భారతో హి తయోశ్ శాపస్ స సమర్థో బభూవ హ । శరీరమాత్రాక్రమణే న మనోనిగ్రహే ప్రభో
ప్రభూ, వారిద్దరిపై భరతుని శాపం శరీరానికి మాత్రమే ప్రభావం చూపింది, మనస్సును నియంత్రించడంలో మాత్రం కాదు.
తావ్ అద్యావధితేనైవ దేహసంస్కారహేతునా । యత్ర యత్రోపజాయేతే భవతస్ తత్ర దమ్పతీ
ఆ సమయం నుండి ఇప్పటివరకు, శరీరపు వాసన వల్ల, వారు ఎక్కడ జన్మించినా, ఆ ఇద్దరూ ఎప్పుడూ భార్యాభర్తలుగా మారుతారు.
అకృత్రిమప్రేమరసానువిద్ధం స్నేహం తయోస్ తం ప్రసమీక్ష్య కాన్తమ్ । వృక్షా అపి స్నేహరసానువిద్ధాశ్ శృఙ్గారచేష్టాకులితా భవతి
వారిద్దరి మధ్య సహజమైన ప్రేమతో నిండిన అనురాగాన్ని చూసి, ఆ మాధుర్యానికి తాకిన చెట్లు కూడా ప్రేమతో అలమటించి, శృంగార హావభావాలతో ఉల్లాసంగా మారుతాయి.
తేనైతద్ వచ్మి భగవన్ యథాజాతం మనో మునే । అనిగ్రాహ్యమ్ అభేద్యం చ శాపైర్ అపి దురాసదైః
భగవంతుడా, మునీంద్రుడా, నా మనసులో వచ్చినట్లు నేను చెప్పుతున్నాను. ఈ మనస్సు పట్టుకోలేనిది, ఎవరూ దానిని చీల్చలేరు, ఎంతటి శాపాలు వేసినా దాన్ని అదుపు చేయలేరు.
ఐన్దవానామ్ అతస్ సృష్టిక్రమాణాం ప్రవినాశనమ్ । యుజ్యతే న న చ బ్రహ్మన్ యుక్తమ్ ఏతన్ మహాత్మనః
బ్రహ్మన్, చంద్రవంశానికి లేదా సృష్టి క్రమానికి నాశనం కలిగించడం సరికాదు. గొప్ప హృదయున్నవాడికి అలాంటి పని తగదు.
కిం తద్ అస్తి జగత్య్ అస్మిన్ వివిధేషు జగత్సు వా । తవాపి నాథ నాథస్య యద్ దైన్యాయ మహాత్మనః
ఈ లోకంలోనైనా, ఎన్నో జగత్తులలోనైనా, ఓ ప్రభూ, నీకు లేదా ప్రభువులకే ప్రభువైన మహాత్ముడికి దుఃఖాన్ని కలిగించగలది ఏముంది?
మనో హి జగతాం కర్తృ మనో హి పురుషస్ స్మృతః । మనఃకృతం కృతం లోకే న శరీరకృతం కృతమ్
మనస్సే జగత్తును సృష్టించేది; మనస్సే మనిషి అని చెప్పబడింది. లోకంలో మనస్సుతో చేసినదే నిజంగా జరిగిందని పరిగణించాలి, శరీరం చేత చేసినదే కాదు.
యన్ మనోనిశ్చయకృతం తద్ ద్రవ్యౌషధిదణ్డనైః । హన్తుం న శక్యతే జన్తోః ప్రతిబిమ్బం మణేర్ ఇవ
మనస్సు నిశ్చయించినది, ఏవిధమైన పదార్థాలు, మందులు, శిక్షలు వాడినా, జీవిలో తొలగించలేరు. అది రత్నంలో ప్రతిబింబాన్ని తొలగించలేనట్లు.
తస్మాద్ ఏతే ఽత్ర తిష్ఠన్తు భాసురైస్ సర్గసమ్భ్రమైః । త్వం సృష్ట్వేహ ప్రజాస్ తిష్ఠ బుద్ధ్యాకాశే ఽప్య్ అనన్తకః
కాబట్టి, ఈ సృష్టిలో వెలుగుతో కూడిన కలకల మధ్య వీరు ఇక్కడే ఉండనివ్వు. నీవు ఇక్కడ ప్రజలను సృష్టించి, బుద్ధి ఆకాశంలో అనంతుడివిగా నిలువు.
