రరాజ రాజా సాశ్చర్యమ్ ఉన్మీలితవిలోచనః । గతే హిమర్తౌ ప్రోల్లాసిపుష్పౌఘ ఇవ మాధవః
ఆశ్చర్యంతో కన్నులు పెద్దవిగా తెరిచి ఆ రాజు ఎంతో అందంగా మెరిసిపోయాడు. మంచు కాలం పోయిన తర్వాత పుష్పాలు విరబూసిన వసంతదేవుడిలా కనిపించాడు.
అథాతిసమ్భ్రమాశ్చర్యఖిన్నస్మితముఖో బభౌ । ఆసన్నమృత్యుమ్ ఆలోక్య రాహుమ్ ఇన్దుర్ ఇవామ్బరే
ఆశ్చర్యంతో అలసిపోయి, కొంత గందరగోళంతో నవ్వుతూ ఆ రాజు ముఖం మెరిసింది. రాహువు దగ్గరగా వచ్చి చూస్తున్నప్పుడు ఆకాశంలో చంద్రుడు కనిపించడంలా ఆయన కనిపించాడు.
ఐన్ద్రజాలికమ్ ఆలోక్య ప్రోవాచాథ హసన్న్ ఇవ । బభ్రుం హింసాత్మకం దృష్ట్వా సర్పరూపీవ తక్షకః
ఆ మాయాజాలాన్ని చూసి, నవ్వుతున్నట్టు ఆ రాజు మాట్లాడాడు. హానికరమైన బొబ్బర్లను చూసిన పాము ఎలా మాట్లాడుతుందో, ఆయన కూడా అలా మాట్లాడాడు.
జాల్మ జాలం జటాలేన కిమ్ ఏతద్ భవతా కృతమ్ । మీనస్పన్దాప్రసన్నో ఽబ్ధిః క్షణాద్ ఏతి ప్రసన్నతామ్
ఓ దుర్మార్గుడా, నీవు నీ జటలతో ఏదో వల నేసినట్టు ఎందుకు చేశావు? చేపలు ఊగిసలాడినప్పుడు సముద్రం కొంత కలతకు లోనైనా, వెంటనే మళ్లీ ప్రశాంతంగా మారిపోతుంది.
చిత్రం చిత్రా హి దేవస్య పదార్థశతశక్తయః । సుశక్తమ్ అపి మే చిత్తమ్ ఆభిర్ మోహే నివేశితమ్
ఈ లోకాన్ని నడిపించే దేవుని శక్తులు ఎంత అద్భుతంగా, ఎన్నో విధాలుగా ఉన్నాయో చూడండి! నా మనస్సు ఎంత బలమైనదైనా, వాటి ప్రభావంతో మాయలో పడిపోయింది.
క్వ వయం లోకపర్యాయవృత్తాన్తపరిదేవినః । క్వ మనోమోహదాయిన్యో వితతాః ప్రాకృతాపదః
మనము ఈ లోకంలో జరిగే ఎన్నో పరిణామాలను గురించి బాధపడుతూ ఉన్నాము; మనస్సుకు మాయను కలిగించే ఈ సహజమైన కష్టాలు ఎక్కడ, మనం ఎక్కడ?
అప్య్ అభ్యస్తమహాజ్ఞానం మనస్ తిష్ఠతి దేహకే । కదాచిన్ మోహమ్ ఆదత్తే క్షణం మతిమతామ్ అపి
ఎంతటి గొప్ప జ్ఞానం సాధించిన మనస్సైనా, శరీరంలో ఉన్నంతవరకు, కొన్నిసార్లు క్షణకాలానికి అయినా మాయలో పడిపోవడం జరుగుతుంది, తెలివైనవారికైనా ఇది సంభవిస్తుంది.
