మహాసత్త్వగుణోపేతా యే ధీరాస్ సమదృష్టయః । యన్నిదేశాః ఫలోపేతాస్ సాధవస్ త ఉదాహృతాః
ఎక్కువ మంచి లక్షణాలు కలిగి, సమదృష్టి ఉన్న ధీరులు, వారి ఉపదేశాలు ఫలితాన్ని ఇస్తే, అలాంటి సద్గుణులు నిజమైన సద్జనులుగా చెప్పబడతారు.
ఇయం తు దృష్టిస్ సకలా సిద్ధయే సర్వకర్మణామ్ । సాధువృత్తతయా శాస్త్రం సర్వదైవానువర్తతే
ఈ సంపూర్ణమైన వివేకం ఉంటే, మనం చేసే అన్ని పనులు సఫలమవుతాయి. మంచి మనుషుల ప్రవర్తనను అనుసరించడమే శాస్త్రాన్ని ఎప్పుడూ పాటించడమవుతుంది.
సాధుసంవ్యవహారస్థం శాస్త్రం యో నానువర్తతే । బహిష్కుర్వన్తి తం సర్వే స చ దుఃఖే నిమజ్జతి
మంచి ప్రవర్తనలో ఉండి కూడా శాస్త్రాన్ని పాటించని వాడిని అందరూ దూరం చేస్తారు. అలాంటి వాడు తానే బాధల్లో మునిగిపోతాడు.
ఇహ లోకే చ వేదే చ శ్రుతిర్ ఇత్థం సదా ప్రభో । యథా కర్మ చ కర్తా చ పర్యాయేణేహ సఙ్గతే
ఈ లోకంలోను, వేదాల్లోను కూడా, ప్రభూ, ఎప్పుడూ ఇదే వినిపిస్తుంది—పని చేయడమూ, పనిని చేసే వాడూ పరస్పరం కలిసే ఉంటారు.
కర్మణా క్రియతే కర్తా కర్త్రా కర్మ ప్రమీయతే । బీజాఙ్కురవద్ ఆమ్నాయో లోకే వేదోక్త ఏష సః
పనిచేత ద్వారా కర్త అవుతాడు; కర్త ద్వారా పని నిర్ణయించబడుతుంది. ఇది విత్తనం మొలకలా, లోకంలోను వేదంలోను కూడా ఇదే సంప్రదాయం.
కర్మణో జాయతే జన్తుర్ బీజాద్ ఇవ నవాఙ్కురః । జన్తోః ప్రజాయతే కర్మ పునర్ బీజమ్ ఇవాఙ్కురాత్
కర్మఫలంగా జీవి పుట్టుతుంది, అది విత్తనంలొంచి మొక్క మొలకెత్తినట్లు. ఆ జీవిలోంచి మళ్లీ కర్మ పుడుతుంది, అది మొక్కలోంచి విత్తనం పుట్టినట్లు.
యయా వాసనయా కర్మ దీయతే భవపఞ్జరే । తద్వాసనానురూపేణ ఫలం సమనుభూయతే
ఏ ఆశయంతో జీవి ఈ జనన మరణాల బందంలో కర్మ చేస్తాడో, ఆ ఆశయానికి తగిన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఏవం స్థితే కథం నామ జన్మబీజేన కర్మణా । వినోత్పత్తిస్ త్వయా ప్రోక్తా భూతానాం బ్రహ్మణః పదాత్
ఇలా చూస్తే, బ్రహ్మజ్ఞానిని అయిన నీవు జీవులు జన్మబీజం, కర్మల వల్ల మూలం లేకుండా పుడతాయని ఎలా చెప్పగలవు?
పక్షేణానేన భగవన్ భవతా జన్మకర్మణోః । తిరస్కృతా జగజ్జాతాప్య్ అవినాభావితైతయోః
ఈ విధంగా తర్కించినప్పుడు, భగవంతుడా, నీవు జన్మకర్మలను పక్కన పెట్టినట్లవుతుంది. కానీ ఈ రెండూ విడిపోలేని కారణంగా ఈ జగత్తు పుడుతుంది.
కర్మణ్య్ అకారణే బ్రహ్మఞ్ జన్మాదిషు ఫలేషు తు । కర్మణాం ఫలమ్ అస్తీతి త్వయా లోకే ప్రమార్జితమ్
కర్మల్లో పరబ్రహ్మకు కారణం లేదు. కానీ జననం మొదలైన ఫలితాల్లో మాత్రం, కర్మలకు ఫలితం ఉంటుందని నీవు ఈ లోకంలో స్థాపించావు.
