ఇహ వివిధపదార్థసఙ్కులాయాం హ్రదనదపర్వతపత్తనాకులాయామ్ । కులశిఖరిసముద్రసఙ్కటాయాం భువి విభవావలితో ఽస్త్య్ అయం ప్రదేశః
ఈ భూమిపై ఎన్నో వస్తువులతో నిండిన, సరస్సులు, నదులు, పర్వతాలు, పట్టణాలు, వంశశిఖరాలు, సముద్రాలు కలిసిన ప్రదేశంలో, ఐశ్వర్యంతో అలంకరించబడిన ఒక ప్రాంతం ఉంది.
అస్తి తావద్ అయం దేశో నానావననదీయుతః । వసుధామణ్డలస్యాస్య సహోదర ఇవానుజః
ముందుగా, ఈ దేశం అనేక అడవులు, నదులతో అలంకరించబడి ఉంది. ఈ vasudhāmaṇḍala కు తమ్ముడిలా, ఈ భూమికి సోదరుడిలా కనిపిస్తుంది.
అస్మింశ్ చాయమ్ అహమ్ రాజా పౌరాభిమతవృత్తిమాన్ । ఇన్ద్రస్ స్వర్గ ఇవాస్యాం తు సభాయామ్ అద్య సంస్థితః
ఈ దేశంలో నేను రాజును, ప్రజల అభిప్రాయాన్ని అనుసరించి పాలిస్తున్నాను. ఇంద్రుడు స్వర్గంలో తన సభలో ఎలా ఉంటాడో, నేడు నేను ఇక్కడ అలానే ఉన్నాను.
యావద్ అభ్యాగతో దూరాత్ కశ్చిచ్ ఛామ్బరికస్ త్వ్ అయమ్ । రసాతలాద్ అభ్యుత్థితో మాయీ మయ ఇవ స్వయమ్
అప్పుడే దూరం నుంచి ఒకడు, శాంబరికుడు వచ్చాడు. అతడు రసాతలంలోంచి బయలుదేరినట్లుగా, మాయావాది మయుడు లాగా కనిపించాడు.
అనేన భ్రామితైషేహ పిఞ్ఛికా రాజిరాజితా । కల్పాన్తపవనాభ్రేణ శక్రచాపలతా యథా
అతని చేత ఈ నెమలి పిచ్చకత్తి ఇక్కడ తిప్పబడింది. దీని గీత రశ్మి ప్రకాశవంతంగా మారింది. కల్పాంతపు గాలిలో ఇంద్రుని మెరుపు ఎలా మెరుస్తుందో, అలా కనిపించింది.
ఆలోక్యైతామ్ అహం లోలామ్ అస్యాశ్వస్య పురస్స్థితేః । పృష్ఠమ్ ఆరూఢవాన్ ఏక ఆత్మనా భ్రాన్తమానసః
ఆశ్వాస్య ముందు ఉంచిన ఆ చంచలమైన వస్తువును చూసి, మనసు కలవరపడి, ఒంటరిగా దాని మీదకి ఎక్కాను.
తతో ఽద్రిం ప్రలయక్షుబ్ధం పుష్కరావర్తకో యథా । తథా చలన్తం చలితస్ స్వశ్వమ్ ఆరూఢవాన్ అహమ్
అప్పుడు, ప్రళయ సమయంలో పువ్వుల తుఫాను పర్వతాన్ని ఎలా ఊపేస్తుందో, అలాగే నా ఆశ్వాన్ని కలవరపడి, దాని మీదకి నేను ఎక్కాను.
గన్తుం ప్రవృత్తో మృగయామ్ ఏకో ఽహమ్ అథ రంహసా । ఉర్వరామ్ ఇవ నిర్భేత్తుం కల్లోలః ప్రలయామ్బుధేః
తర్వాత, నేను ఒంటరిగా వేగంగా వేటకు బయలుదేరాను. అది ప్రళయ సముద్రపు అల భూమిని పగులగొట్టడానికి పరుగెత్తినట్టు ఉండింది.
తేనానిలవిలోలేన దూరం నీతో ఽస్మి వాజినా । భోగాభ్యాసజడేనాజ్ఞో ముగ్ధస్ స్వమనసా యథా
ఆ గాలిలో ఊగిసలాడే గుర్రం నన్ను చాలా దూరం తీసుకెళ్లింది. అనుభవ భోగాల్లో మునిగిపోయి, తెలియని మనసుతో మాయలో పడిపోవడం ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
అకిఞ్చనమనశ్శూన్యం స్త్రీచిత్తమ్ ఇవ దుర్భగమ్ । తతః ప్రలయనిర్దగ్ధజగదాస్పదభీషణమ్
నా మనసు పూర్తిగా ఖాళీగా, ఏమీ లేని స్థితిలో ఉంది. అది దురదృష్టవశాత్తు బాధపడే ఒక స్త్రీ హృదయంలా, ప్రళయంలో కాలిపోయిన లోకానికి నిలయం ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందో అంతగా భయపెట్టేలా ఉంది.