ఇదమ్ ఆశ్చర్యమ్ ఆఖ్యానం శృణుతాథ సభాసదః । మమ శామ్బరికేణేహ యన్ ముహూర్తం ప్రదర్శితమ్
సభలోని అందరూ వినండి, నాకు ఇక్కడ శాంబరి మాయతో క్షణంలో చూపించిన ఈ ఆశ్చర్యకరమైన కథను చెబుతాను.
దృష్టవాన్ అహమ్ ఏతస్మిన్ బహ్వీః కార్యదశాశ్ చలాః । ముహూర్తే ప్రోత్థితధ్వస్తశక్రాస్ సృష్టీర్ ఇవాబ్జజః
ఆ చిన్న క్షణంలోనే ఎన్నో మారుతున్న పరిస్థితులను చూశాను. ఇంద్రుని శక్తి పోయిన తర్వాత బ్రహ్మదేవుడు లోకాలను సృష్టించి లయంచేసే విధంగా, అంత త్వరగా అన్నీ మారిపోతున్నట్లు అనిపించింది.
ఇత్య్ ఉక్త్వోన్ముఖనేత్రేషు సభ్యేషు స హసన్న్ ఇవ । రాజా వర్ణయితుం చిత్రం వృత్తాన్తమ్ ఉపచక్రమే
అలా చెప్పి, సభలోని అందరి దృష్టి తనవైపు ఉన్నప్పుడు, రాజు చిరునవ్వుతో ఆ అద్భుతమైన కథను వివరించడం ప్రారంభించాడు.
ఇహ వివిధపదార్థసఙ్కులాయాం హ్రదనదపర్వతపత్తనాకులాయామ్ । కులశిఖరిసముద్రసఙ్కటాయాం భువి విభవావలితో ఽస్త్య్ అయం ప్రదేశః
ఈ భూమిపై ఎన్నో వస్తువులతో నిండిన, సరస్సులు, నదులు, పర్వతాలు, పట్టణాలు, వంశశిఖరాలు, సముద్రాలు కలిసిన ప్రదేశంలో, ఐశ్వర్యంతో అలంకరించబడిన ఒక ప్రాంతం ఉంది.
అస్తి తావద్ అయం దేశో నానావననదీయుతః । వసుధామణ్డలస్యాస్య సహోదర ఇవానుజః
ముందుగా, ఈ దేశం అనేక అడవులు, నదులతో అలంకరించబడి ఉంది. ఈ vasudhāmaṇḍala కు తమ్ముడిలా, ఈ భూమికి సోదరుడిలా కనిపిస్తుంది.
అస్మింశ్ చాయమ్ అహమ్ రాజా పౌరాభిమతవృత్తిమాన్ । ఇన్ద్రస్ స్వర్గ ఇవాస్యాం తు సభాయామ్ అద్య సంస్థితః
ఈ దేశంలో నేను రాజును, ప్రజల అభిప్రాయాన్ని అనుసరించి పాలిస్తున్నాను. ఇంద్రుడు స్వర్గంలో తన సభలో ఎలా ఉంటాడో, నేడు నేను ఇక్కడ అలానే ఉన్నాను.
యావద్ అభ్యాగతో దూరాత్ కశ్చిచ్ ఛామ్బరికస్ త్వ్ అయమ్ । రసాతలాద్ అభ్యుత్థితో మాయీ మయ ఇవ స్వయమ్
అప్పుడే దూరం నుంచి ఒకడు, శాంబరికుడు వచ్చాడు. అతడు రసాతలంలోంచి బయలుదేరినట్లుగా, మాయావాది మయుడు లాగా కనిపించాడు.
అనేన భ్రామితైషేహ పిఞ్ఛికా రాజిరాజితా । కల్పాన్తపవనాభ్రేణ శక్రచాపలతా యథా
అతని చేత ఈ నెమలి పిచ్చకత్తి ఇక్కడ తిప్పబడింది. దీని గీత రశ్మి ప్రకాశవంతంగా మారింది. కల్పాంతపు గాలిలో ఇంద్రుని మెరుపు ఎలా మెరుస్తుందో, అలా కనిపించింది.
