అప్రబుద్ధాత్మవిషయమ్ ఆకాశత్రయకల్పనా । కల్ప్యతే హ్య్ ఉపదేశార్థం ప్రబుద్ధవిషయం న తు
ఆత్మజ్ఞానం లేని వారికి బోధించేందుకు మాత్రమే మూడు రకాల ఆకాశాల కల్పన చెప్తారు; జ్ఞానులు అయితే అలాంటి కల్పన అవసరం లేదు.
ఏకమ్ ఏవ పరం బ్రహ్మ సర్వం సర్వావపూరకమ్ । ప్రబుద్ధం విమలం నిత్యం కలాకలనవర్జితమ్
ఒక్క పరబ్రహ్మమే అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి, శుద్ధంగా, నిత్యంగా, ఏ విభాగాలూ లేని రూపంలో ఉంటుంది.
ద్వైతాద్వైతసముద్భేదైర్ వాక్యసన్దర్భగర్భితైః । ఉపదిశ్యత ఏవాజ్ఞో న ప్రబుద్ధః కథఞ్చన
ద్వైతం, అద్వైతం అనే భావాలతో కూడిన ఉపదేశాలు అజ్ఞానులకు మాత్రమే చెప్పబడతాయి; జ్ఞానులకు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అవి అవసరం ఉండవు.
యావద్ రామాప్రబుద్ధత్వమ్ ఆకాశత్రయకల్పనా । తావద్ ఏవావబోధార్థం మయా త ఉపదిశ్యతే
ఓ రామా, నీవు పూర్తిగా జ్ఞానోదయం పొందే వరకు, ఆ మూడు రకాల ఆకాశాల భావనను నీకు అర్థం కావడానికి నేను చెప్పుతున్నాను.
ఆకాశచిత్తాకాశాద్యాశ్ చిదాకాశాత్ కలఙ్కితాత్ । ప్రసూతా దావదహనాద్ యథా మరుమరీచయః
ఆకాశం, మనస్సులోని ఆకాశం మొదలైనవి మలినమైన చైతన్యంనుంచి పుట్టుకొస్తాయి; ఇవి ఎండిన మైదానంలో వేడి వల్ల మాయమయమైన నీటి ప్రతిబింబాలు పుట్టినట్లే.
చితో హి మలినం రూపం చిత్తతాం సముపాగతమ్ । త్రిజగన్తీన్ద్రజాలాని రచయత్య్ ఆకులాత్మకమ్
చైతన్యం మలినరూపాన్ని తీసుకుని మనస్సుగా మారినప్పుడు, అది మాయాజాలంలా అయోమయంతో నిండిన మూడు లోకాలను సృష్టిస్తుంది.
చిత్తత్వమ్ అస్య మలినస్య చిదాత్మకస్య తత్త్వస్య దృశ్యత ఇదం నను బోధహీనైః । శుక్తౌ యథా రజతతా న తు బోధవద్భిర్ మౌర్ఖ్యేణ బన్ధ ఇహ బోధబలేన మోక్షః
ఈ మలినమైన చైతన్యానికి మనస్సు స్వరూపం ఉన్నదని అవగాహనలేని వారు చూస్తారు; అది ముత్యపు గుళికలో వెండి ఉందని అజ్ఞానులు భావించడంలాంటిది. ఇక్కడ బంధం అజ్ఞానంతో వస్తుంది, జ్ఞానబలంతోనే విముక్తి కలుగుతుంది.
యతః కుతశ్చిద్ ఉత్పన్నం చిత్తం యత్ కిఞ్చిద్ ఏవ హి । నిత్యమ్ ఆత్మవిమోక్షాయ యతతే యత్నతో ఽనఘ
ఓ పాపరహితుడా, మనస్సు ఎక్కడ, ఎలా పుట్టినా, అది ఎప్పుడూ తన విముక్తికోసం శ్రద్ధగా ప్రయత్నిస్తూ ఉంటుంది.
అస్తి నామాతివితతా శూన్యా శాన్తాపి భీషణా । అరణ్యానీ నభో యస్యాం లక్ష్యతే కోణమాత్రకమ్
ఒక విస్తారమైన, ఖాళీగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండే కానీ భయంకరమైన అడవి ఉందని చెబుతారు. ఆకాశంలో దానికి కనీసం ఓ మూల కూడా కనిపించదు.
తస్యామ్ ఏకో హి పురుషస్ సహస్రకరలోచనః । పర్యాకులమతిర్ భీమస్ సంస్థితో వితతాకృతిః
ఆ అడవిలో వెయ్యి చేతులు, వెయ్యి కళ్ళు ఉన్న ఒకడే మనిషి ఉన్నాడు. అతని మనస్సు చాలా కలవరంగా, అతడు భయంకరంగా, అతని రూపం విస్తృతంగా ఉంది.