నిష్పక్షి క్షారనీహారం నిర్వృక్షమ్ అజలం మహత్ । సమ్ప్రాప్తో ఽహమ్ అపర్యన్తమ్ అరణ్యం తాన్తవాహనః
పక్షులు లేని, ఉప్పు మబ్బుతో కమ్మిన, చెట్లు లేని, నీరు లేని, విస్తారమైన అంతులేని అరణ్యంలో, అలసిపోయిన నేను చేరుకున్నాను.
తద్ ద్వితీయమ్ ఇవాకాశం తథాష్టమమ్ ఇవామ్బుధిమ్ । పఞ్చమం సాగరమ్ ఇవ సంశుష్కం శూన్యకోటరమ్
అది రెండవ ఆకాశంలా, ఎనిమిదవ సముద్రంలా, ఐదవ సాగరంలా — పూర్తిగా ఎండిపోయి, ఖాళీగా ఉన్న గుహలా కనిపించింది.
జ్ఞస్యేవ వితతం చేతో మూర్ఖస్యేవ రుషో ఽజవమ్ । అదృష్టజనసంసర్గమ్ అజాతతృణపల్లవమ్
అది జ్ఞానిగారి మనసు విస్తరించినట్టు, మూర్ఖుడి కోపం ఎంత వేగంగా వస్తుందో అంత వేగంగా, జనాల సంచారం లేని, ఎప్పుడూ మొక్కలు లేదా మొగ్గలు పుట్టని స్థలంలా ఉంది.
అరణ్యం మహద్ ఆసాద్య మతిర్ మే ఖేదమ్ ఆగతా । లలనేవైత్య దారిద్ర్యం నిరన్నఫలబాన్ధవమ్
ఆ గొప్ప అడవిలోకి చేరినప్పుడు, నా మనసు బాగా అలసిపోయింది. అది ఆహారం, పండ్లు, బంధువులు లేని దారిద్ర్యంలో పడిన ఒక యువతిని పోలి ఉంది.
కచన్మరుమరీచ్యమ్బుపూరప్లుతకకుబ్ముఖే । ఆసూర్యాన్తం దినం తత్ర ప్రక్రాన్తం సీదతా మయా
ఆ చోటు ఎక్కడ చూసినా ఎండలో మెరుస్తున్న మాయనీళ్లతో నిండిపోయి ఉంది. అలా అలసిపోయి, సూర్యుడు కనిపించని ఆ దినాన్ని అక్కడే గడిపాను.
తద్ అరణ్యం మయాతీతమ్ అతికృచ్ఛ్రేణ ఖేదినా । వివేకినేవ సంసారో మధ్యశూన్యాతతాకృతిః
ఆ అడవిని నేను చాలా కష్టంగా, అలసటతో దాటి వెళ్లాను. అది మధ్యలో ఏమీ లేని, ఖాళీగా ఉన్న ఈ లోకాన్ని జాగ్రత్తగా దాటి వెళ్లే జ్ఞాని లాంటిది.
తద్దినేనాతివాహ్యాహం ప్రాప్తవాఞ్ జఙ్గలం మహత్ । అస్తాద్రిసానుం ఖిన్నః ఖం శూన్యం భ్రాన్త్వేవ భాస్కరః
ఆ రోజు గడిపిన తర్వాత, నేను బాగా అలసిపోయి, పెద్ద ఎడారిలోకి చేరాను. అది ఖాళీ ఆకాశంలో తిరిగి, చివరకు పశ్చిమ పర్వతంపైకి చేరిన సూర్యుడిని పోలి ఉంది.
జమ్బూకదమ్బప్రాయేషు కలాలాపాః పతత్రిణః । యత్ర స్ఫురన్తి షణ్డేషు పాన్థానామ్ ఇవ బన్ధవః
జంబూ, కదంబ వృక్షాలతో నిండిన తోటల్లో, పక్షుల కిలకిలారావాలు ప్రయాణికులు తమ మిత్రులతో కలసి మాట్లాడినట్టు ఉత్సాహంగా వినిపించేవి.
యత్ర శష్పశిఖాశ్రేణ్యో దృశ్యన్తే ఽవిరలాస్ స్థలే । కదర్థలక్ష్మ్యా జిహ్మస్య హృదీవానన్దవృత్తయః
అక్కడ నేలపై గడ్డి రెమ్మలు వరుసగా, ఎక్కడా తెగకుండా కనిపించేవి. అవి, చంచలమైన అదృష్టం వల్ల వక్రమైన హృదయంలో కలిగే తాత్కాలిక ఆనందాల్లా ఉండేవి.
పూర్వాద్ అరణ్యాద్ అరసాత్ తద్ ధి కిఞ్చిత్ సుఖావహమ్ । అత్యన్తదుఃఖాన్ మరణాద్ వరం వ్యాధిర్ హి జన్తుషు
ముందున్న అడవితో పోల్చితే ఈ ప్రదేశం కొంత హాయిగా అనిపించింది. ఎందుకంటే, ప్రాణులకు మరణం అనే తీవ్రమైన బాధకంటే వ్యాధి కొంత మంచిదే.
