విద్యాగృహగతో బాలః పరామ్ ఏతి కదర్థనామ్ । ఆలాన ఇవ నాగేన్ద్రో విషవైషమ్యభీషణామ్
విద్యాభ్యాసానికి వెళ్లిన చిన్నవాడు, గొప్ప పాము కట్టేసి, విషం భయంతో ఉండినట్టు, తీవ్రమైన కష్టాలు ఎదుర్కొంటాడు.
నానామనోరథమయీ మిథ్యాకల్పితకల్పనా । దుఃఖాయాత్యన్తదీర్ఘాయ బాలతా పేలవాశయా
చిన్నవాడి మనసు బలహీనంగా ఉంటుంది. ఎన్నో అబద్ధ కల్పనలు, వింత కోరికలతో నిండిపోయి, దీర్ఘకాల బాధను మాత్రమే ఇస్తుంది.
సమ్భృష్టం తుహినం భోక్తుమ్ ఇన్దుమ్ ఆదాతుమ్ అమ్బరాత్ । వాఞ్ఛ్యతే యేన మౌర్ఖ్యేణ తత్ సుఖాయ కథం భవేత్
ఏమి మూర్ఖత్వమో! ఎవడైనా ఉడికిన మంచును తినాలని, లేక ఆకాశంలో ఉన్న చంద్రుడిని పట్టుకోవాలని ఆశపడితే, దాంతో ఎట్లా సుఖం కలుగుతుంది?
అన్తశ్చితేర్ అశక్తస్య శీతాతపనివారణే । కో విశేషో మహాబుద్ధే బాలస్యోర్వీరుహస్య చ
ఓ మహామేధావీ! తన మనస్సులోని శక్తి లేక వేడి, చలిని తట్టుకోలేని వాడికి, ఓ చిన్నవాడా, మొక్కా, చెట్టా ఏ తేడా ఉంది?
ఉడ్డీనమ్ అభివాఞ్ఛన్తి పక్షాభ్యాం క్షుత్పరాయణాః । భయాహారపరా నిత్యం బాలా విహగధర్మిణః
పిల్లలు పక్షుల్లా ఎప్పుడూ ఆకలితో రెక్కలతో ఎగరాలని కోరుతుంటారు. వాళ్లు ఎల్లప్పుడూ భయంతో, తిండి ఆలోచనలతో ఉండేవారు.
శైశవే గురుతో భీతిర్ మాతృతః పితృతస్ తథా । జనతో జ్యేష్ఠబాలాచ్ చ శైశవం భయమన్దిరమ్
పిల్లవయసులో గురువు, తల్లి, తండ్రి, జనాలు, పెద్ద పిల్లలు — వీళ్లందరి భయం ఉంటుంది. బాల్యం అంటే భయాల గది లాంటిది.
సకలదోషదశావిహతాశయం శరణమ్ అప్య్ అవివేకవిలాసినః । ఇహ న కస్యచిద్ ఏవ మహామునే భవతి బాల్యమ్ అలం పరితుష్టిదమ్
ఓ మహామునీ, అన్ని రకాల దోషాలతో ఆశలు నశించినవారికి, మూర్ఖత్వంలో ఆనందించే వారికి, ఈ లోకంలో బాల్యం ఎవరికి కూడా నిజంగా తృప్తినిచ్చేది కాదు.
బాల్యానర్థమ్ అథ త్యక్త్వా పుమాన్ అభిహతాశయః । ఆరోహతి నిపాతాయ యౌవనశ్వభ్రసమ్భ్రమమ్
బాల్యంలో ఉన్న దురదృష్టాన్ని వదిలేసి, ఆశలు నెరవేరని మనిషి, యవ్వనమనే కలవరభరితమైన మేఘంలోకి ఎక్కి, మళ్లీ కింద పడిపోతాడు.
తత్రానన్తవిలాసస్య లోలస్య స్వస్య చేతసః । వృత్తీర్ అనుసరన్ యాతి దుఃఖాద్ దుఃఖతరం జడః
అక్కడ, ఎప్పుడూ మారిపోతూ ఉండే తన మనసు వికారాల వెంటపడుతూ, మూర్ఖుడు ఒక బాధ నుంచి మరింత పెద్ద బాధవైపు వెళ్తాడు.
