పూర్వం తు జన్మలక్ష్యాఢ్యా జన్మలక్ష్యైః పురో ఽపి చేత్ । సన్దిగ్ధమోక్షా తద్ అసౌ ప్రోచ్యతే ఽత్యన్తతామసీ
కానీ, పూర్వ జన్మల్లో లక్షలాది, కోట్లాది జన్మలు గడిపినా ముక్తికి తగినవాడిగా తయారుకాలేకపోతే, అతని మోక్షం సందేహాస్పదంగా ఉంటుంది. అలాంటి వాడిని చాలా అధికమైన మూర్ఖత్వం కలవాడని అంటారు.
సర్వా ఏతాస్ సమాయాన్తి బ్రహ్మణో భూతజాతయః । కిఞ్చిత్ప్రచలితా భోగాత్ పయోరాశేర్ ఇవోర్మయః
ఈ సర్వ భూతజాతులు అన్నీ బ్రహ్మ నుండి పుట్టి, కొంతవరకు అనుభవంలో తేలికగా కదిలిన తరంగాల్లా, సముద్రపు అలలవలె ఉద్భవిస్తాయి.
సర్వా ఏతా వినిష్క్రాన్తా బ్రహ్మణో జీవరాశయః । స్వతేజస్స్పన్దితా భోగాద్ దీపాద్ ఇవ మరీచయః
ఈ జీవరాశులన్నీ బ్రహ్మ నుండి వెలువడి, తమ స్వంత తేజంతో ఉల్లాసంగా కదిలి, అనుభవాన్ని వదిలి, దీపం నుండి వెలువడే కిరణాల్లా బయలుదేరుతాయి.
సర్వా ఏవ సముత్పన్నా బ్రహ్మణో భూతపఙ్క్తయః । స్వమరీచిబలోద్ధూతాద్ అలాతాఙ్గాత్ కణా ఇవ
ఈ లోకంలోని అన్ని జీవరాశులు పరబ్రహ్మం నుండి పుట్టినవే. అవి, తన వెలుగు వల్ల తిప్పబడిన అగ్నికణాల్లా, పరబ్రహ్మం నుండి ఉద్భవించాయి.
సర్వా ఏవోత్థితాస్ తస్మాద్ బ్రహ్మణో జీవజాతయః । మన్దారమఞ్జరీరూపాశ్ చన్ద్రబిమ్బాద్ ఇవాంశవః
అన్ని జీవజాతులు పరబ్రహ్మం నుండే పుట్టాయి. అవి, చంద్రుని నుండి వెలువడే కిరణాల్లా, మందారపుష్పాల సమూహంలా కనబడతాయి.
సర్వా ఏవ సముత్పన్నా బ్రహ్మణో దృశ్యదృష్టయః । యథా విటపినశ్ చిత్రాస్ తద్రూపా విటపశ్రియః
ఈ జగత్తులో కనిపించే దృష్టి, దృశ్యాలు అన్నీ పరబ్రహ్మం నుండే ఉద్భవించాయి. అవి, చెట్టు అందాలు చెట్టులో నుండే పుట్టినట్లే, పరబ్రహ్మం నుండే వెలిసినవి.
సర్వా ఏవ సముత్పన్నా బ్రహ్మణో జీవశక్తయః । కటకాఙ్గదకేయూరయుక్తయః కనకాద్ ఇవ
అన్ని జీవుల శక్తులు పరబ్రహ్మం నుండే పుట్టాయి. అవి, బంగారం నుండి తయారయ్యే కంకణాలు, గజ్జెలు, ఆభరణాల్లా పరబ్రహ్మం నుండి ఉద్భవించాయి.
సర్వా ఏవోత్థితా రామ బ్రహ్మణో జీవరాశయః । నిర్ఝరాద్ అమలోద్ద్యోతాత్ పయసామ్ ఇవ బిన్దవః
రామా, అన్ని జీవులు పరబ్రహ్మం నుంచే పుట్టుతాయి. ఇవి నిర్మలమైన, ప్రకాశవంతమైన ఊట నుండి నీటి బిందువులు ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే బ్రహ్మం నుండి ఉద్భవిస్తాయి.
అజస్యైవాఖిలా రామ భూతసన్తతికల్పనా । ఆకాశస్య ఘటస్థాలీరన్ధ్రాకాశాదయో యథా
రామా, అన్ని భూతాల పరంపరలు, అవన్నీ జననం లేని పరబ్రహ్మానికి మాత్రమే చెందుతాయి. ఇది మట్టికుండ, గడప, రంధ్రాలలో ఉన్న ఆకాశం అన్నీ ఒకే ఆకాశమే అయినట్టు.
సర్వా ఏవోత్థితా లోకకలనా బ్రహ్మణః పదాత్ । శీకరావర్తలహరీబిన్దవః పయసో యథా
అన్ని లోకాల ఊహలు పరబ్రహ్మం నుంచే పుట్టుకొస్తాయి. నీటిలో బిందువులు, అలలు, తరంగాలు, బుడగలు ఎలా ఏర్పడతాయో, అలాగే బ్రహ్మం నుండి లోకాలు ఉద్భవిస్తాయి.
