ప్రశశామ సభాస్థానే జనకోలాహలశ్ శనైః । ప్రశాన్తప్రావృషో వ్యోమ్నస్ సామ్భోదమ్ ఇవ గర్జితమ్
ఆ సభలోని జనుల కలహం మెల్లగా తగ్గిపోయింది, వానలు ఆగిన తర్వాత ఆకాశంలో మేఘగర్జన ఎలా మౌనమవుతుందో అలా.
సన్దేహసాగరోన్మగ్నా జగ్ముశ్ చిన్తాం సుమన్త్రిణః । విషీదతి గదాపాణావ్ అసురాజావ్ ఇవామరాః
పండితులు సందేహాల సముద్రంలో మునిగి, ఆందోళనలో పడిపోయారు; గదా పట్టిన రాక్షసరాజు నిరాశతో ఉన్నప్పుడు దేవతలు ఎలా దిగులుగా ఉంటారో అలా.
వితతవిస్మయజిహ్మతయా తయా జనతయా భవమోహనిషణ్ణయా । స్తిమితచక్షుషి భూమిపతౌ స్థితే ముకులితాబ్జవనస్య ధృతా ద్యుతిః
ఆ జనులు ఆశ్చర్యంతో వంగిపోయి, భవమోహంలో చిక్కుకుని, రాజు నిశ్చల దృష్టితో కూర్చున్నప్పుడు, పద్మవనపు కాంతి మసకబారినట్టుగా కనిపించింది.
ముహూర్తద్వితయేనాథ బోధమ్ ఆప మహీపతిః । ప్రావృషేణ్యామ్బునిర్ముక్తమ్ అమ్భోరుహమ్ ఇవోత్తమమ్
రెండు క్షణాల తర్వాత, రాజు మళ్లీ స్పృహను పొందాడు. వానకాలపు నీటిలోనుంచి బయటపడిన అందమైన తామరపువును పోలి, ఆయన మళ్లీ వెలుగుని పొందాడు.
ఆసనాత్ సాఙ్గదోత్తంసః ప్రబుద్ధో ఽసావ్ అకమ్పత । సవనాభోగశృఙ్గాగ్రో భూకమ్ప ఇవ పర్వతః
బాహువళ్లు, కిరీటం ధరించిన ఆ రాజు, మెలకువ వచ్చి, తన ఆసనంనుండి లేవబోతూ, భూకంపంలో అడవులతో కూడిన పర్వతశిఖరం వణికినట్లు, కొంత వణికిపోయాడు.
బభావ్ అర్ధప్రబుద్ధో ఽసావ్ ఆసనే పరికమ్పితః । విక్షుబ్ధ ఇవ పాతాలావరణే మన్దరాచలః
ఆయన ఇంకా పూర్తిగా మేలుకోక, తన ఆసనంపై కూర్చుని, వణికిపోతూ ఉండిపోయాడు. పాతాళంలో కలకలం కలిగినప్పుడు మందారపర్వతం ఎలా కంపించదో, ఆయన కూడా అలా వణికాడు.
పతన్తం ధారయామ్ ఆసుస్ తం పురోగా నృపం భుజైః । మేరుం ప్రలయవిక్షుబ్ధం కులశైలాస్ తటైర్ ఇవ
రాజు కింద పడిపోతున్నప్పుడు, ముందున్న సేవకులు తమ చేతులతో ఆయనను పట్టుకున్నారు. ప్రళయ సమయంలో మేరు పర్వతం వణికినప్పుడు, పక్కనున్న పర్వతశ్రేణులు దానిని ఎలా అడ్డుకుంటాయో, వారు కూడా ఆయనను అలా నిలబెట్టారు.
పురోగైర్ ధార్యమాణో ఽసౌ పర్యాకులమతిర్ నృపః । వీచివిక్షోభితస్యేన్దోర్ బభార వదనే శ్రియమ్
తన సేవకులు అండగా ఉండగా, ఆ రాజు మనసు బాగా కలవరం చెందినది. అలలు తాకిన చంద్రునిలా, అతని ముఖంలో ఒక వెలుగు మెరిసింది.
కో ఽయం ప్రదేశః కస్యేయం సభేతి స నృపశ్ శనైః । దధ్వాన మజ్జదమ్భోజకోశస్థ ఇవ షట్పదః
"ఇది ఏ ప్రదేశం? ఈ సభ ఎవరిది?" అని ఆ రాజు నెమ్మదిగా ఆలోచించాడు. ఒక తేనెటీగ పద్మపు పువ్వులో తేలుతూ ఎక్కడ కూర్చోవాలో తెలియక తడబడినట్టు అతను సందేహపడ్డాడు.
అథోవాచ సభా దేవ కిమ్ ఏతద్ ఇతి సాదరమ్ । రణన్మధుకరీ భానుం దృష్టరాహుమ్ ఇవాబ్జినీ
అప్పుడు ఆ సభ గౌరవంగా అడిగింది: "ప్రభూ, ఇది ఏమిటి?" అని. అది మ్రోగుతున్న తేనెటీగ సూర్యుడిని అడిగినట్టు, లేదా గ్రహణం తీరిన తర్వాత పద్మం సూర్యుణ్ణి చూసినట్టు ఉండింది.