స్వచిత్తబిలసంస్థేన నానాసమ్భ్రమకారిణా । బలాత్ కామపిశాచేన వివశః పరిభూయతే
తన మనస్సు గుహలో దాగి, ఎన్నో కలవరాలు సృష్టించే కామపిశాచికి బలవశుడై, ఆ మనిషి బలహీనుడైపోతాడు.
చిన్తానాం లోలవృత్తీనాం లలనానామ్ ఇవాభితః । అర్పయత్య్ అవశశ్ చేతో జ్వాలానామ్ ఆత్మజం యథా
మనస్సు చంచలమైన ఆలోచనల వశమై, ఎలా ఒక చిన్నపిల్లను అగ్నిలో వేసినట్టు, తనను తానూ వాటికి అప్పగిస్తుంది.
తే తే దోషా దురారమ్భాస్ తత్ర తం తాదృశాశయమ్ । తరుణం ప్రవిలుమ్పన్తి దృశ్యాస్ తే నైవ యే మునే
అతి కష్టంగా పోగొట్టగలిగే ఎన్నో దోషాలు, అటువంటి యవ్వనపు మనసును నాశనం చేస్తాయి; కనబడే వాటివల్ల కాదు, ఓ మునీ!
మహానరకబీజేన సన్తతభ్రమదాయినా । యౌవనేన న యే నష్టా నష్టా నాన్యేన తే జనాః
ఎవరిని యవ్వనం అనే మహానరకానికి మూలమైనది, ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉండే దానివల్ల నాశనం చేయలేకపోతే, వారిని మరేదీ నాశనం చేయలేదు.
నానారసమయీ చిత్రా వృత్తాన్తనిచయోమ్భితా । భీమా యౌవనభూర్ యేన తీర్ణా ధీరస్ స ఉచ్యతే
వివిధ కథలతో, అనేక సంఘటనలతో నిండిన భయంకరమైన యవ్వనాన్ని దాటి వెళ్లినవాడే నిజమైన జ్ఞాని అని అంటారు.
నిమేషభాసురాకారమ్ ఆలోలఘనగర్జితమ్ । విద్యుత్ప్రకాశమ్ అనిశం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు మెరుపు వలె ఒక్క క్షణమే మెరిసి, మేఘాలా గర్జనలతో అలజడి కలిగి, మెరుపులా కనిపించి మాయమైపోతుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
వివిధావర్తబహులం పఙ్కలగ్నం జడాశయమ్ । తరఙ్గభఙ్గురం భీమం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు ఎన్నో తిప్పలు, సమస్యలతో నిండినది, మట్టిలో చిక్కుకున్నది, మూర్ఖత్వంతో కూడినది, అలలు సులభంగా విరిగిపోవడంలా భయంకరంగా ఉంటుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
సర్వస్యాగ్రేసరం పుంసః క్షణమాత్రమనోహరమ్ । గన్ధర్వనగరప్రఖ్యం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు అందరికంటే ముందుండి, క్షణమాత్రం ఆకర్షణీయంగా కనిపించి, గంధర్వ నగరంలా మాయగా ఉంటుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
ఇషుప్రపాతమాత్రం హి సుఖదం దుఃఖభాసురమ్ । దాహదోషప్రదం నిత్యం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు బాణం పడిపోవడానికంత సేపు మాత్రమే సుఖం ఇస్తుంది, బాధతో ప్రకాశిస్తుంది, ఎప్పుడూ కాలిపోతూ దోషాలను కలిగిస్తుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
మధురం స్వాదు తిక్తం చ దూషణం దోషభూషణమ్ । సురాకల్లోలసదృశం యౌవనం మే న రోచతే
తీపిగా, రుచిగా, అయినా చేదుగా, లోపాలతో నిండినదిగా, తప్పుల అలంకారాలతో కూడినదిగా, మద్యం పొంగుతున్నట్లు — యౌవనం నాకు ఇష్టం లేదు.
అసత్యం సత్యసఙ్కాశమ్ అచిరాద్ విప్రలమ్భదమ్ । స్వప్నాఙ్గనాసఙ్గసమం యౌవనం మే న రోచతే
నిజమైనదిలా కనిపించినా, అసత్యమైనది, త్వరలోనే మోసపూరితమైనదిగా మారిపోతుంది; కలలో ఒక స్త్రీని ఆలింగనం చేసినట్టే — యౌవనం నాకు ఇష్టం లేదు.
