సర్వా ఏవోత్థితా రామ బ్రహ్మణో దృశ్యదృష్టయః । మృగతృష్ణాతరఙ్గిణ్యో యథా భాస్కరతేజసః
రామా, మనకు కనిపించే దృశ్యాలు, మనం అనుభవించే విషయాలు అన్నీ పరబ్రహ్మం నుంచే వస్తాయి. ఇవి భాస్కరుని కాంతి వల్ల మృగతృష్ణలో ఏర్పడే తరంగాల్లాంటివి.
సర్వా దృశ్యదృశో ద్రష్టుర్ వ్యతిరిక్తా న రూపతః । శీతరశ్మేర్ ఇవ జ్యోత్స్నా స్వాలోకా ఇవ తేజసః
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు, వాటి అనుభూతులు కూడా, చూసేవాడి నుండి వేరుగా లేవు. ఇవి చందమామ నుండి వెలిసే జ్యోత్స్న వలె, దీపం నుండి వెలువడే వెలుగు వలె, ఒకే స్వరూపంలో ఉంటాయి.
ఏవమ్ ఏతా హి లోకానాం జాతయో వివిధాశ్రయాః । తస్మాద్ ఏవ సమాయాన్తి తస్మిన్న్ ఏవ విశన్తి చ
ఇలా, ఈ లోకాలలోని జీవులన్నీ వేర్వేరు ఆధారాలతో ఉన్నా, అవన్నీ ఆ ఒకటినుండే పుట్టి, మళ్లీ దానిలోనే కలిసిపోతాయి.
కాశ్చిజ్ జన్మసహస్రాన్తాజాతయశ్ చిరకాలికాః । కాశ్చిత్ కతిపయాతీతజన్మరూపా వ్యవస్థితాః
కొన్ని జాతులు వేల జన్మల పాటు కొనసాగుతుంటే, మరికొన్ని కొన్ని గత జన్మల వరకే పరిమితమై ఉంటాయి.
ఇత్థం జగత్సు వివిధేషు విచిత్రరూపాస్ తస్యేచ్ఛయా భగవతో వ్యవహారవత్యః । ఆయన్తి యాన్తి నిపతన్తి తథోత్పతన్తి భూతశ్రియః కణఘటా ఇవ పావకోత్థాః
ఇలా, ఈ అనేక లోకాలలో భగవంతుని సంకల్పంతో, జీవుల విచిత్రమైన రూపాలు వస్తూ, పోతూ, పడిపోతూ, మళ్లీ పుట్టుకొస్తూ ఉంటాయి. ఇవి అగ్నిలోంచి ఎగసే చినుగుల వలె.
అభిన్నౌ కర్మకర్తారౌ సమమ్ ఏవ పరాత్ పదాత్ । స్వయం ప్రకటతాం యాతౌ పుష్పామోదౌ తరోర్ ఇవ
చేసేవాడు, చేయబడే పని — ఈ రెండూ వేరువేరు కావు; రెండూ సమానంగా పరమాత్మ నుండి ఉద్భవిస్తాయి. ఇవి తానే తానే వెలుగులోకి వస్తాయి, వృక్షంలో పువ్వు, పరిమళం ఎలా సహజంగా పుట్టుతాయో అలా.
సర్వసఙ్కల్పనాముక్తే జీవా బ్రహ్మణి నిర్మలే । స్ఫురన్తి వితతే వ్యోమ్ని నీలిమ్న ఇవ చన్ద్రకాః
ప్రతి ఆలోచన, సంకల్పం పూర్తిగా మాయమైనప్పుడు, జీవులు నిర్మలమైన బ్రహ్మంలో వెలిగిపోతారు; అవి విస్తారమైన నీలాకాశంలో చంద్రకాంతులు ఎలా వ్యాపిస్తాయో అలా.
అప్రబుద్ధజనాచారో యత్ర రాఘవ దృశ్యతే । తత్ర బ్రహ్మణ ఉత్పన్నా జీవా ఇత్య్ ఉక్తయస్ స్థితాః
రాఘవా! ఎవరికీ జ్ఞానం రాని వారి ప్రవర్తన ఎక్కడ కనిపిస్తుందో, అక్కడే 'జీవులు బ్రహ్మ నుండి పుట్టారు' అనే మాటలు నిలుస్తాయి.
సమ్ప్రబుద్ధజనాచారే వక్తుమ్ ఏవం న శోభనమ్ । యద్ బ్రహ్మణ ఇదం జాతం న జాతం వేతి రాఘవ
కానీ, జ్ఞానం కలిగినవారి ప్రవర్తనలో, రాఘవా, 'ఇది బ్రహ్మ నుండి పుట్టింది' లేదా 'పుట్టలేదు' అని చెప్పడం శోభించదు.
