సారసారవసంరమ్భరణత్కమలకాననః । తమాలపటలానీలగిరిగ్రామకకుణ్డలః
సారసాలు, నెమళ్ళు కలిసిన గళాలతో మారుమోగుతూ, వికసిస్తున్న తామర తోటలతో, నల్ల తామాల చెట్ల గుంపులు, నీలిరంగు కొండ గ్రామాలు చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి.
విచిత్రవిహగవ్యూహవిరావాహితకాకలిః । నదీపరిసరోన్నిద్రపారిభద్రద్రుమారుణః
వివిధ రకాల అద్భుతమైన పక్షుల గుంపుల కిలకిల ధ్వనులతో మారుమోగి, నదికట్టలపై నిద్రిస్తున్న పారిభద్రక చెట్ల వలన ఎర్రగా మెరిసిపోతుంది.
గాయత్కలమకేదారదారికాహూతమన్మథః । పుష్పస్థలవలద్వాతవ్యాధూతకుసుమామ్బుదః
సజ్జ పొలాల్లో బాలికలు మధురంగా పాడే పాటలు మన్మథుడిని ఆహ్వానిస్తాయి; పువ్వులతో నిండిన మైదానాల్లో గాలి ఊదిపోస్తూ పుష్పమేఘాలను చెలరేగిస్తుంది.
దరీగృహవినిష్క్రాన్తసిద్ధచారణవన్దితః । స్వర్గాద్ ఇవ సమాహూయ లావణ్యమ్ అభినిర్మితః
సిద్ధులు, చారణులు తమ ఇళ్లనుంచి బయటికొచ్చి వందించినట్టుగా, ఆ స్థలంలో పరమ అందాన్ని పరలోకంనుంచి పిలిపించి అక్కడే సృష్టించినట్టు అనిపించేది.
గాయత్కిన్నరపర్యన్తకదలీషణ్డమణ్డితః । మన్దానిలబలోద్ధూతపుష్పోపవనపాణ్డురః
అక్కడ కిన్నర దంపతులు పక్కన కదలీ చెట్ల తోటల వద్ద పాటలు పాడుతుండగా, మృదువైన గాలి తాకిన పుష్పవనాలు తెల్లగా మెరిసిపోతున్నాయి.
తత్రాస్తి లవణో నామ రాజా పరమధార్మికః । హరిశ్చన్ద్రకులోద్భూతో భూమావ్ ఇవ దివాకరః
అక్కడ లవణుడు అనే రాజు పరమ ధార్మికుడిగా పాలిస్తున్నాడు. అతడు హరిశ్చంద్రుని వంశంలో జన్మించి, భూమిపై సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
యద్యశఃకుసుమోత్తంసపాణ్డురస్కన్ధమణ్డలాః । తత్ర శైలా విరాజన్తే హరాః ప్రోద్ధూలితా ఇవ
ఆ రాజుని కీర్తి పుష్పమాలలు మెడలో ధరించినట్టు, అక్కడి పర్వతాలు తెల్లగా మెరిసిపోతూ, శివుని శిఖరాలు అలికడుపు తాకినట్టు కనబడుతున్నాయి.
కృపాణశకలోత్కృత్తనిశ్శేషారాతిమణ్డలాత్ । అరాతిలోకః ప్రాప్నోతి యదనుస్మరణాజ్ జ్వరమ్
తన శత్రువులందరినీ పొదిచెక్కల్లా పూర్తిగా నాశనం చేసినవాడిని, అతడిని శత్రువులు కానివారు కూడా కేవలం గుర్తు చేసుకున్నా జ్వరం పట్టుకుంటుంది.
యస్యోదారసమారమ్భమ్ ఆర్యలోకానుపాలనమ్ । చరితం సంస్మరిష్యన్తి హరేర్ ఇవ చిరం జనాః
ఎవరైనా ఉదారమైన కార్యాలు చేసి, మంచి మనుషులను కాపాడతారో, వారి గొప్ప పనులను ప్రజలు హరివంటి ఎప్పటికీ గుర్తు చేసుకుంటారు.
యస్యాప్సరోభిర్ అద్రీన్ద్రమూర్ధస్వ్ అమరసద్మసు । వికాసిపులకోల్లాసం గీయన్తే గుణగీతయః
దేవతల గిరిపర్వత శిఖరాల్లో, ఆకాశలోని అప్సరసలు ఆనందంతో పుష్పించిపోతూ, అతని గొప్పతనాన్ని పాటలుగా ఆలపిస్తారు.
యస్య స్వస్సున్దరీగీతా లోకపాలచిరశ్రుతాః । విరిఞ్చహంసైర్ ధ్వన్యన్తే స్వాభ్యాసాద్ గుణగీతయః
అతని సొంత అందమైన భార్యలు పాడిన పాటలు లోకపాలులకు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందుతాయి. ఆ పాటలను బ్రహ్మహంసలు కూడా ఎప్పటికప్పుడు అలవాటుగా ఆలపిస్తుంటారు.
