అసమ్యగ్దర్శనం తేన త్యజ రామ నిరాశ్రయమ్ । సాశ్రయం సత్యమ్ ఆనన్ది సమ్యగ్దర్శనమ్ ఆశ్రయ
రామా, ఆధారంలేని తప్పు దృష్టిని వదిలిపెట్టు. ఆనందాన్ని ఇచ్చే, నిజమైన ఆధారమున్న సత్యదృష్టిని ఆశ్రయించు.
ధియా విచారధర్మిణ్యా మోహసంరమ్భహీనయా । విచారయాధునా సత్యమ్ అసత్యం సమ్పరిత్యజ
మాయా కలకలం లేని విచారణతో కూడిన బుద్ధితో, ఇప్పుడు నీవు సత్యాన్ని గ్రహించి, అసత్యాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టు.
అబద్ధో బద్ధ ఇత్య్ ఉక్త్వా కిం శోచసి ముధైవ హి । అనన్తస్యాత్మతత్త్వస్య కిం కథం కేన బధ్యతే
'బంధం ఉంది', 'బంధం లేదు' అని అనడం వ్యర్థం. నీవు ఎందుకు వృథాగా బాధపడుతున్నావు? అనంతమైన ఆత్మస్వరూపానికి ఎవరూ, ఎలా, ఏ విధంగా బంధించగలరు?
నానానానాత్వకలనాస్వ్ అవిభిన్నే మహాత్మని । సర్వస్మిన్ బ్రహ్మతత్త్వే ఽస్మిన్ కిం బద్ధం కిం విముచ్యతే
ఈ విభేదం లేని పరమాత్మలో, మన ఊహ వల్లే భిన్నత్వ భావన కలుగుతుంటే, ఇక్కడ ఎవరు బంధించబడ్డారు? ఎవరు విముక్తి పొందారు? ఈ సర్వవ్యాపకమైన బ్రహ్మతత్వంలో బంధనమూ విమోచనమూ ఏమిటి?
అనార్తో ఽప్య్ ఆర్తిసద్భావాచ్ ఛిన్నే ఽఙ్గే కిం చ తామ్యసి । భేదాభేదవికారార్తిః కాచిన్ నాత్మని విద్యతే
నీవు సహజంగా బాధలేనివాడివే అయినా, బాధ ఉందని అనిపించడంవల్ల బాధపడుతున్నావు. ఒక అవయవం గాయపడితే ఎందుకు విచారిస్తున్నావు? ఏ భేదమూ, ఏకత్వమూ, మార్పు వల్ల కలిగే బాధలు ఆత్మలో అసలు ఉండవు.
దేహే నష్టే క్షతే క్షీణే కాత్మనః క్షతిర్ ఆగతా । భస్త్రాయాం పరిదగ్ధాయాం తత్స్థం హేమ న నశ్యతి
శరీరం నశించినా, గాయపడినా, క్షీణించినా, ఆత్మకు ఏమి హాని కలుగుతుంది? బెల్లంలో బంగారం ఉన్నట్టు, బెల్లం కాలిపోయినా అందులోని బంగారానికి ఏమి అవుతుంది?
దేహః పతతు వోదేతు కా నః క్షతిర్ ఉపాగతా । కో నష్టః ప్రక్షతే పుష్పే ఆమోదో వ్యోమసంశ్రయః
శరీరం పడిపోవచ్చు, నశించిపోవచ్చు—మనకు ఏమి నష్టం? పువ్వు నశించినప్పుడు, ఆ పరిమళం ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది గదా, అది నిజంగా పోయిందా?
ఆపతన్తు వపుఃపద్మం సుఖదుఃఖహిమశ్రియః । ఆకాశోడ్డయనే ఽలీనాం కా నః క్షతిర్ ఉపస్థితా
ఈ శరీరం అనేది పువ్వులాంటి పద్మం లాంటిది. ఇది సుఖం, దుఃఖం అనే మంచుతో తాకబడినా, మనం ఆకాశంలో విహరిస్తున్న తేనెటీగలవలె లీనమై ఉంటే, మనకు ఏమి నష్టం కలుగుతుంది?
దేహః పతతు వోదేతు యాతు వా గగనాన్తరమ్ । తద్విలక్షణరూపస్య కాసౌ భవతి తే క్షతిః
ఈ శరీరం పడిపోవచ్చు, నశించిపోవచ్చు, లేక దూరమైన ఆకాశానికి వెళ్ళిపోవచ్చు. కానీ నీ అసలైన స్వరూపానికి, అది వేరైనదిగా ఉన్నప్పుడు, ఎలాంటి హాని కలుగుతుంది?