కాచిద్ వా కలనా యావన్ న నీతా రాఘవ ప్రథామ్ । ఉపదేశ్యోపదేశశ్రీస్ తావల్ లోకే న శోభతే
ఓ రాఘవా, ఏదైనా ఆలోచన స్పష్టంగా బయటపడకపోతే, బోధనకు గౌరవం, ఉపదేశానికి మహిమ ఈ లోకంలో కనిపించవు.
అతో భేదదశాం దీనామ్ అఙ్గీకృత్యోపదిశ్యతే । బ్రహ్మేదమ్ ఏతే జీవాశ్ చ వేతి వాచామ్ అయం భ్రమః
కాబట్టి, భేద భావంతో బాధపడే వారి స్థితిని అంగీకరించి, 'ఇది బ్రహ్మం, వీళ్ళు జీవులు' అని చెప్పడం జరుగుతుంది. ఇదే మాటల్లో కలిగే మాయ.
ఇతి దృష్ట్యా నిరాసఙ్గాద్ బ్రహ్మణో జాయతే జగత్ । తజ్జం తద్ ఏవ తత్త్వం తు గతం దురవబోధతః
ఈ విధంగా, అసక్తి దృష్టితో చూస్తే, జగత్తు బ్రహ్మం నుండే పుట్టినట్టు అనిపిస్తుంది. కానీ దానిలోంచి పుట్టిందీ అదే తత్వం, కాని అది అర్థం చేసుకోవడం చాలా కష్టం.
మేరుమన్దరసఙ్కాశా బహవో జీవరాశయః । ఉత్పత్యోత్పత్య సంలీనాస్ తస్మిన్న్ ఏవ పరే పదే
మేరూ, మందర పర్వతాల్లా అనేక జీవ సమూహాలు, ఆ పరమ స్థితిలో పుట్టి పుట్టి, మళ్లీ అందులోనే లీనమవుతుంటాయి.
అనాద్యన్తాస్ స్ఫురన్త్య్ అన్యే జాయమానాస్ సహస్రశః । నానాకకుబ్నికుఞ్జేషు పాదపేష్వ్ ఇవ పల్లవాః
ప్రపంచం నలుమూలల్లో, చెట్లపై కొత్త ఆకులు పుట్టినట్టు, అంతులేని జీవులు వేలాది సంఖ్యలో పుట్టి ప్రకాశిస్తుంటాయి.
జీవౌఘాశ్ చోద్భవిష్యన్తి మధావ్ ఇవ నవాఙ్కురాః । తత్రైవ లయమ్ ఏష్యన్తి గ్రీష్మే మధులతా ఇవ
వసంతంలో కొత్త మొగ్గలు పుట్టినట్టు, జీవ సముదాయాలు ఉద్భవించి, అక్కడే వేసవిలో తేనెతాడులు ఎండిపోతాయిలా లయమవుతాయి.
తిష్ఠన్త్య్ అజస్రం కాలేషు త ఏవాన్యే చ భూరిశః । జాయన్తే ఽథ ప్రలీయన్తే పరస్మిఞ్ జీవరాజయః
కొన్ని జీవులు కాలకాలానికి ఎప్పుడూ ఉంటాయి. మరికొన్ని అనేకంగా పుట్టి, మరల అంతర్లీనమవుతాయి. ఇలా జీవరాశులు ఒకదానిలో ఒకటి పుట్టి పోతుంటాయి.
పుష్పామోదావ్ ఇవాభిన్నౌ పుమాన్ కర్మ చ రాఘవ । పరమేశాత్ సమాయాతౌ తత్రైవ విశతశ్ శనైః
పువ్వు పరిమళం విడదీయలేనట్టే, రాఘవా! మనిషి, అతని కర్మ రెండూ పరమేశ్వరుని నుండి పుట్టి, మెల్లగా ఆయనలోనే కలిసిపోతాయి.
ఇత్థమ్ ఏతే జగత్య్ అస్మిన్ దైత్యోరగనరామరాః । ఉద్భవన్యగ్భవాభావైః ప్రస్ఫురన్తి పునః పునః
ఈ లోకంలో రాక్షసులు, పాములు, మనుషులు, దేవతలు ఇలా జన్మించి, జీవించి, మళ్లీ అంతరించిపోతూ మళ్లీ మళ్లీ కనిపిస్తుంటారు.
హేతుర్ విహరణే తేషామ్ ఆత్మవిస్మరణాద్ ఋతే । న కశ్చిల్ లక్ష్యతే సాధో జన్మాధ్వఫలదో ఽపరః
తమను తాము మర్చిపోవడమే వీరి తిరుగుడికి కారణం; ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, జన్మ ఫలితాన్ని ఇచ్చే ఇంకొక మార్గం లేదు.