చిత్తాకాశశ్ చిదాకాశ ఆకాశశ్ చ తృతీయకః । అనన్తాస్ త్రయ ఏవైతే చిదాకాశప్రకాశితాః
మనస్సు ఆకాశం, చైతన్య ఆకాశం, మూడవది భౌతిక ఆకాశం—ఈ మూడు కూడా అనంతమైనవే. ఇవన్నీ చైతన్య ఆకాశపు వెలుగులో వెలుగుతాయ్.
ఏకం ద్వౌ వా బహూన్ వాపి కురు సర్గాన్ ప్రజాపతే । స్వేచ్ఛయాత్మని తిష్ఠ త్వం కిం గృహీతం తవైన్దవైః
ఓ సృష్టికర్తా, నీవు ఒకటి, రెండు లేదా ఎన్నో సృష్టులు నీ ఇష్టానుసారం చేయు. నీ స్వేచ్ఛలో నిలువు. ఇంద్రులతో నీకేమి లాభం?
అథైన్దవే జగజ్జాలే భానునేత్థమ్ ఉదాహృతే । మయా సఞ్చిన్త్య సుచిరమ్ ఇదమ్ ఉక్తం మహామునే
అప్పుడు, ఆ ప్రకాశవంతుడు ఈ జగత్తు అల్లిక గురించి ఇలా వివరించగా, నేను చాలా సేపు ఆలోచించి, మహర్షీ, ఇలా చెప్పాను.
యుక్తమ్ ఉక్తం త్వయా భానో వితతం హి కిలామ్బరమ్ । మనశ్ చ వితతం చాపి చిదాకాశశ్ చ విస్తృతః
భానో, నీవు చెప్పింది సమంజసమే. నిజంగా, ఆకాశం విస్తృతంగా ఉంది, మనస్సు విస్తృతంగా ఉంది, అలాగే చైతన్యానికి కూడా విస్తారమే.
తద్ యథాభిమతం సర్గం నిత్యం కర్మ కరోమ్య్ అహమ్ । కల్పయామి బహూన్య్ ఆశు భూతజాలాని భాస్కర
అందుకే, నాకిష్టమైనట్టు నేను ఎప్పుడూ సృష్టి కార్యాన్ని చేస్తుంటాను. భాస్కరా, నేను తక్షణమే అనేక జీవ సమూహాలను కల్పిస్తాను.
తత్ త్వమ్ ఏవాశు భగవన్ ప్రథమో ఽత్ర మనుర్ భవ । కురు సర్గం యథాకామం మయా సమభిచోదితః
కాబట్టి, భగవన్, నీవే ఇక్కడ తొలిపాటి మనువుగా త్వరగా అవు. నా ప్రేరణతో, నీకు నచ్చినట్టు సృష్టిని చేయు.
అథైతత్ స మహాతేజా మమ వాక్యం ప్రభాకరః । అఙ్గీకృత్య ద్విధాత్మానం చకార తపతాం వరః
అప్పుడు ఆ మహాతేజస్సుతో ఉన్న ప్రభాకరుడు నా మాటలు అంగీకరించి, తాను ఇద్దరిలా విడిపోయాడు.
ఏకేన ప్రాక్తనే తస్మిన్ వపుషా సూర్యతాం గతః । వ్యోమాధ్వగతయా సర్గే తతాన దివసావలీమ్
ఒక రూపంతో, తన పూర్వ శరీరంలో సూర్యునిగా మారి, ఆకాశ మార్గంలో ప్రయాణిస్తూ సృష్టిలో పగటి క్రమాన్ని వ్యాపింపజేశాడు.
మన్మనుత్వం ద్వితీయేన కృత్వా స్వవపుషా క్షణాత్ । ససర్జ సకలాం సృష్టిం తతామ్ అభిమతాం మమ
ఇంకో రూపంతో, క్షణంలోనే నా స్వభావాన్ని స్వీకరించి, నా అభీష్టప్రకారం మొత్తం సృష్టిని విస్తరించి సృష్టించాడు.