ఆలోక్యైతామ్ అహం లోలామ్ అస్యాశ్వస్య పురస్స్థితేః । పృష్ఠమ్ ఆరూఢవాన్ ఏక ఆత్మనా భ్రాన్తమానసః
ఆశ్వాస్య ముందు ఉంచిన ఆ చంచలమైన వస్తువును చూసి, మనసు కలవరపడి, ఒంటరిగా దాని మీదకి ఎక్కాను.
తతో ఽద్రిం ప్రలయక్షుబ్ధం పుష్కరావర్తకో యథా । తథా చలన్తం చలితస్ స్వశ్వమ్ ఆరూఢవాన్ అహమ్
అప్పుడు, ప్రళయ సమయంలో పువ్వుల తుఫాను పర్వతాన్ని ఎలా ఊపేస్తుందో, అలాగే నా ఆశ్వాన్ని కలవరపడి, దాని మీదకి నేను ఎక్కాను.
గన్తుం ప్రవృత్తో మృగయామ్ ఏకో ఽహమ్ అథ రంహసా । ఉర్వరామ్ ఇవ నిర్భేత్తుం కల్లోలః ప్రలయామ్బుధేః
తర్వాత, నేను ఒంటరిగా వేగంగా వేటకు బయలుదేరాను. అది ప్రళయ సముద్రపు అల భూమిని పగులగొట్టడానికి పరుగెత్తినట్టు ఉండింది.
తేనానిలవిలోలేన దూరం నీతో ఽస్మి వాజినా । భోగాభ్యాసజడేనాజ్ఞో ముగ్ధస్ స్వమనసా యథా
ఆ గాలిలో ఊగిసలాడే గుర్రం నన్ను చాలా దూరం తీసుకెళ్లింది. అనుభవ భోగాల్లో మునిగిపోయి, తెలియని మనసుతో మాయలో పడిపోవడం ఎలా ఉంటుందో అలాగే.
అకిఞ్చనమనశ్శూన్యం స్త్రీచిత్తమ్ ఇవ దుర్భగమ్ । తతః ప్రలయనిర్దగ్ధజగదాస్పదభీషణమ్
నా మనసు పూర్తిగా ఖాళీగా, ఏమీ లేని స్థితిలో ఉంది. అది దురదృష్టవశాత్తు బాధపడే ఒక స్త్రీ హృదయంలా, ప్రళయంలో కాలిపోయిన లోకానికి నిలయం ఎంత భయంకరంగా ఉంటుందో అంతగా భయపెట్టేలా ఉంది.
నిష్పక్షి క్షారనీహారం నిర్వృక్షమ్ అజలం మహత్ । సమ్ప్రాప్తో ఽహమ్ అపర్యన్తమ్ అరణ్యం తాన్తవాహనః
పక్షులు లేని, ఉప్పు మబ్బుతో కమ్మిన, చెట్లు లేని, నీరు లేని, విస్తారమైన అంతులేని అరణ్యంలో, అలసిపోయిన నేను చేరుకున్నాను.
తద్ ద్వితీయమ్ ఇవాకాశం తథాష్టమమ్ ఇవామ్బుధిమ్ । పఞ్చమం సాగరమ్ ఇవ సంశుష్కం శూన్యకోటరమ్
అది రెండవ ఆకాశంలా, ఎనిమిదవ సముద్రంలా, ఐదవ సాగరంలా — పూర్తిగా ఎండిపోయి, ఖాళీగా ఉన్న గుహలా కనిపించింది.
జ్ఞస్యేవ వితతం చేతో మూర్ఖస్యేవ రుషో ఽజవమ్ । అదృష్టజనసంసర్గమ్ అజాతతృణపల్లవమ్
అది జ్ఞానిగారి మనసు విస్తరించినట్టు, మూర్ఖుడి కోపం ఎంత వేగంగా వస్తుందో అంత వేగంగా, జనాల సంచారం లేని, ఎప్పుడూ మొక్కలు లేదా మొగ్గలు పుట్టని స్థలంలా ఉంది.