అవిసంవాదితార్థం సద్ యత్ ప్రమాణికదృష్టిభిః । వీతరాగైర్ వినిర్ణీతం తచ్ ఛాస్త్రమ్ ఇతి కథ్యతే
నిజమైనది, ఎప్పుడూ తప్పని అర్థం కలిగినది, నిష్పక్షపాతులైన జ్ఞానులు నిర్ధారించినదే శాస్త్రం అని అంటారు.
మహాసత్త్వగుణోపేతా యే ధీరాస్ సమదృష్టయః । యన్నిదేశాః ఫలోపేతాస్ సాధవస్ త ఉదాహృతాః
ఎక్కువ మంచి లక్షణాలు కలిగి, సమదృష్టి ఉన్న ధీరులు, వారి ఉపదేశాలు ఫలితాన్ని ఇస్తే, అలాంటి సద్గుణులు నిజమైన సద్జనులుగా చెప్పబడతారు.
ఇయం తు దృష్టిస్ సకలా సిద్ధయే సర్వకర్మణామ్ । సాధువృత్తతయా శాస్త్రం సర్వదైవానువర్తతే
ఈ సంపూర్ణమైన వివేకం ఉంటే, మనం చేసే అన్ని పనులు సఫలమవుతాయి. మంచి మనుషుల ప్రవర్తనను అనుసరించడమే శాస్త్రాన్ని ఎప్పుడూ పాటించడమవుతుంది.
సాధుసంవ్యవహారస్థం శాస్త్రం యో నానువర్తతే । బహిష్కుర్వన్తి తం సర్వే స చ దుఃఖే నిమజ్జతి
మంచి ప్రవర్తనలో ఉండి కూడా శాస్త్రాన్ని పాటించని వాడిని అందరూ దూరం చేస్తారు. అలాంటి వాడు తానే బాధల్లో మునిగిపోతాడు.
ఇహ లోకే చ వేదే చ శ్రుతిర్ ఇత్థం సదా ప్రభో । యథా కర్మ చ కర్తా చ పర్యాయేణేహ సఙ్గతే
ఈ లోకంలోను, వేదాల్లోను కూడా, ప్రభూ, ఎప్పుడూ ఇదే వినిపిస్తుంది—పని చేయడమూ, పనిని చేసే వాడూ పరస్పరం కలిసే ఉంటారు.
కర్మణా క్రియతే కర్తా కర్త్రా కర్మ ప్రమీయతే । బీజాఙ్కురవద్ ఆమ్నాయో లోకే వేదోక్త ఏష సః
పనిచేత ద్వారా కర్త అవుతాడు; కర్త ద్వారా పని నిర్ణయించబడుతుంది. ఇది విత్తనం మొలకలా, లోకంలోను వేదంలోను కూడా ఇదే సంప్రదాయం.
కర్మణో జాయతే జన్తుర్ బీజాద్ ఇవ నవాఙ్కురః । జన్తోః ప్రజాయతే కర్మ పునర్ బీజమ్ ఇవాఙ్కురాత్
కర్మఫలంగా జీవి పుట్టుతుంది, అది విత్తనంలొంచి మొక్క మొలకెత్తినట్లు. ఆ జీవిలోంచి మళ్లీ కర్మ పుడుతుంది, అది మొక్కలోంచి విత్తనం పుట్టినట్లు.
యయా వాసనయా కర్మ దీయతే భవపఞ్జరే । తద్వాసనానురూపేణ ఫలం సమనుభూయతే
ఏ ఆశయంతో జీవి ఈ జనన మరణాల బందంలో కర్మ చేస్తాడో, ఆ ఆశయానికి తగిన ఫలితాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఏవం స్థితే కథం నామ జన్మబీజేన కర్మణా । వినోత్పత్తిస్ త్వయా ప్రోక్తా భూతానాం బ్రహ్మణః పదాత్
ఇలా చూస్తే, బ్రహ్మజ్ఞానిని అయిన నీవు జీవులు జన్మబీజం, కర్మల వల్ల మూలం లేకుండా పుడతాయని ఎలా చెప్పగలవు?
పక్షేణానేన భగవన్ భవతా జన్మకర్మణోః । తిరస్కృతా జగజ్జాతాప్య్ అవినాభావితైతయోః
ఈ విధంగా తర్కించినప్పుడు, భగవంతుడా, నీవు జన్మకర్మలను పక్కన పెట్టినట్లవుతుంది. కానీ ఈ రెండూ విడిపోలేని కారణంగా ఈ జగత్తు పుడుతుంది.
కర్మణ్య్ అకారణే బ్రహ్మఞ్ జన్మాదిషు ఫలేషు తు । కర్మణాం ఫలమ్ అస్తీతి త్వయా లోకే ప్రమార్జితమ్
కర్మల్లో పరబ్రహ్మకు కారణం లేదు. కానీ జననం మొదలైన ఫలితాల్లో మాత్రం, కర్మలకు ఫలితం ఉంటుందని నీవు ఈ లోకంలో స్థాపించావు.