సఞ్జాతే సఙ్కరే లోకే కర్మస్వ్ అఫలదాయిషు । మాత్స్యే న్యాయే విలసతి నాశ ఏవావశిష్యతే
ఈ లోకంలో కలవరం ఏర్పడి, కర్మలకు ఫలితాలు లేకపోతే, పెద్ద చేప చిన్న చేపను తినే న్యాయం రాజ్యం చేస్తుంది. చివరికి నాశనం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
కిం తత్ కృతం భవత్య్ ఏవం భగవన్ బ్రూహి తత్త్వతః । ఏతం మే సంశయం స్ఫారం ఛిన్ద్ధి వేదవిదాం వర
భగవంతుడా, ఇది ఎలా జరుగుతుంది? నిజం చెప్పు. వేదాలను బాగా తెలిసినవాడా, నా ఈ గొప్ప సందేహాన్ని తొలగించు.
సాధు రాఘవ పృష్టో ఽస్మి త్వయా ప్రశ్నమ్ ఇమం శుభమ్ । శృణు వక్ష్యామి తే యేన భృశం జ్ఞానోదయో భవేత్
రాఘవా, నీవు నాకు ఈ శుభప్రశ్న అడిగినందుకు బాగా అడిగావు. విను, నేను చెప్పేది నీకు గొప్ప జ్ఞానం కలిగించేలా ఉంటుంది.
మనసో యస్ సమున్మేషః కలాకలనరూపతః । ఏతత్ తత్ కర్మణాం బీజం ఫలమ్ అస్యైవ విద్యతే
మనస్సు లెక్కలు వేసే స్వభావంతో ఎలా ఉద్భవిస్తుందో, అదే అన్ని కార్యాలకు విత్తనంగా ఉంటుంది. దాని ఫలితం కూడా ఇదే లోనే కనిపిస్తుంది.
యద్ ఏవ హి మనస్తత్త్వమ్ ఉత్థితం బ్రహ్మణః పదాత్ । తద్ ఏవ కర్మ జన్తూనాం జీవో దేహతయా స్థితః
బ్రహ్మ స్థితి నుండి ఏ మనస్సు తత్వం ఉద్భవిస్తుందో, అదే జీవులకు కార్యంగా మారుతుంది. ఆత్మ శరీరంగా నిలుస్తుంది.
కుసుమామోదయోర్ భేదో న యథా భిన్నయోర్ ఇహ । తథైవ కర్మమనసోర్ భేదో నాస్త్య్ అపి భిన్నయోః
పువ్వు, దాని పరిమళం వేర్వేరుగా కనిపించినా, నిజానికి రెండింటికీ తేడా లేదు. అలాగే, మనస్సు, కార్యం వేరు వేరుగా కనిపించినా, వాటికి అసలు తేడా ఉండదు.
క్రియాస్పన్దో జగత్య్ అస్మిన్ కర్మేతి కథితో బుధైః । పూర్వం తస్య మనోదేహః కర్మాతశ్ చిత్తమ్ ఏవ హి
ఈ లోకంలో జరిగే ప్రతి కదలికను జ్ఞానులు కార్యం అని పిలుస్తారు. దానికి మూలం మనస్సు-శరీరం. కార్యం వల్లే చైతన్యం కలుగుతుంది.
న స శైలో న తద్ వ్యోమ న సా దిఙ్ న త్రివిష్టపమ్ । అస్తి యత్ర ఫలం నాస్తి కృతానామ్ ఆత్మకర్మణామ్
మనిషి చేసిన పనుల ఫలితం లేని పర్వతం లేదు, ఆకాశం లేదు, దిక్కు లేదు, స్వర్గం కూడా లేదు.
ఐహికం ప్రాక్తనం వాపి కర్మ యద్ రచితం స్ఫుటమ్ । పౌరుషో ఽసౌ పరో యత్నో న కదాచన నిష్ఫలః
ఈ జన్మలో అయినా, గత జన్మలో అయినా, మనం స్పష్టంగా శ్రమపడి చేసిన పని ఎప్పుడూ వృథా కాదు.
బ్రహ్మణః ప్రోత్థితం చిత్తం కర్మ విద్ధీహ నేతరత్ । తద్ ఏవ జనతాబీజం విద్ధి రాఘవ నేతరత్
బ్రహ్మం నుండి ఉద్భవించిన మనస్సే కార్యానికి మూలం అని తెలుసుకో, రాఘవా. ఇదే సమస్త ప్రాణుల మూలబీజం, మరేదీ కాదు.
దేశాద్ దేశాన్తరప్రాప్తేర్ అనుసన్ధానహేతుతః । పూర్వం హి కారణం చేతః కర్మ చిత్తమ్ అతో విదుః
ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు చేరడానికీ, కారణం విచారణే. అందుకే, ముందుగా మనస్సే కారణం, ఆ తర్వాత పనులు మనస్సు వల్లే జరుగుతాయని తెలుసుకో.