అథైనం పరిపప్రచ్ఛుః పురోగా మన్త్రిణస్ తథా । ప్రలయోల్లాససన్త్రస్తం మార్కాణ్డేయమ్ ఇవామరాః
తర్వాత, అతని ముఖ్యమంత్రులు కూడా అతన్ని ప్రశ్నించారు. అది ప్రళయపు కలకలంతో భయపడిన మార్కండేయుని దేవతలు అడిగినట్టు ఉండింది.
త్వయీత్థం సంస్థితే దేవ వయమ్ అత్యన్తమ్ ఆకులాః । అభేద్యమ్ అపి భిన్దన్తి నిర్నిమిత్తభ్రమా మనః
ప్రభూ, మిమ్మల్ని ఇలాంటి స్థితిలో చూసి మేమంతా చాలా బాధపడుతున్నాము. కారణం లేకుండానే కలిగే అయోమయం, ఎంత స్థిరంగా ఉండే మనసును అయినా కుదిపేస్తుంది.
ఆపాతరమణీయేషు పర్యన్తవిరసేషు చ । భోగేష్వ్ ఇవ వికల్పేషు కేషు తే లుఠితం మనః
మొదట మధురంగా అనిపించి చివరికి రుచిలేని ఆనందాలలో, పరస్పరం విరుద్ధమైన అనుభవాలలో, మీ మనస్సు ఎక్కడ తిరుగుతూ అలమటించిందో చెప్పగలరా?
సతతోదారవృత్తాసు కథాసు పరిశీలితమ్ । మనస్ తే నిర్మలం కస్మాత్ సమ్భ్రమేషు నిమజ్జతి
ఎప్పుడూ ఉత్తమమైన కథల్లో నిమగ్నమై, శుద్ధమైన మీ మనస్సు ఇప్పుడు ఎందుకు అయోమయంలో మునిగిపోతుంది?
తుచ్ఛాలమ్బనమ్ ఆలూనవిశీర్ణం లోకవృత్తిషు । మనో మోహమ్ ఉపాదత్తే న మహత్త్వవిజృమ్భితమ్
లోకంలో లభించే లఘువైన, విచ్ఛిన్నమైన ఆధారాలపై ఆధారపడే మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది; అది గొప్పదనంలో విస్తరించదు.
సాతత్యేన హి యైవాస్య మనసో వృత్తిర్ ఉత్థితా । శరీరమదమత్తాసు తామ్ ఏవానువిధావతి
ఎప్పుడూ మనసులో ఏ భావన కలుగుతుందో, ఆ గర్వంతో మత్తులో ఉన్న శరీరం కూడా అదే దిశగా నడుస్తుంది.
అతుచ్ఛాలమ్బనం శుద్ధం ప్రబుద్ధం గుణహారి చ । తవాపి హి మనశ్ చిత్రమ్ ఆలూనమ్ ఇవ లక్ష్యతే
నీ మనసు కూడా ఎంతో విశేషంగా, మచ్చలేని పవిత్రంగా, జాగృతంగా, ఆకర్షణీయమైన గుణాలతో, చిన్నచిన్న విషయాల్లో ఆగకుండా కనిపిస్తోంది.
అనభ్యస్తవివేకం హి దేశకాలవశానుగమ్ । మన్త్రౌషధవశం యాతి మనో నోదారవృత్తిమత్
వివేకాన్ని అభ్యసించని మనసు స్థలం, కాలం ప్రభావానికి లోనై, మంత్రాలు లేదా ఔషధాల వశమవుతుంది. కానీ ఉన్నతమైన స్వభావం ఉన్న మనసుకు అవి ప్రభావం చూపవు.
నిత్యమ్ ఆత్తవివేకస్య కథమ్ ఆలూనశీర్ణతా । దునోతి వితతం చేతో వాత్యేవ విబుధాచలమ్
ఎప్పుడూ వివేకం ఉన్నవాడికి ఎలాంటి మచ్చలు లేదా లోపాలు ఎలా కలుగుతాయి? విస్తృతమైన మనసు గాలికి కదిలిపోని పర్వతంలా స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఇతి జాతాసు గీర్ష్వ్ అస్య భూపతేః కాన్తిర్ ఆననమ్ । భూషయామ్ ఆస శీతాంశుం మాసాన్త ఇవ పూర్ణతా
ఆ మాటలు వినిపించగానే ఆ రాజు ముఖం ప్రకాశంతో మెరిసింది. అది మాసాంతంలో పూర్ణమైన చంద్రునిలా అందంగా కనిపించింది.