యథా పయోదమరుతోర్ యథా షట్పదపద్మయోః । తథా రాఘవ సమ్బన్ధస్ త్వచ్ఛరీరత్వదాత్మనోః
మేఘం, గాలి మధ్య ఉన్న సంబంధం, లేక తేనెటీగ, పద్మం మధ్య ఉన్న అనుబంధం ఎలా ఉంటుందో, రాఘవా, నీ శరీరం, నీ ఆత్మ మధ్య కూడా అలాంటి సంబంధమే ఉంది.
మనో నామ శరీరం హి జగతస్ సకలస్య చ । ఆత్మశక్తిశ్ చిద్ అస్యాత్మా న నశ్యతి కదాచన
ఈ లోకమంతటికి మనస్సే శరీరంగా పరిగణించబడుతుంది. దానికి ప్రాణంగా ఉండేది ఆత్మశక్తి, అంటే చైతన్యం. అది ఎప్పుడూ నశించదు.
యో ఽసావ్ ఆత్మా మహాప్రాజ్ఞ నశ్యతీత్య్ అవగచ్ఛసి । న నశ్యతి కదాచిద్ స కిం ముధా పరితప్యసే
నీవు ఈ ఆత్మ, పరమ జ్ఞానవంతుడు, నశించిపోతాడని భావిస్తున్నావు. కానీ ఆత్మ ఎప్పుడూ నశించదు. అప్పుడు నీవు ఎందుకు వ్యర్థంగా బాధపడుతున్నావు?
విశీర్ణే ఽభ్రే యథా వాతశ్ శుష్కే ఽబ్జే షట్పదో యథా । యాత్య్ అనన్తపదం వ్యోమ తథాత్మా దేహసఙ్క్షయే
పగిలిన మేఘంలోంచి గాలి పోయినట్టు, ఎండిపోయిన తామరపువ్వు వదిలి తేనెటీగ అనంతమైన ఆకాశంలోకి వెళ్లినట్టు, శరీరం నశించినప్పుడు ఆత్మ కూడా అలాగే వెళ్ళిపోతుంది.
సంసారే ఽస్మిన్ విహరతో మనో ఽపి హి న నశ్యతి । జ్ఞానాగ్నినా వినా జన్తోర్ ఆత్మనాశే తు కా కథా
ఈ సంసారంలో తిరుగుతున్నప్పటికీ మనస్సు కూడా నశించదు. జ్ఞానాగ్ని లేకుండా జీవికి ఆత్మ నాశనం అనే మాటే లేదు.
యః కుణ్డబదరన్యాయో యో ఘటాకాశయోః క్రమః । స్థితిర్ దేహాత్మనోస్ సైవ సవినాశావినాశయోః
కుండలోని ఖర్జూరం ఉదాహరణ, గడిలోని ఆకాశం ఎలా ఉంటాయో, అలాగే శరీరం, ఆత్మల స్థితి కూడా నశించేదైనా, నశించనిదైనా అదే విధంగా ఉంటుంది.
బదరం హస్తమ్ ఆయాతి యథా స్ఫుటతి కుణ్డకే । ఆత్మా గగనమ్ ఆయాతి తథా చలతి దేహకే
ఎలాగైతే బదరిపండు చేతిలోకి వచ్చి కుండలో పగిలిపోతుందో, అలాగే ఆత్మ ఆకాశంలోకి చేరి, ఈ దేహంలో సంచరిస్తుంది.
కుమ్భే గచ్ఛత్య్ అకుమ్భత్వం కుమ్భాకాశో యథామ్బరే । తిష్ఠత్య్ ఏవమ్ అయం దేహీ దేహే క్షీణే నిరామయః
కుండ పాడైపోతే, అందులో ఉన్న ఆకాశం ఆకాశంలో కలిసిపోతుంది. అలాగే, దేహం క్షీణించిన తర్వాత, ఆ దేహధారి బాధలేని వాడిగా మిగిలిపోతాడు.
మనో దేహో హి జన్తూనాం దేశకాలతిరోహితః । ముహుర్ మృతిపటాచ్ఛన్నశ్ శేతే కిం పరిదేవనా
జీవుల మనస్సు, దేహం దేశకాలాలకు దాటి ఉంటాయి. అవి మరణపు తెరతో మళ్లీ మళ్లీ కప్పబడతాయి, నిద్రలో పడిపోతాయి. అలాంటప్పుడు ఎందుకు విలపించాలి?
దేశకాలతిరోధానే మూఢో ఽపి మరణే నరః । కిం బిభేతి మహాబాహో నేహ నశ్యతి కశ్చన
దేశకాలాలు మరణంలో దాగిపోతే, మూర్ఖుడైనా మనిషి ఎందుకు భయపడాలి, ఓ మహాబాహూ? ఇక్కడ ఎవరూ నశించరు.
అతస్ త్వం వాసనాం రామ మిథ్యైవాహమ్ ఇతి స్థితామ్ । త్యజ పక్షీశ్వరో వ్యోమగమనోత్క ఇవాణ్డకమ్
కాబట్టి రామా, 'నేనే ఇదిని' అనే వాసనను, పక్షుల అధిపతి ఆకాశంలో ఎగరాలని తపించి గుడ్డు పొట్టును వదిలిపెట్టినట్టు, నీవు కూడా పూర్తిగా విడిచిపెట్టు.