అక్షుబ్ధసాగరప్రఖ్యాద్ బ్రహ్మణస్ స్పన్దధర్మిణీ । యా చిద్ ఆహుర్ అతశ్ చిత్తం జనతాజీవతాం గతమ్
అశాంతమైన సముద్రాన్ని పోలిన బ్రహ్మ యొక్క చైతన్యం, అది కదలిక కలిగి ఉండి, మనస్సుగా మారి, ప్రజల జీవనంలో ప్రవేశిస్తుంది.
మనః కర్మ మనో జీవః కాయస్ తేనైవ తన్యతే । అతః కర్మ చ కర్తా చ న భిన్నౌ తిలతైలవత్
మనస్సే చర్య, మనస్సే జీవుడు, అదే శరీరాన్ని వ్యాపింపజేస్తుంది. అందువల్ల, చర్య మరియు ఆచరణచేసేవాడు వేర్వేరు కాదు, నువ్వులు-నూనె లాగానే కలిసివుంటాయి.
కర్తృకర్మాత్మకావ్ అర్థావ్ అభిన్నౌ నిత్యమ్ ఏవ హి । అబోధాద్ భేదమ్ ఆయాతౌ కల్ప్యమానౌ ముధైవ హి
చర్య చేసేవాడు, చర్య రెండూ ఎప్పుడూ వేరు కాదు, ఒకటే. అవగాహన లేకపోవడం వల్లే వాటిని వేర్వేరు అని ఊహించుకుంటారు, కానీ అది తప్పు భావన మాత్రమే.
ద్వే కర్మమనసీ రామ మూర్ఖాణాం న తు ధీమతామ్ । సముద్రామ్బు తరఙ్గామ్బు బాలానామ్ ఇవ భేదధీః
రామా, మూర్ఖులకు మాత్రమే మనస్సు, చర్య వేర్వేరుగా కనిపిస్తాయి; జ్ఞానులకు కాదు. ఇది చిన్నపిల్లలు సముద్రం, అలలను వేర్వేరు అని భావించడంలాంటిది, తెలివిగలవారు మాత్రం తేడా చూడరు.
పర్యాయశబ్దావ్ ఏతౌ హి విద్ధి త్వం చిత్తకర్మణీ । పర్యాయశబ్దతాం త్యక్త్వా స్థితే దురవబోధతః
మనస్సు, కార్యం అనే ఈ రెండు పదాలు వేర్వేరు అనిపించినా, వాస్తవానికి ఒకటే అని తెలుసుకో. పేర్లు వదిలిపెడితే, వాటి అసలు స్వరూపం గ్రహించడం చాలా కష్టం.
మనః కర్మాత్మకం పూర్వం పరస్మాత్ సమ్ప్రవర్తతే । ఆమోదాత్మేవ కుసుమం వివిధాకృతి పాదపాత్
మనస్సు అనేది కార్యరూపమే. అది మొదట పరమాత్మ నుండి ఉద్భవిస్తుంది. ఇది పువ్వు వాసనతో ఉండి, చెట్టులోనుండి ఎన్నో రూపాల్లో పుట్టినట్టు.
కర్తృకర్మాభిధానీహ చేతాంస్య్ అవిరతం పదాత్ । పరస్మాత్ సమ్ప్రవర్తన్తే తరఙ్గా ఇవ సాగరాత్
ఇక్కడ మనస్సు, కర్తగా, కార్యంగా ఎప్పుడూ ఆగకుండా పరమాత్మ నుండి ఉద్భవిస్తుంది. ఇది సముద్రంలోనుండి తరంగాలు పుట్టినట్టు.
ఉద్ధృతాన్య్ ఏవ తస్మింస్ తు జీవసఞ్జ్ఞాని తాని తు । స్ఫురిత్వా ప్రవిలీయన్తే తరఙ్గా ఇవ సాగరే
జీవులు అని పిలవబడేవి కూడా అలాంటి తరంగాలే. అవి పుట్టి, చివరికి మళ్లీ ఆ పరమాత్మలో కలిసిపోతాయి. ఇది సముద్రంలో తరంగాలు కలిసిపోవడంలా.
మనసా క్రియతే కర్మ యద్ యత్ తత్ సఫలం భవేత్ । మనస్య్ ఏవ న కాయోత్థం కర్తా కర్మ మనస్ తతః
మనసుతో చేసే పని ఏదైనా ఫలితాన్ని ఇస్తుంది; పని అనేది శరీరం ద్వారా కాకుండా మనసులోనే ఉత్పన్నమవుతుంది. అందుచేత, చేసే వ్యక్తి కూడా, పని కూడా మనసులోనే ఉంటాయి.