోపలికి ముంచి, నవ్వుతున్నట్టు నాకు కనిపించింది.
క్షణాద్ అజ్ఞ ఇవ జ్ఞానం దరిద్ర ఇవ కాఞ్చనమ్ । దృష్టవాన్ అహమ్ అర్కం ఖవారణారోహణోన్ముఖమ్
ఒక క్షణంలోనే, అజ్ఞానికి జ్ఞానం కలిగినట్టు, దరిద్రుడికి బంగారం దొరికినట్టు, ఆ సూర్యుడు ఆకాశపు ద్వారం వైపు ఎక్కుతున్నట్టు నేను చూశాను.
ఉత్థాయ వారవాణం చ తత ఆస్ఫోటితం మయా । హస్తిచర్మ హరేణేవ సన్ధ్యానృత్తానురాగిణా
ఆ తరువాత నేను లేచి, సంధ్య నాట్యంలో మక్కువతో, ఏనుగు చర్మాన్ని దండతో కొట్టినట్టు నా కవచాన్ని బలంగా కొట్టాను.
ప్రవృత్తస్ తామ్ అహం స్ఫారాం విహర్తుం జఙ్గలస్థలీమ్ । కాలో జగత్కుటీం కల్పదగ్ధభూతగణామ్ ఇవ
తర్వాత నేను ఆ విస్తారమైన అడవిలో సంచరించడానికి బయలుదేరాను. కాలం, సృష్టి అంతా ప్రళయాగ్నిలో కాలిపోతున్నట్టు, ఈ జగత్తులో తిరుగుతున్నట్టు అనిపించింది.
న కిఞ్చిద్ దృశ్యతే తత్ర భూతం జరఢజఙ్గలే । అభిజాతో గుణలవో యథా మూర్ఖశరీరకే
ఆ పురాతనమైన, వెలవెలబోయిన అడవిలో ఏదీ జీవించేది కనబడలేదు — మూర్ఖుడి శరీరంలో కొంచెం మంచితనముండేలా మాత్రమే ఉండేది.
కేవలం విగతాశఙ్కం షణ్డభ్రమణచఞ్చలాః । చీచీకూచీచీవచనా విహరన్తి విహఙ్గమాః
అక్కడ భయమూ లేకుండా, ఎటో తిరుగుతూ, చిలిపిగా 'చీచీ', 'కూచీ' అని అరుస్తూ పక్షులు మాత్రమే సంచరిస్తున్నాయి.
అథాష్టభాగమ్ ఆపన్నే వ్యోమ్నో దివసనాయకే । శుష్కావశ్యాయలేశాసు స్నాతాస్వ్ ఇవ లతాసు చ
ఆకాశంలో సూర్యుడు ఎనిమిదవ భాగం ఎక్కినప్పుడు, కొమ్మలపై కొద్దిగా ఎండిపోయిన మంచు మిగిలి, అవి స్నానం చేసినట్టు కనిపించాయి.