యైషా హి మానసీ శక్తిర్ ఇష్టానిష్టానుబన్ధినీ । అనయేదం ముధా భ్రాన్త్యా స్వప్నవత్ పరికల్పితమ్
ఈ మానసిక శక్తి మనిషిని ఇష్టమైనదానికీ, ఇష్టంలేని దానికీ కట్టిపడేస్తుంది. దీని వల్లే, మాయతో ఈ లోకం కలలోని దృష్టిలా ఊహించబడుతుంది.
అవిద్యైషా దురన్తైషా దుఃఖాయైషా హి వర్ధతే । అపరిజ్ఞాయమానైషా తనోతీదమ్ అసన్మయమ్
ఇది అజ్ఞానం, దాటి పోవడం చాలా కష్టం, బాధలకు మూలకారణం. ఇది గుర్తించబడకపోతే, ఈ మాయా ప్రపంచాన్ని కల్పిస్తుంది.
ఏషా కుడ్యవద్ ఆకాశం తుషారమ్ అనలం యథా । పరిపశ్యతి విభ్రాన్తా స్వరూపస్య స్వభావతః
దీని వల్ల మోసపోయినవాడు, ఖాళీ ఆకాశాన్ని గోడగా, మంచును అగ్నిగా చూస్తాడు — ఇవన్నీ తన స్వభావం వల్లే కలుగుతాయి.
అసద్ ఏవేదమ్ ఆరమ్భమన్థరం సద్ ఇవోత్థితమ్ । కల్పితం జగద్ ఆభోగి దీర్ఘస్వప్న ఇవైతయా
ఈ లోకం నిజంగా శాశ్వతమైనదిగా కనిపించినా, వాస్తవానికి అసత్యమే. ఇది నెమ్మదిగా నిజమైనదిలా ఉద్భవించింది. ఈ మాయాశక్తి కల్పించినదిగా, దీర్ఘమైన కలలా అనిపిస్తుంది.
భావనామాత్రమ్ ఏవాస్యాస్ స్వరూపం కర్తృతాం గతమ్ । జగతామ్ ఆకులం చక్షుర్ వ్యోమ్ని పిఞ్ఛకతామ్ ఇవ
దీని అసలు స్వరూపం కేవలం ఊహ మాత్రమే. అది చేయువాడిగా మారింది. ఈ మాయా ప్రపంచంలోని మనసులను, ఆకాశంలో నెమలి రెక్కలు ఊగిపడినట్టు కలవరపెడుతుంది.
లయమ్ అస్యాస్ స్వరూపం త్వం నయ రామ విచారణాత్ । యథా హిమశిలాయాస్ తు తపనాద్ దివసాధిపః
రామా, విచారణ ద్వారా ఈ మాయాశక్తిని లయానికి చేర్చు. అది ఎలా అంటే, ఒక మంచు ముద్దను సూర్యుడు తన తాపంతో కరిగించడంలా.
హిమాభావార్థినో ఽర్కస్య స్వోదయేన హితం యథా । సిధ్యత్య్ ఏవం విచారేణ మనోనాశార్థినో ఽర్థితమ్
మంచు పోవాలని కోరేవారికి సూర్యోదయం ఎలా ఉపకరిస్తుందో, అలాగే మనస్సు లయాన్ని కోరేవారికి విచారణ ద్వారా ఆ లక్ష్యం సిద్ధిస్తుంది.
అవిద్యా సమ్ప్రవృత్తా హి వితతానర్థదుర్గమా । నానేన్ద్రజాలకలణం శామ్బరీ హేమ వర్షతి
అజ్ఞానం పుట్టి, దురదృష్టం, కష్టాలు అన్నీ చుట్టూ వ్యాపించి, మాయగాడు చూపించే మాయల వలె బంగారు వాన కురిపించడంలా ఉంటుంది.
స్వవినాశక్రియాం చైతాం మన ఏవ కరోత్య్ అలమ్ । మనో హ్య్ ఆత్మవధం నామ నాటకం పరినృత్యతి
మనసే తనను తానే నాశనం చేసుకునే పనిని చేస్తుంది. నిజంగా, మనసు తనను తానే నాశనం చేసుకునే నాటకాన్ని ఆడుతూ తిరుగుతుంది.
ఆత్మానమ్ ఈక్షతే చేతస్ స్వవినాశాయ కేవలమ్ । న హి జానాతి దుర్బుద్ధిర్ వినాశం ప్రత్యుపస్థితమ్
మనస్సు తనను తానే చూసేది కూడా తన నాశనానికే. తప్పుదారి పట్టిన బుద్ధి దగ్గరికి వస్తున్న నాశనాన్ని గుర్తించదు.