రరాజ రాజా సాశ్చర్యమ్ ఉన్మీలితవిలోచనః । గతే హిమర్తౌ ప్రోల్లాసిపుష్పౌఘ ఇవ మాధవః
ఆశ్చర్యంతో కన్నులు పెద్దవిగా తెరిచి ఆ రాజు ఎంతో అందంగా మెరిసిపోయాడు. మంచు కాలం పోయిన తర్వాత పుష్పాలు విరబూసిన వసంతదేవుడిలా కనిపించాడు.
అథాతిసమ్భ్రమాశ్చర్యఖిన్నస్మితముఖో బభౌ । ఆసన్నమృత్యుమ్ ఆలోక్య రాహుమ్ ఇన్దుర్ ఇవామ్బరే
ఆశ్చర్యంతో అలసిపోయి, కొంత గందరగోళంతో నవ్వుతూ ఆ రాజు ముఖం మెరిసింది. రాహువు దగ్గరగా వచ్చి చూస్తున్నప్పుడు ఆకాశంలో చంద్రుడు కనిపించడంలా ఆయన కనిపించాడు.
ఐన్ద్రజాలికమ్ ఆలోక్య ప్రోవాచాథ హసన్న్ ఇవ । బభ్రుం హింసాత్మకం దృష్ట్వా సర్పరూపీవ తక్షకః
ఆ మాయాజాలాన్ని చూసి, నవ్వుతున్నట్టు ఆ రాజు మాట్లాడాడు. హానికరమైన బొబ్బర్లను చూసిన పాము ఎలా మాట్లాడుతుందో, ఆయన కూడా అలా మాట్లాడాడు.
జాల్మ జాలం జటాలేన కిమ్ ఏతద్ భవతా కృతమ్ । మీనస్పన్దాప్రసన్నో ఽబ్ధిః క్షణాద్ ఏతి ప్రసన్నతామ్
ఓ దుర్మార్గుడా, నీవు నీ జటలతో ఏదో వల నేసినట్టు ఎందుకు చేశావు? చేపలు ఊగిసలాడినప్పుడు సముద్రం కొంత కలతకు లోనైనా, వెంటనే మళ్లీ ప్రశాంతంగా మారిపోతుంది.
చిత్రం చిత్రా హి దేవస్య పదార్థశతశక్తయః । సుశక్తమ్ అపి మే చిత్తమ్ ఆభిర్ మోహే నివేశితమ్
ఈ లోకాన్ని నడిపించే దేవుని శక్తులు ఎంత అద్భుతంగా, ఎన్నో విధాలుగా ఉన్నాయో చూడండి! నా మనస్సు ఎంత బలమైనదైనా, వాటి ప్రభావంతో మాయలో పడిపోయింది.
క్వ వయం లోకపర్యాయవృత్తాన్తపరిదేవినః । క్వ మనోమోహదాయిన్యో వితతాః ప్రాకృతాపదః
మనము ఈ లోకంలో జరిగే ఎన్నో పరిణామాలను గురించి బాధపడుతూ ఉన్నాము; మనస్సుకు మాయను కలిగించే ఈ సహజమైన కష్టాలు ఎక్కడ, మనం ఎక్కడ?
అప్య్ అభ్యస్తమహాజ్ఞానం మనస్ తిష్ఠతి దేహకే । కదాచిన్ మోహమ్ ఆదత్తే క్షణం మతిమతామ్ అపి
ఎంతటి గొప్ప జ్ఞానం సాధించిన మనస్సైనా, శరీరంలో ఉన్నంతవరకు, కొన్నిసార్లు క్షణకాలానికి అయినా మాయలో పడిపోవడం జరుగుతుంది, తెలివైనవారికైనా ఇది సంభవిస్తుంది.
ఇదమ్ ఆశ్చర్యమ్ ఆఖ్యానం శృణుతాథ సభాసదః । మమ శామ్బరికేణేహ యన్ ముహూర్తం ప్రదర్శితమ్
సభలోని అందరూ వినండి, నాకు ఇక్కడ శాంబరి మాయతో క్షణంలో చూపించిన ఈ ఆశ్చర్యకరమైన కథను చెబుతాను.
దృష్టవాన్ అహమ్ ఏతస్మిన్ బహ్వీః కార్యదశాశ్ చలాః । ముహూర్తే ప్రోత్థితధ్వస్తశక్రాస్ సృష్టీర్ ఇవాబ్జజః
ఆ చిన్న క్షణంలోనే ఎన్నో మారుతున్న పరిస్థితులను చూశాను. ఇంద్రుని శక్తి పోయిన తర్వాత బ్రహ్మదేవుడు లోకాలను సృష్టించి లయంచేసే విధంగా, అంత త్వరగా అన్నీ మారిపోతున్నట్లు అనిపించింది.
ఇత్య్ ఉక్త్వోన్ముఖనేత్రేషు సభ్యేషు స హసన్న్ ఇవ । రాజా వర్ణయితుం చిత్రం వృత్తాన్తమ్ ఉపచక్రమే
అలా చెప్పి, సభలోని అందరి దృష్టి తనవైపు ఉన్నప్పుడు, రాజు చిరునవ్వుతో ఆ అద్భుతమైన కథను వివరించడం ప్రారంభించాడు.