క్షణప్రకాశతరలం మిథ్యారచితచక్రికమ్ । అలాతచక్రప్రతిమం యౌవనం మే న రోచతే
ఒక్క క్షణమే మెరుపుగా ఉండి, మాయతో నిర్మించబడినదిగా, గాల్లో గీయబడిన చక్రంలా — యౌవనం నాకు ఇష్టం లేదు.
మృదుస్ఫారతరోదారమ్ అన్తశ్శూన్యం క్షణక్షతమ్ । శరదమ్బుదసఙ్కాశం యౌవనం మే న రోచతే
బయటకు మృదువుగా, ఉప్పొంగినట్టుగా, గొప్పదిగా కనిపించినా, లోపల ఖాళీగా, ఒక్క క్షణంలోనే గాయపడిపోయేలా, శరదృతువులోని మేఘంలా — యౌవనం నాకు ఇష్టం లేదు.
ఆపాతమాత్రరమణం సద్భావరహితాన్తరమ్ । వేశ్యాస్త్రీసఙ్గమప్రఖ్యం యౌవనం మే న రోచతే
ఈ యౌవనం క్షణికమైన ఆనందాన్ని మాత్రమే ఇస్తుంది, లోపల అసలు సారం లేదు. ఇది వేశ్యతో కలయికలాంటి అనుభూతి. నాకు ఇలాంటి యౌవనం ఇష్టం లేదు.
యే కేచన దురారమ్భాస్ తే సర్వే సర్వదుఃఖదాః । తారుణ్యే సన్నిధిం యాన్తి మహోత్పాతా ఇవ క్షయే
ఏదైనా కష్టమైన పనులు ఉన్నా, అవన్నీ అన్ని విధాల బాధలు కలిగిస్తాయి. అవి యౌవనంలో చేరి, చివరికి పెద్ద అపాయంలా మారతాయి.
హార్దాన్ధకారకారిణ్యా భైరవాకారవాన్ అపి । యౌవనాజ్ఞానయామిన్యా బిభేతి భగవాన్ అపి
హృదయాన్ని చీకటిగా చేసే, భయంకరమైన రూపం దాల్చిన యౌవన అజ్ఞాన రాత్రిని, పరమేశ్వరుడికూడా భయపడతాడు.
సువిస్మృతశుభాచారం బుద్ధివైధుర్యదాయినమ్ । దదాత్య్ అతితరామ్ ఏష భ్రమం యౌవనవిభ్రమః
ఈ యౌవన మోహం మంచి ఆచారాన్ని మరిపించి, బుద్ధిని గందరగోళంగా చేస్తుంది. ఇది మోసాన్ని అత్యంతంగా పెంచుతుంది.
కాన్తావియోగజాతేన హృది దుర్ధర్షవహ్నినా । యౌవనే దహ్యతే జన్తుస్ తరుర్ దావాగ్నినా యథా
ప్రియమైనవారి విడిపోవడం వల్ల హృదయంలో పుట్టే భయంకరమైన అగ్ని యవ్వనంలో ఉన్న మనిషిని అడవిలో మంటలు చెట్టును కాల్చినట్టు కాల్చేస్తుంది.
విస్తీర్ణాపి ప్రసన్నాపి పావన్య్ అపి హి యౌవనే । మతిః కలుషతామ్ ఏతి ప్రావృషీవ తరఙ్గిణీ
యవ్వనంలో మనసు ఎంత విస్తృతంగా, నిర్మలంగా, పవిత్రంగా ఉన్నా, వర్షాకాలంలో నది ముదురు నీటిగా మారినట్టు అది మలినమవుతుంది.
శక్యతే ఘనకల్లోలభీమా రోధయితుం నదీ । న తు తారుణ్యతరలా తృష్ణాతరలితాన్తరా
ఎంత పెద్ద అలలు ఉన్న నదిని అయినా ఆపవచ్చు, కానీ యవ్వనంలో తలెత్తే ఆశలతో కలిగే అంతరంగపు తాహతిని మాత్రం అదుపు చేయడం సాధ్యం కాదు.
సా కాన్తా తౌ స్తనౌ పీనౌ తే విలాసాస్ తద్ ఆననమ్ । తారుణ్య ఇతి చిన్తాభిర్ యాతి జర్జరతాం జనః
ఆమెనే ప్రియురాలు, అవే ఆమె గుండ్రని వక్షోజాలు, అవే ఆమె ఆకర్షణలు, అది ఆమె ముఖం — ఇలాంటి యవ్వనపు ఆలోచనల వల్ల మనిషి క్రమంగా క్షీణించి పోతాడు.