వ్యామోహసమ్భ్రమానర్థదేశకాలగమాగమాః । చేతసః ప్రభవన్త్య్ ఏతే పాదపాద్ ఇవ పల్లవాః
మూఢత్వం, గందరగోళం, వస్తువుల, ప్రదేశాల, కాలాల రాకపోకలు — ఇవన్నీ మనస్సు నుంచే పుట్టుకొస్తాయి, చెట్టు కొమ్మలపై ఆకుల్లా.
జలమ్ ఏవ యథామ్భోధిర్ ఔష్ణ్యమ్ ఏవ యథానలః । తథా వివిధసంరమ్భస్ సంసారశ్ చిత్తమ్ ఏవ హి
ఎలా నీరు సముద్రమే, వేడి అగ్నియే, అలాగే ఈ ప్రపంచంలో జరిగే అన్ని రకాల పనులు మనసే.
సకర్తృకర్మకరణం యద్ ఇదం చేత్యమ్ ఆతతమ్ । ద్రష్టృదర్శనదృశ్యాఢ్యం తత్ సర్వం చిత్తమ్ ఏవ వః
ఇక్కడ కనిపించేది — చేసేవాడు, చేయడం, సాధనం, చూసేవాడు, చూడటం, కనిపించేది — ఇవన్నీ మీ మనసే.
చిత్తం జగన్తి భువనాని వనాన్తరాణి సంలక్ష్యతే స్వయమ్ ఉపాగతమ్ ఆత్మభేదైః । కేయూరమౌలికటకైస్ తదతత్స్వరూపం త్యక్తైకకాఞ్చనధియేవ జనేన హేమ
మనసే లోకాలు, భువనాలు, అడవులుగా అనేక రూపాల్లో ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఒకే బంగారం వేర్వేరు రూపాల్లో — కంకణాలు, మకుటాలు, కడాయిలా — కనిపించడాన్ని బంగారం ఒక్కటే అన్న భావనను వదిలినవారు చూస్తారు కదా, అలాగే మనసు కూడా అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.
అత్ర తే శృణు వక్ష్యామి వృత్తాన్తమ్ ఇమమ్ అద్భుతమ్ । జాగతీహేన్ద్రజాలశ్రీశ్ చిత్తాయత్తా స్థితా యథా
ఇప్పుడు నేను నీకు ఒక అద్భుతమైన కథ చెబుతాను. ఈ ప్రపంచ మాయా వైభవం అంతా మనసుపైనే ఆధారపడి ఉందని ఇందులో తెలుసుకుంటావు.
అస్త్య్ అస్మిన్ వసుధాపీఠే నానానగవనాకులః । ఉత్తరాః పాణ్డవా నామ స్ఫీతో జనపదో మహాన్
ఈ భూమిపై ఎన్నో నగరాలు, అడవులతో నిండిన ఉత్తర పాండవులు అనే గొప్ప, సంపన్నమైన దేశం ఉంది.
నీరన్ధ్రనవజమ్బీరవనవిశ్రాన్తతాపసః । విద్యాధరీకృతలతాదోలోపవనపత్తనః
అక్కడ, ఖాళీ లేని తాజా జంబీర చెట్ల తోటల్లో తపస్వులు నివసిస్తారు. విద్యాధరులు వనమాలల్లో లతలతో ఊయలలు కట్టి, ఆ ఉద్యానాలు, పట్టణాలు అలంకరించారు.
వాతోద్ధూతాబ్జకిఞ్జల్కపుఞ్జపిఞ్జరపర్వతః । లసత్కుసుమసమ్భారవనమాలావతంసకః
వాయువుతో ఎగిరిన తామర పువ్వుల రేణువులతో అక్కడి కొండలు పసిడి వర్ణంగా మెరిసిపోతుంటాయి. అటవీలు ప్రకాశించే పుష్పాల సమూహాలతో అలంకరించబడి ఉంటాయి.
కరఞ్జమఞ్జరీకుఞ్జగుప్తపర్యన్తజఙ్గలః । ఖర్జూరాన్తరితగ్రామఘుఙ్ఘుమధ్వనితామ్బరః
కరంజ పూల గుబురుతో అటవీ ప్రాంతాలు చుట్టుముట్టబడి ఉంటాయి. ఖర్జూర చెట్ల మధ్య దాగిన గ్రామాల గుంగురు ధ్వనులతో ఆకాశం మారుమోగుతుంది.
పాకపిఙ్గమిలచ్ఛ్రేణిశాలికేదారపిఙ్గలః । నీలకణ్ఠరవోద్దామవనమణ్డలమణ్డితః
పండుతున్న వరి, బంగారు సజ్జ, గోధుమ పొలాలు వరుసగా పరుచుకుని, నీలకంఠ పావురాల గుంపులతో, అద్భుతమైన అడవులతో అలంకరించబడి ఉంది.