అరణ్యం మహద్ ఆసాద్య మతిర్ మే ఖేదమ్ ఆగతా । లలనేవైత్య దారిద్ర్యం నిరన్నఫలబాన్ధవమ్
ఆ గొప్ప అడవిలోకి చేరినప్పుడు, నా మనసు బాగా అలసిపోయింది. అది ఆహారం, పండ్లు, బంధువులు లేని దారిద్ర్యంలో పడిన ఒక యువతిని పోలి ఉంది.
కచన్మరుమరీచ్యమ్బుపూరప్లుతకకుబ్ముఖే । ఆసూర్యాన్తం దినం తత్ర ప్రక్రాన్తం సీదతా మయా
ఆ చోటు ఎక్కడ చూసినా ఎండలో మెరుస్తున్న మాయనీళ్లతో నిండిపోయి ఉంది. అలా అలసిపోయి, సూర్యుడు కనిపించని ఆ దినాన్ని అక్కడే గడిపాను.
తద్ అరణ్యం మయాతీతమ్ అతికృచ్ఛ్రేణ ఖేదినా । వివేకినేవ సంసారో మధ్యశూన్యాతతాకృతిః
ఆ అడవిని నేను చాలా కష్టంగా, అలసటతో దాటి వెళ్లాను. అది మధ్యలో ఏమీ లేని, ఖాళీగా ఉన్న ఈ లోకాన్ని జాగ్రత్తగా దాటి వెళ్లే జ్ఞాని లాంటిది.
తద్దినేనాతివాహ్యాహం ప్రాప్తవాఞ్ జఙ్గలం మహత్ । అస్తాద్రిసానుం ఖిన్నః ఖం శూన్యం భ్రాన్త్వేవ భాస్కరః
ఆ రోజు గడిపిన తర్వాత, నేను బాగా అలసిపోయి, పెద్ద ఎడారిలోకి చేరాను. అది ఖాళీ ఆకాశంలో తిరిగి, చివరకు పశ్చిమ పర్వతంపైకి చేరిన సూర్యుడిని పోలి ఉంది.
జమ్బూకదమ్బప్రాయేషు కలాలాపాః పతత్రిణః । యత్ర స్ఫురన్తి షణ్డేషు పాన్థానామ్ ఇవ బన్ధవః
జంబూ, కదంబ వృక్షాలతో నిండిన తోటల్లో, పక్షుల కిలకిలారావాలు ప్రయాణికులు తమ మిత్రులతో కలసి మాట్లాడినట్టు ఉత్సాహంగా వినిపించేవి.
యత్ర శష్పశిఖాశ్రేణ్యో దృశ్యన్తే ఽవిరలాస్ స్థలే । కదర్థలక్ష్మ్యా జిహ్మస్య హృదీవానన్దవృత్తయః
అక్కడ నేలపై గడ్డి రెమ్మలు వరుసగా, ఎక్కడా తెగకుండా కనిపించేవి. అవి, చంచలమైన అదృష్టం వల్ల వక్రమైన హృదయంలో కలిగే తాత్కాలిక ఆనందాల్లా ఉండేవి.
పూర్వాద్ అరణ్యాద్ అరసాత్ తద్ ధి కిఞ్చిత్ సుఖావహమ్ । అత్యన్తదుఃఖాన్ మరణాద్ వరం వ్యాధిర్ హి జన్తుషు
ముందున్న అడవితో పోల్చితే ఈ ప్రదేశం కొంత హాయిగా అనిపించింది. ఎందుకంటే, ప్రాణులకు మరణం అనే తీవ్రమైన బాధకంటే వ్యాధి కొంత మంచిదే.