సర్వా ఏవోత్థితా రామ బ్రహ్మణో దృశ్యదృష్టయః । మృగతృష్ణాతరఙ్గిణ్యో యథా భాస్కరతేజసః
రామా, మనకు కనిపించే దృశ్యాలు, మనం అనుభవించే విషయాలు అన్నీ పరబ్రహ్మం నుంచే వస్తాయి. ఇవి భాస్కరుని కాంతి వల్ల మృగతృష్ణలో ఏర్పడే తరంగాల్లాంటివి.
సర్వా దృశ్యదృశో ద్రష్టుర్ వ్యతిరిక్తా న రూపతః । శీతరశ్మేర్ ఇవ జ్యోత్స్నా స్వాలోకా ఇవ తేజసః
ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులు, వాటి అనుభూతులు కూడా, చూసేవాడి నుండి వేరుగా లేవు. ఇవి చందమామ నుండి వెలిసే జ్యోత్స్న వలె, దీపం నుండి వెలువడే వెలుగు వలె, ఒకే స్వరూపంలో ఉంటాయి.
ఏవమ్ ఏతా హి లోకానాం జాతయో వివిధాశ్రయాః । తస్మాద్ ఏవ సమాయాన్తి తస్మిన్న్ ఏవ విశన్తి చ
ఇలా, ఈ లోకాలలోని జీవులన్నీ వేర్వేరు ఆధారాలతో ఉన్నా, అవన్నీ ఆ ఒకటినుండే పుట్టి, మళ్లీ దానిలోనే కలిసిపోతాయి.
కాశ్చిజ్ జన్మసహస్రాన్తాజాతయశ్ చిరకాలికాః । కాశ్చిత్ కతిపయాతీతజన్మరూపా వ్యవస్థితాః
కొన్ని జాతులు వేల జన్మల పాటు కొనసాగుతుంటే, మరికొన్ని కొన్ని గత జన్మల వరకే పరిమితమై ఉంటాయి.
ఇత్థం జగత్సు వివిధేషు విచిత్రరూపాస్ తస్యేచ్ఛయా భగవతో వ్యవహారవత్యః । ఆయన్తి యాన్తి నిపతన్తి తథోత్పతన్తి భూతశ్రియః కణఘటా ఇవ పావకోత్థాః
ఇలా, ఈ అనేక లోకాలలో భగవంతుని సంకల్పంతో, జీవుల విచిత్రమైన రూపాలు వస్తూ, పోతూ, పడిపోతూ, మళ్లీ పుట్టుకొస్తూ ఉంటాయి. ఇవి అగ్నిలోంచి ఎగసే చినుగుల వలె.
అభిన్నౌ కర్మకర్తారౌ సమమ్ ఏవ పరాత్ పదాత్ । స్వయం ప్రకటతాం యాతౌ పుష్పామోదౌ తరోర్ ఇవ
చేసేవాడు, చేయబడే పని — ఈ రెండూ వేరువేరు కావు; రెండూ సమానంగా పరమాత్మ నుండి ఉద్భవిస్తాయి. ఇవి తానే తానే వెలుగులోకి వస్తాయి, వృక్షంలో పువ్వు, పరిమళం ఎలా సహజంగా పుట్టుతాయో అలా.
సర్వసఙ్కల్పనాముక్తే జీవా బ్రహ్మణి నిర్మలే । స్ఫురన్తి వితతే వ్యోమ్ని నీలిమ్న ఇవ చన్ద్రకాః
ప్రతి ఆలోచన, సంకల్పం పూర్తిగా మాయమైనప్పుడు, జీవులు నిర్మలమైన బ్రహ్మంలో వెలిగిపోతారు; అవి విస్తారమైన నీలాకాశంలో చంద్రకాంతులు ఎలా వ్యాపిస్తాయో అలా.
అప్రబుద్ధజనాచారో యత్ర రాఘవ దృశ్యతే । తత్ర బ్రహ్మణ ఉత్పన్నా జీవా ఇత్య్ ఉక్తయస్ స్థితాః
రాఘవా! ఎవరికీ జ్ఞానం రాని వారి ప్రవర్తన ఎక్కడ కనిపిస్తుందో, అక్కడే 'జీవులు బ్రహ్మ నుండి పుట్టారు' అనే మాటలు నిలుస్తాయి.
సమ్ప్రబుద్ధజనాచారే వక్తుమ్ ఏవం న శోభనమ్ । యద్ బ్రహ్మణ ఇదం జాతం న జాతం వేతి రాఘవ
కానీ, జ్ఞానం కలిగినవారి ప్రవర్తనలో, రాఘవా, 'ఇది బ్రహ్మ నుండి పుట్టింది' లేదా 'పుట్టలేదు' అని చెప్పడం శోభించదు.