సారసారవసంరమ్భరణత్కమలకాననః । తమాలపటలానీలగిరిగ్రామకకుణ్డలః
సారసాలు, నెమళ్ళు కలిసిన గళాలతో మారుమోగుతూ, వికసిస్తున్న తామర తోటలతో, నల్ల తామాల చెట్ల గుంపులు, నీలిరంగు కొండ గ్రామాలు చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి.
విచిత్రవిహగవ్యూహవిరావాహితకాకలిః । నదీపరిసరోన్నిద్రపారిభద్రద్రుమారుణః
వివిధ రకాల అద్భుతమైన పక్షుల గుంపుల కిలకిల ధ్వనులతో మారుమోగి, నదికట్టలపై నిద్రిస్తున్న పారిభద్రక చెట్ల వలన ఎర్రగా మెరిసిపోతుంది.
గాయత్కలమకేదారదారికాహూతమన్మథః । పుష్పస్థలవలద్వాతవ్యాధూతకుసుమామ్బుదః
సజ్జ పొలాల్లో బాలికలు మధురంగా పాడే పాటలు మన్మథుడిని ఆహ్వానిస్తాయి; పువ్వులతో నిండిన మైదానాల్లో గాలి ఊదిపోస్తూ పుష్పమేఘాలను చెలరేగిస్తుంది.
దరీగృహవినిష్క్రాన్తసిద్ధచారణవన్దితః । స్వర్గాద్ ఇవ సమాహూయ లావణ్యమ్ అభినిర్మితః
సిద్ధులు, చారణులు తమ ఇళ్లనుంచి బయటికొచ్చి వందించినట్టుగా, ఆ స్థలంలో పరమ అందాన్ని పరలోకంనుంచి పిలిపించి అక్కడే సృష్టించినట్టు అనిపించేది.
గాయత్కిన్నరపర్యన్తకదలీషణ్డమణ్డితః । మన్దానిలబలోద్ధూతపుష్పోపవనపాణ్డురః
అక్కడ కిన్నర దంపతులు పక్కన కదలీ చెట్ల తోటల వద్ద పాటలు పాడుతుండగా, మృదువైన గాలి తాకిన పుష్పవనాలు తెల్లగా మెరిసిపోతున్నాయి.
తత్రాస్తి లవణో నామ రాజా పరమధార్మికః । హరిశ్చన్ద్రకులోద్భూతో భూమావ్ ఇవ దివాకరః
అక్కడ లవణుడు అనే రాజు పరమ ధార్మికుడిగా పాలిస్తున్నాడు. అతడు హరిశ్చంద్రుని వంశంలో జన్మించి, భూమిపై సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్నాడు.
యద్యశఃకుసుమోత్తంసపాణ్డురస్కన్ధమణ్డలాః । తత్ర శైలా విరాజన్తే హరాః ప్రోద్ధూలితా ఇవ
ఆ రాజుని కీర్తి పుష్పమాలలు మెడలో ధరించినట్టు, అక్కడి పర్వతాలు తెల్లగా మెరిసిపోతూ, శివుని శిఖరాలు అలికడుపు తాకినట్టు కనబడుతున్నాయి.
కృపాణశకలోత్కృత్తనిశ్శేషారాతిమణ్డలాత్ । అరాతిలోకః ప్రాప్నోతి యదనుస్మరణాజ్ జ్వరమ్
తన శత్రువులందరినీ పొదిచెక్కల్లా పూర్తిగా నాశనం చేసినవాడిని, అతడిని శత్రువులు కానివారు కూడా కేవలం గుర్తు చేసుకున్నా జ్వరం పట్టుకుంటుంది.
యస్యోదారసమారమ్భమ్ ఆర్యలోకానుపాలనమ్ । చరితం సంస్మరిష్యన్తి హరేర్ ఇవ చిరం జనాః
ఎవరైనా ఉదారమైన కార్యాలు చేసి, మంచి మనుషులను కాపాడతారో, వారి గొప్ప పనులను ప్రజలు హరివంటి ఎప్పటికీ గుర్తు చేసుకుంటారు.
యస్యాప్సరోభిర్ అద్రీన్ద్రమూర్ధస్వ్ అమరసద్మసు । వికాసిపులకోల్లాసం గీయన్తే గుణగీతయః
దేవతల గిరిపర్వత శిఖరాల్లో, ఆకాశలోని అప్సరసలు ఆనందంతో పుష్పించిపోతూ, అతని గొప్పతనాన్ని పాటలుగా ఆలపిస్తారు.