తత్ర జమ్బీరషణ్డస్య తలం సమ్ప్రాప్తవాన్ అహమ్ । మార్కాణ్డేయ ఇవాగేన్ద్రమ్ ఏకార్ణవవిహారతః
అక్కడ నేను జంబీర వృక్షాల తోట అడుగునకు చేరుకున్నాను. అది ఒంటరిగా ఒక మహాసముద్రంలో సంచరించిన తర్వాత మర్కండేయుడు ఇంద్రుని చేరినట్లుగా అనిపించింది.
ఆలమ్బితా మయా తత్ర స్కన్ధసంసఙ్గినీ లతా । నీలా జలదమాలేవ తాపతప్తేన భూభృతా
అక్కడ నేను ఒక కొమ్మను పట్టుకుని ఉన్న వల్లి లతను గట్టిగా పట్టుకున్నాను. ఎండిపోయిన కొండ మేఘాన్ని ఆశ్రయించినట్లు, ఆ నీలి మేఘాన్ని తడిపే వానను ఆశించినట్లు.
మయి ప్రలమ్బమానే ఽస్యాం ప్రయాతస్ స తురఙ్గమః । గఙ్గావలమ్బిని జనే యథా దుష్కృతసఞ్చయః
నేను ఆ లతను పట్టుకుని వేలాడుతున్నప్పుడు, నా గుర్రం అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది. గంగా నదిని ఆశ్రయించినవాడి పాపాలు ఎలా దూరమవుతాయో అలా.
చిరదీర్ఘాధ్వగః ఖిన్నస్ తత్ర విశ్రాన్తవాన్ అహమ్ । భానుర్ అస్తాచలోత్సఙ్గే తలే కల్పతరోర్ ఇవ
చాలా కాలంగా ప్రయాణం చేసి, అలసిపోయిన నేను అక్కడ విశ్రాంతి తీసుకున్నాను. అది అస్తమించే సూర్యుడు పశ్చిమ కొండ అడుగున కల్పవృక్షం నీడలో ఆగినట్టే.
యావత్ సమస్తసంసారవ్యవహారభరైస్ సమమ్ । రవిర్ విశ్రమణాయేవ నివిష్టో ఽస్తాచలాఙ్గనే
సూర్యుడు ప్రపంచ బాధలన్నింటినీ తనతో పాటు తీసుకుని పశ్చిమ కొండపై విశ్రాంతి తీసుకున్నట్టు, నేనూ అక్కడ నిశ్చింతగా విశ్రాంతి పొందాను.
శనైశ్ శ్యామికయా గ్రస్తే సమస్తే భువనోదరే । రాత్రిసంవ్యవహారేషు సమ్ప్రవృత్తేషు జఙ్గలే
మెల్లగా రాత్రి చీకటి మొత్తం లోకాన్ని కప్పేసినప్పుడు, అడవిలో రాత్రి పనులు మొదలయ్యాయి.
అహం తనుతృణే తస్మిన్ పేలవే షణ్డకోదరే । నిలీనో ఽవిరలాలస్యస్ స్వనీడే విహగో యథా
ఆ పలుచని, పొడిగడ్డి గుహలో నేను పూర్తిగా అలసిపోయి, నా దొంగచిలుక తన గూడు లో దాగుకున్నట్టు దాగుకున్నాను.
విపద్భ్రష్టవివేకస్య చ్ఛిన్నాశస్య గలత్స్మృతేః । విక్రీతస్యేవ దీనస్య మగ్నస్యేవాన్ధకూపకే
అపదల వల్ల వివేకం పోయి, ఆశలు తెగిపోయి, జ్ఞాపకం కూడా మసకబారిపోయింది. బానిసగా అమ్మబడిన దురదృష్టవంతుడిలా, లేదా చీకటి గుహలో మునిగిపోయినవాడిలా అయ్యాను.
తత్ర కల్పసమా రాత్రిర్ మోహమగ్నస్య మే గతా । ఏకార్ణవోహ్యమానస్య మార్కాణ్డేయమునేర్ ఇవ
అక్కడ మాయలో మునిగిపోయిన నాకు ఆ రాత్రి ఒక యుగంలా పొడవుగా గడిచింది. అది ఒకే సముద్రంలో తేలియాడుతున్న మార్కండేయ మహర్షి పరిస్థితిలా అనిపించింది.
న స్నాతవాన్ న స్థితవాన్ న తదా భుక్తవాన్ అహమ్ । కేవలం మే గతా రాత్రిస్ సాపదాం ధురి తిష్ఠతః
ఆ సమయంలో నేను స్నానం చేయలేదు, నిలబడలేదు, తినలేదు కూడా. నా బాధల భారం మోస్తూ ఆ రాత్రి నిశ్శబ్దంగా గడిచిపోయింది.