కాచిద్ వా కలనా యావన్ న నీతా రాఘవ ప్రథామ్ । ఉపదేశ్యోపదేశశ్రీస్ తావల్ లోకే న శోభతే
ఓ రాఘవా, ఏదైనా ఆలోచన స్పష్టంగా బయటపడకపోతే, బోధనకు గౌరవం, ఉపదేశానికి మహిమ ఈ లోకంలో కనిపించవు.
అతో భేదదశాం దీనామ్ అఙ్గీకృత్యోపదిశ్యతే । బ్రహ్మేదమ్ ఏతే జీవాశ్ చ వేతి వాచామ్ అయం భ్రమః
కాబట్టి, భేద భావంతో బాధపడే వారి స్థితిని అంగీకరించి, 'ఇది బ్రహ్మం, వీళ్ళు జీవులు' అని చెప్పడం జరుగుతుంది. ఇదే మాటల్లో కలిగే మాయ.
ఇతి దృష్ట్యా నిరాసఙ్గాద్ బ్రహ్మణో జాయతే జగత్ । తజ్జం తద్ ఏవ తత్త్వం తు గతం దురవబోధతః
ఈ విధంగా, అసక్తి దృష్టితో చూస్తే, జగత్తు బ్రహ్మం నుండే పుట్టినట్టు అనిపిస్తుంది. కానీ దానిలోంచి పుట్టిందీ అదే తత్వం, కాని అది అర్థం చేసుకోవడం చాలా కష్టం.
మేరుమన్దరసఙ్కాశా బహవో జీవరాశయః । ఉత్పత్యోత్పత్య సంలీనాస్ తస్మిన్న్ ఏవ పరే పదే
మేరూ, మందర పర్వతాల్లా అనేక జీవ సమూహాలు, ఆ పరమ స్థితిలో పుట్టి పుట్టి, మళ్లీ అందులోనే లీనమవుతుంటాయి.
అనాద్యన్తాస్ స్ఫురన్త్య్ అన్యే జాయమానాస్ సహస్రశః । నానాకకుబ్నికుఞ్జేషు పాదపేష్వ్ ఇవ పల్లవాః
ప్రపంచం నలుమూలల్లో, చెట్లపై కొత్త ఆకులు పుట్టినట్టు, అంతులేని జీవులు వేలాది సంఖ్యలో పుట్టి ప్రకాశిస్తుంటాయి.
జీవౌఘాశ్ చోద్భవిష్యన్తి మధావ్ ఇవ నవాఙ్కురాః । తత్రైవ లయమ్ ఏష్యన్తి గ్రీష్మే మధులతా ఇవ
వసంతంలో కొత్త మొగ్గలు పుట్టినట్టు, జీవ సముదాయాలు ఉద్భవించి, అక్కడే వేసవిలో తేనెతాడులు ఎండిపోతాయిలా లయమవుతాయి.
తిష్ఠన్త్య్ అజస్రం కాలేషు త ఏవాన్యే చ భూరిశః । జాయన్తే ఽథ ప్రలీయన్తే పరస్మిఞ్ జీవరాజయః
కొన్ని జీవులు కాలకాలానికి ఎప్పుడూ ఉంటాయి. మరికొన్ని అనేకంగా పుట్టి, మరల అంతర్లీనమవుతాయి. ఇలా జీవరాశులు ఒకదానిలో ఒకటి పుట్టి పోతుంటాయి.
పుష్పామోదావ్ ఇవాభిన్నౌ పుమాన్ కర్మ చ రాఘవ । పరమేశాత్ సమాయాతౌ తత్రైవ విశతశ్ శనైః
పువ్వు పరిమళం విడదీయలేనట్టే, రాఘవా! మనిషి, అతని కర్మ రెండూ పరమేశ్వరుని నుండి పుట్టి, మెల్లగా ఆయనలోనే కలిసిపోతాయి.
ఇత్థమ్ ఏతే జగత్య్ అస్మిన్ దైత్యోరగనరామరాః । ఉద్భవన్యగ్భవాభావైః ప్రస్ఫురన్తి పునః పునః
ఈ లోకంలో రాక్షసులు, పాములు, మనుషులు, దేవతలు ఇలా జన్మించి, జీవించి, మళ్లీ అంతరించిపోతూ మళ్లీ మళ్లీ కనిపిస్తుంటారు.
హేతుర్ విహరణే తేషామ్ ఆత్మవిస్మరణాద్ ఋతే । న కశ్చిల్ లక్ష్యతే సాధో జన్మాధ్వఫలదో ఽపరః
తమను తాము మర్చిపోవడమే వీరి తిరుగుడికి కారణం; ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, జన్మ ఫలితాన్ని ఇచ్చే ఇంకొక మార్గం లేదు.
అవిసంవాదితార్థం సద్ యత్ ప్రమాణికదృష్టిభిః । వీతరాగైర్ వినిర్ణీతం తచ్ ఛాస్త్రమ్ ఇతి కథ్యతే
నిజమైనది, ఎప్పుడూ తప్పని అర్థం కలిగినది, నిష్పక్షపాతులైన జ్ఞానులు నిర్ధారించినదే శాస్త్రం అని అంటారు.