స్వప్నేష్వ్ అపి న సామాన్యా యస్యోదారచమత్కృతేః । రామ దృష్టాశ్ శ్రుతా వాపి దైన్యదోషమరీచయః
ఓ రామా, ఎవరి గొప్ప ఆశ్చర్యాలు అద్భుతంగా ఉంటాయో, వారి మనసులో బాధల చాయ కూడా, కనీసం కలల్లో కూడా, కనిపించదు గానీ వినిపించదు గానీ.
జిహ్మతాం యో న జానాతి న దృష్టా యేన గృధ్నుతా । ఉదారతా యేన ధృతా బ్రహ్మణేవాక్షమాలికా
ఎవరికి వక్రత తెలియదో, ఎవడు లోభాన్ని ఎప్పుడూ చూడలేదో, అతని ఉదారత బ్రహ్మదేవుడు చేతిలో పట్టుకున్న జపమాలలా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.
దినాష్టభాగ ఆకాశ ఆగతే దివసాధిపే । కదాచిత్ స సభాస్థానే సింహాసనగతో ఽభవత్
రోజు ఎనిమిదవ భాగంలో సూర్యుడు ఆకాశంలోకి వచ్చినప్పుడు, అప్పుడప్పుడూ అతడు సభలో సింహాసనంపై కూర్చుంటాడు.
సుఖోపవిష్టే తత్రాస్మిన్ రాజనీన్దావ్ ఇవామ్బరే । ప్రవిశన్తీషు సామన్తసేనాసు చ ససమ్భ్రమమ్
అతడు అక్కడ సుఖంగా కూర్చున్నప్పుడు, ఆకాశంలో నక్షత్రాల మధ్య చంద్రుడు ఉన్నట్టు, అనేక సామంతసేనలు ఆనందంతో సభలోకి ప్రవేశిస్తాయి.
గాయన్తీష్వ్ అథ కాన్తాసు సూపవిష్టేషు రాజసు । మనోహరతి సాహ్లాదే వీణావంశకలారవే
అందమైన స్త్రీలు పాటలు పాడుతుండగా, రాజులు సౌకర్యంగా కూర్చున్నప్పుడు, వీణా, వంశీ లయల మధురమైన, ఆనందదాయకమైన శబ్దాలు అందరి మనసును ఆకట్టుకున్నాయి.
చారుచామరహస్తాసు సవిలాసాసు రాజని । దేవాసురగురుప్రఖ్యే విశ్రాన్తే మన్త్రిమణ్డలే
సుందరమైన చామరాలు చేతబట్టి, కాంతివంతంగా, వినోదంగా ఉన్న రాణులు సేవ చేస్తుండగా, దేవతలూ, అసురుల గురువులకు సమానమైన మంత్రివర్గం దగ్గరే విశ్రాంతిగా ఉన్నారు.
ప్రస్తుతేషు ప్రకృష్టేషు రాజకార్యేషు మన్త్రిభిః । ప్రోక్తాసు దేశవార్తాసు నిపుణైశ్ చారతన్త్రిభిః
మంత్రులు ముఖ్యమైన రాజకార్యాలను చురుకుగా చర్చిస్తుండగా, నిపుణులైన గూఢచారులు ప్రాంతాల వార్తలు తెలుపుతున్నారు.
ఇతిహాసమయే పుణ్యే వాచ్యమానే చ పుస్తకే । పఠత్సు చ స్తుతీః పుణ్యాః పురఃప్రహ్వేషు వన్దిషు
పుణ్యమైన సమయాన, పురాణాలు చదువుతుండగా, పవిత్ర గ్రంథాలు వినిపించగా, రాజు ముందు వందనంగా నిలబడి వందులు పవిత్రమైన స్తోత్రాలు పాడుతున్నారు.
సభాం వివేశ సాటోపః కశ్చిత్ తామ్ ఐన్ద్రజాలికః । వర్షణాహితసంరమ్భో వసుధామ్ ఇవ వారిదః
ఆ సమయానికి, గర్వంతో నిండిన ఒక మాంత్రికుడు సభలోకి ప్రవేశించాడు. అతడు భూమిపై వర్షం కురిపించేందుకు ఉత్సాహంగా ఉన్న మేఘంలా కనిపించాడు.
స ననామ మహీపాలం శిఖరోదారకన్ధరమ్ । పాదోపాన్తగతః కాన్తం శైలం ఫలతరుర్ యథా
ఆ మాంత్రికుడు పర్వతశిఖరంలా ఉన్న గొప్ప మెడ కలిగిన రాజును నమస్కరించాడు. అతడు రాజు పాదాల దగ్గర, అందమైన పర్వతం ముందు నిలిచిన ఫలభరిత వృక్షంలా నిలబడ్డాడు.