యస్య స్వస్సున్దరీగీతా లోకపాలచిరశ్రుతాః । విరిఞ్చహంసైర్ ధ్వన్యన్తే స్వాభ్యాసాద్ గుణగీతయః
అతని సొంత అందమైన భార్యలు పాడిన పాటలు లోకపాలులకు ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందుతాయి. ఆ పాటలను బ్రహ్మహంసలు కూడా ఎప్పటికప్పుడు అలవాటుగా ఆలపిస్తుంటారు.
స్వప్నేష్వ్ అపి న సామాన్యా యస్యోదారచమత్కృతేః । రామ దృష్టాశ్ శ్రుతా వాపి దైన్యదోషమరీచయః
ఓ రామా, ఎవరి గొప్ప ఆశ్చర్యాలు అద్భుతంగా ఉంటాయో, వారి మనసులో బాధల చాయ కూడా, కనీసం కలల్లో కూడా, కనిపించదు గానీ వినిపించదు గానీ.
జిహ్మతాం యో న జానాతి న దృష్టా యేన గృధ్నుతా । ఉదారతా యేన ధృతా బ్రహ్మణేవాక్షమాలికా
ఎవరికి వక్రత తెలియదో, ఎవడు లోభాన్ని ఎప్పుడూ చూడలేదో, అతని ఉదారత బ్రహ్మదేవుడు చేతిలో పట్టుకున్న జపమాలలా ఎప్పుడూ స్థిరంగా ఉంటుంది.
దినాష్టభాగ ఆకాశ ఆగతే దివసాధిపే । కదాచిత్ స సభాస్థానే సింహాసనగతో ఽభవత్
రోజు ఎనిమిదవ భాగంలో సూర్యుడు ఆకాశంలోకి వచ్చినప్పుడు, అప్పుడప్పుడూ అతడు సభలో సింహాసనంపై కూర్చుంటాడు.
సుఖోపవిష్టే తత్రాస్మిన్ రాజనీన్దావ్ ఇవామ్బరే । ప్రవిశన్తీషు సామన్తసేనాసు చ ససమ్భ్రమమ్
అతడు అక్కడ సుఖంగా కూర్చున్నప్పుడు, ఆకాశంలో నక్షత్రాల మధ్య చంద్రుడు ఉన్నట్టు, అనేక సామంతసేనలు ఆనందంతో సభలోకి ప్రవేశిస్తాయి.
గాయన్తీష్వ్ అథ కాన్తాసు సూపవిష్టేషు రాజసు । మనోహరతి సాహ్లాదే వీణావంశకలారవే
అందమైన స్త్రీలు పాటలు పాడుతుండగా, రాజులు సౌకర్యంగా కూర్చున్నప్పుడు, వీణా, వంశీ లయల మధురమైన, ఆనందదాయకమైన శబ్దాలు అందరి మనసును ఆకట్టుకున్నాయి.
చారుచామరహస్తాసు సవిలాసాసు రాజని । దేవాసురగురుప్రఖ్యే విశ్రాన్తే మన్త్రిమణ్డలే
సుందరమైన చామరాలు చేతబట్టి, కాంతివంతంగా, వినోదంగా ఉన్న రాణులు సేవ చేస్తుండగా, దేవతలూ, అసురుల గురువులకు సమానమైన మంత్రివర్గం దగ్గరే విశ్రాంతిగా ఉన్నారు.
ప్రస్తుతేషు ప్రకృష్టేషు రాజకార్యేషు మన్త్రిభిః । ప్రోక్తాసు దేశవార్తాసు నిపుణైశ్ చారతన్త్రిభిః
మంత్రులు ముఖ్యమైన రాజకార్యాలను చురుకుగా చర్చిస్తుండగా, నిపుణులైన గూఢచారులు ప్రాంతాల వార్తలు తెలుపుతున్నారు.
ఇతిహాసమయే పుణ్యే వాచ్యమానే చ పుస్తకే । పఠత్సు చ స్తుతీః పుణ్యాః పురఃప్రహ్వేషు వన్దిషు
పుణ్యమైన సమయాన, పురాణాలు చదువుతుండగా, పవిత్ర గ్రంథాలు వినిపించగా, రాజు ముందు వందనంగా నిలబడి వందులు పవిత్రమైన స్తోత్రాలు పాడుతున్నారు.
సభాం వివేశ సాటోపః కశ్చిత్ తామ్ ఐన్ద్రజాలికః । వర్షణాహితసంరమ్భో వసుధామ్ ఇవ వారిదః
ఆ సమయానికి, గర్వంతో నిండిన ఒక మాంత్రికుడు సభలోకి ప్రవేశించాడు. అతడు భూమిపై వర్షం కురిపించేందుకు ఉత్సాహంగా ఉన్న మేఘంలా కనిపించాడు.