సహస్రేణ స బాహూనామ్ ఆదాయ పరిఘాన్ బహూన్ । ప్రహరత్య్ ఆత్మనః పృష్ఠే స్వాత్మనైవ పలాయతే
ఆ మనిషి వెయ్యి చేతులతో అనేక గొడ్డళ్లను పట్టుకుని, తనే తన వెనుక భాగాన్ని కొడుతూ, మళ్లీ తనను తానే తప్పించుకుంటూ పరుగెడతాడు.
దృఢప్రహారైః ప్రహరన్ స్వయమ్ ఏవాత్మనాత్మని । ప్రవిద్రవతి భీతాత్మా స యోజనశతాన్య్ అపి
తనను తానే బలంగా కొడుతూ, భయంతో తన మనసే తానే వందల యోజనాలు పారిపోతుంది.
క్రన్దన్ పలాయమానో ఽసౌ గత్వా దూరమ్ ఇతస్ తతః । శ్రమవాన్ వివశాకారో విశీర్ణచరణాఙ్గకః
అతడు ఏడుస్తూ ఇక్కడ అక్కడ దూరంగా పరుగెత్తి, అలసిపోయి, చేతకాని స్థితిలో, కాళ్లు చేతులు విరిగిపోయి నేలపై కుప్పకూలిపోతాడు.
పతితో ఽవశ ఏవాశు మహత్య్ అన్ధో ఽన్ధకూపకే । కృష్ణరాత్రితమోభీమనభోగమ్భీరకోటరే
ఆత్మవశత కోల్పోయి, అతడు వెంటనే ఒక పెద్ద, చీకటి, లోతైన బావిలో పడిపోతాడు. ఆ బావి నల్ల రాత్రి చీకటితో, అజ్ఞాన గర్వంతో నిండిపోయి ఉంటుంది.
తతః కాలేన మహతా సో ఽన్ధకూపాత్ సముత్థితః । పునః ప్రహారైః ప్రహరన్ విద్రవత్య్ ఆత్మనాత్మనః
తరువాత చాలా కాలం తర్వాత, ఆ చీకటి బావిలో నుంచి అతడు బయటకు వస్తాడు. మళ్లీ తనను తానే కొడుతూ, తన నుండి తానే పారిపోతాడు.
పునర్ దూరతరం గత్వా కరఞ్జవనగుల్మకమ్ । ప్రవిష్టః కణ్టకవ్యాప్తం శలభః పావకం యథా
తర్వాత, ఇంకా దూరంగా వెళ్లి, ఆ మనిషి కరంజా చెట్ల పొదల్లోకి అడుగుపెట్టాడు. ఆ పొదలు ముల్లులతో నిండిపోయి ఉండగా, ఒక పుట్టెడు మిడత నిప్పులోకి దూకినట్టు అతను లోపలికి వెళ్లాడు.
తస్మాత్ కరఞ్జగహనాద్ వినిష్క్రమ్య క్షణాద్ ఇవ । స్వయం ప్రహారైః ప్రహరన్ విద్రవత్య్ ఆత్మనాత్మనః
ఆ కరంజా పొదల మధ్యనుండి, అతను క్షణాల్లో బయటకు వచ్చాడు. తనే తనను కొట్టుకుంటూ, తనను తానే తప్పించుకుంటూ అక్కడి నుంచి పారిపోయాడు.
పునర్ దూరతరం గత్వా తమ్ ఏవాన్ధో ఽన్ధకూపకమ్ । స సమ్ప్రవిష్టస్ త్వరయా విశీర్ణావయవాకృతిః
మళ్లీ ఇంకా దూరంగా వెళ్లి, ఆ అంధుడు అదే అంధకూపంలోకి తొందరగా దూకాడు. తొందరపడి అతని అవయవాలు చెల్లాచెదురయ్యాయి.
అన్ధకూపాత్ సముత్థాయ ప్రవిష్టః కదలీవనమ్ । పునః ప్రహారైః ప్రహరన్ విద్రవత్య్ ఆత్మనాత్మనః
ఆ అంధకూపం నుంచి బయటకి వచ్చి, అరటి చెట్ల తోటలోకి ప్రవేశించాడు. మళ్లీ తనే తనను కొట్టుకుంటూ, తనను తానే తప్పించుకుంటూ పరుగెత్తాడు.
పునర్ దూరతరం గత్వా శశాఙ్కకరశీతలమ్ । కదలీకాననం కాన్తం సమ్ప్రవిష్టో హసన్న్ ఇవ
తర్వాత మరింత దూరంగా వెళ్లి, చంద్రకాంతి లా చల్లగా ఉన్న అందమైన అరటి తోటలోకి ప్రవేశించాడు. ఆ తోట కూడా నవ్వుతున్నట్టే అనిపించింది.