సచ్ఛాయస్యోన్నతాంసస్య ఫలినః పుష్పధారిణః । సంవివేశ పురో రాజ్ఞస్ తరోర్ అగ్రే కపిర్ యథా
ఛాయ, ఎత్తైన కొమ్మలు, పండ్లు, పువ్వులు కలిగిన వృక్షం ముందు కూర్చున్న కోతి లాగ, ఆ మాంత్రికుడు రాజు ఎదుట కూర్చున్నాడు.
చపలో లమ్పటో ఽర్థానాం సామోదసుఖమారుతమ్ । ఉవాచోత్కన్ధరం భూపం స పద్మమ్ ఇవ షట్పదః
బహుమతుల కోసం ఆశతో, చంచలంగా, ఆనందకరమైన గాలి వీస్తున్నప్పుడు పద్మాన్ని పలికే తేనెటీగలా, ఆ మాంత్రికుడు మెడ ఎత్తుగా ఉన్న రాజును ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.
విలోకయ విభో తావద్ ఏకామ్ ఇహ ఖరోలికామ్ । పీఠస్థ ఏవ సాశ్చర్యాం వ్యోమ్నశ్ చన్ద్ర ఇవావనిమ్
ఓ ప్రభూ, ఈ బోర్డు మీద ఒక్క దంతాన్ని చూడు. అది అక్కడే ఉండగానే ఎంత అద్భుతంగా ఉందో! ఆకాశంలో నుండి భూమిపై కనిపించే చంద్రునిలా మెరిసిపోతోంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా భ్రమితా తేన పిఞ్ఛికా భ్రమదాయినీ । నానావిరచనాబీజం మాయేవ పరమాత్మనా
అని చెప్పి, అతడు ఆ దంతాన్ని తిప్పే పరికరాన్ని తిప్పాడు. అది దంతాలను తిప్పేలా చేసింది. అది పరమాత్మ తన మాయతో ఎన్నో సృష్టులను తిప్పుతున్నట్టు అనిపించింది.
తాం దదర్శ మహీపాలస్ తేజోరేఖావిరాజితామ్ । శక్రస్ సురవిమానస్థస్ స్వకార్ముకలతామ్ ఇవ
ఆ రాజు దాన్ని చూశాడు. అది ఒక వెలుగురేఖతో మెరిసిపోతూ కనిపించింది. అది ఇంద్రుడు తన స్వర్గవిమానంలో తన విల్లు పట్టుకుని నిలబడ్డట్టు అనిపించింది.
సభాం సైన్ధవసామన్తో వివేశాస్మిన్ క్షణే తదా । తారాపతికరాకీర్ణాం వ్యోమవీథీమ్ ఇవామ్బుదః
అదే సమయంలో, రాజు తన సింధు దేశపు అనుచరులతో కూడి సభలోకి ప్రవేశించాడు. అది నక్షత్రాలు, గ్రహాలతో నిండిన ఆకాశమార్గంలో మేఘం ప్రవేశించినట్టు కనిపించింది.
తం చైవానుజగామాశ్వశ్ శస్యః పరమవేగవాన్ । దేవలోకోన్ముఖస్ త్వ్ అబ్ధేశ్ శక్రమ్ ఉచ్చైశ్శ్రవా ఇవ
ఆ అశ్వం ఎంతో వేగంగా, ఉత్తమంగా రాజును అనుసరించసాగింది. అది దేవతల లోకాన్ని చేరాలని తపించుకుంటున్నట్టు, సముద్రాధిపతి ఇంద్రుడిని ఉచ్చైశ్రవ అనే అశ్వం అనుసరించినట్లు కనిపించింది.
స తమ్ అశ్వమ్ ఉపాదాయ పార్థివం సమువాచ హ । సోచ్చైశ్శ్రవా ఇవ క్షీరసాగరో మరుతాం పతిమ్
ఆ అశ్వాన్ని తీసుకుని, అతడు రాజును ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు. అది ఉచ్చైశ్రవ అనే అశ్వాన్ని కలిగి ఉన్న క్షీరసాగరం, వాయుదేవుడైన ఇంద్రుడితో మాట్లాడినట్టే ఉండింది.
ఇదమ్ ఉచ్చైశ్శ్రవఃప్రఖ్యం హయరత్నం మహీపతే । జవే జయనశీలే తు మూర్తిమాన్ ఇవ మారుతః
ఓ మహారాజా! ఈ అశ్వం ఉచ్చైశ్రవతో సమానమైన అశ్వమణి. వేగంలో, విజయశీలతలో ఇది మూర్తిరూపం ధరించిన వాయువు లాంటిది.