కదలీషణ్డకాత్ తస్మాద్ వినిష్క్రమ్య పునః క్షణాత్ । కదలీకాననాచ్ ఛుభ్రం కరఞ్జవనగుల్మకమ్
ఆ అరటి చెట్ల గుంపు నుండి క్షణంలో బయటికి వచ్చి, అక్కడి అరటి తోటను విడిచి, తెల్లగా మెరిసే కరంజ వనంలోకి అడుగుపెట్టాడు.
కరఞ్జకవనాత్ కూపం కూపాద్ రమ్భావనాన్తరమ్ । ప్రవిశ్య ప్రహరంశ్ చైవ స్వయమ్ ఆత్మని సంస్థితః
ఆ కరంజ తోట నుండి ఒక బావిలోకి, ఆ బావి నుండి మరో అరటి తోటలోకి వెళ్లాడు. అక్కడ తనను తానే కొట్టి, తనలో తానే స్థిరంగా ఉండిపోయాడు.
ఏవంరూపనిజాచారస్ సో ఽవలోక్యాదరాన్ మయా । అవష్టభ్య బలాద్ ఏవ ముహూర్తం పరిబోధితః
అతని అలాంటి ప్రవర్తనను నేను శ్రద్ధగా గమనించి, బలవంతంగా పట్టుకుని, కొంతసేపు అతన్ని మేల్కొలిపాను.
పృష్టశ్ చ కస్ త్వం కిమ్ ఇదం కేనార్థేన కరోషి వా । కిం నామాభిమతం తే స్యాత్ కిం ముధా పరిముహ్యసి
అతనిని ఇలా అడిగారు: "నీవెవరు? ఇది ఏమిటి? ఏ ఉద్దేశంతో ఇది చేస్తున్నావు? నీ పేరు ఏమిటి? నీకు కావాల్సింది ఏమిటి? ఎందుకు నీవు ఇంతగా అయోమయంగా ఉన్నావు?"
ఇతి పృష్టేన కథితం తేన మే రఘునన్దన । నాహం కశ్చిన్ న చైవేదం మునే కిఞ్చిత్ కరోమ్య్ అహమ్
అలా అడిగినప్పుడు, అతడు నాకు ఇలా చెప్పాడు, రఘునందన: "నేను ఎవ్వరూ కాదు, ఇది కూడా ఏదీ కాదు. మునీంద్రా, నేను ఏ పనీ చేయడం లేదు."
త్వయాయమ్ అవభగ్నో ఽస్మి త్వం మే శత్రుర్ అరిన్దమ । త్వయా దృష్టో ఽస్మి నష్టో ఽస్మి దుఃఖాయ చ సుఖాయ చ
నీవు నన్ను బయటపెట్టావు; నీవే నా శత్రువు, శత్రువులను జయించే వాడా. నీవు నన్ను చూశావు, అందువల్ల నేను పోయినవాడిని, సుఖానికి, దుఃఖానికి కూడా నశించినవాడిని.
ఇతి ఉక్త్వా మామ్ అసావ్ అఙ్గాన్య్ ఆలోక్య స్వాని తిష్ఠవాన్ । రురోదార్తరవం దీనో మేఘో వర్షన్న్ ఇవారవీ
ఇలా చెప్పి, అతడు తన అవయవాలను చూసి అలా నిలబడ్డాడు. ఆవేదనతో, దుఃఖంతో, భూమిపై వర్షం కురిపించే మేఘంలా గట్టిగా ఏడ్చాడు.
క్షణమాత్రేణ తత్రాసావ్ ఉపసంహృత్య రోదనమ్ । స్వాన్య్ అఙ్గాని సమాలోక్య జహాసేన్ద్వంశువత్ సితమ్
అక్కడ అతడు క్షణంలోనే ఏడుపు ఆపేసి, తన శరీరాన్ని చూసి, చంద్రుడు తన కాంతిని వదిలిపెట్టినట్టు తన తెలుపును విడిచిపెట్టాడు.
అథాట్టహాసపర్యన్తే స పుమాన్ పురతో మమ । క్రమేణ తాని తత్యాజ స్వాన్య్ అఙ్గాని సమన్తతః
ఆ తరువాత, పెద్ద నవ్వు నవ్విన తర్వాత, నా ఎదుట ఉన్న ఆ మనిషి తన శరీర భాగాలను ఒక్కొక్కటిగా, అన్ని వైపులా వదిలిపెట్టాడు.
ప్రథమం పతితం తస్య శిరః పరమదారుణమ్ । తతస్ తే బాహవః పశ్చాద్ వక్షస్ తదను చోదరమ్
మొదట అతని తల భయంకరంగా పడిపోయింది; ఆ తరువాత చేతులు, తరువాత ఛాతీ, ఆ తరువాత పొత్తికడుపు పడిపోయాయి.