ప్రతిభాసమ్ ఉపాయాతి యద్ యద్ అస్య హి చేతసః । తత్ తత్ ప్రకటతామ్ ఏతి స్థైర్యం సఫలతామ్ అపి
ఆయన మనసులో ఏది ప్రతిఫలిస్తే అది స్పష్టంగా వెలుగులోకి వస్తుంది; దానికి స్థిరత, ఫలితమూ కలుగుతాయి.
సామాన్యబ్రాహ్మణా భూత్వా ప్రతిభాసవశాత్ కిల । ఐన్దవా బ్రహ్మతాం యాతా మనసః పశ్య శక్తతామ్
సాధారణ బ్రాహ్మణులు, మనస్సు ఊహా శక్తితో నిజంగా పరబ్రహ్మ స్థితిని పొందారు. చంద్రలోక బ్రాహ్మణుల్లా వారు బ్రహ్మత్వాన్ని పొందినట్టు చూడు. మనస్సు ఎంత శక్తివంతమో గ్రహించు.
యథైవైన్దవజీవాస్ తే చిత్తత్వాద్ బ్రహ్మతాం గతాః । వయం తథైవ చిద్భావాచ్ చిత్తత్వాద్ బ్రహ్మతాం గతాః
ఎలా చంద్రలోక జీవులు మనస్సు ద్వారా బ్రహ్మత్వాన్ని పొందారో, అలాగే మేము కూడా మనస్సు, చైతన్య స్వభావంతో బ్రహ్మత్వాన్ని పొందాము.
చిత్తం హి ప్రతిభాసాత్మ యచ్ చ తత్ప్రతిభాసనమ్ । తద్ ఇదం భాతి దేహాదిఖాభం నాతో ఽస్తి దేహదృక్
మనస్సు ఊహల స్వరూపం. అది ఊహించేది ఏదైనా, అది శరీరం మొదలైన రూపంగా కనిపిస్తుంది. దీని వెలుపల శరీరాన్ని చూడగలవాడు ఎవ్వరూ లేరు.
చిత్త్వమ్ ఆత్మచమత్కారస్ తచ్ చమత్కురుతే స్వతః । యద్ యావత్సమ్భవం స్వాత్మన్య్ ఏవాన్తర్ మరిచాత్మవత్
మనస్సు అంటే ఆత్మ యొక్క ఆశ్చర్యం. అది తనను తానే ఆశ్చర్యపోతుంది. ఏది ఎలా కలుగుతుందో, అది అంతా తనలోనే, మాయా నీడలవలె, ఉద్భవిస్తుంది.
తద్ ఏతచ్ చిత్తవద్ భాతమ్ ఆతివాహికనామకమ్ । తద్ ఏవోదాహరన్త్య్ ఏతద్ దేహనామ్నా ఘనం భ్రమి
ఇది మనస్సు లాగా కనిపిస్తున్నదే, భూతాల వాహనం అని పిలవబడుతుంది. ఇదే దేహం అనే పేరుతో, గాఢంగా ఉండి, తిరుగుతూ కనిపిస్తుంది.
కథ్యతే జీవనామ్నైతచ్ చేతః ప్రతనువాసనమ్ । శాన్తం దేహచమత్కారం జీవం విద్ధి క్రమాత్ పరమ్
ఇదే మనస్సు జీవుడు అనే పేరుతో ప్రతి సూక్ష్మదేహంలో నివసిస్తోంది. దేహం అద్భుతంగా కనిపించినా, అది శాంతమైపోయింది. జీవుడు ఒక్కొక్క దశలో పరమంగా నిలుస్తాడు అని తెలుసుకో.
నాహం న చాన్యద్ అస్తీహ చిత్త్వం చిత్తమ్ ఇదం స్థితమ్ । వసిష్ఠైన్దవసంవిద్వద్ అసత్ సత్తామ్ ఇవాగతమ్
ఇక్కడ నేను లేను, ఇంకేదీ లేదు; కేవలం ఈ మనస్సే ఉంది. వసిష్ఠుడు, ఇంద్రుడు అనే చైతన్యం అసత్తు నుంచీ సత్తగా వచ్చిందని భావించాలి.
యథైన్దవమనో బ్రహ్మా తథైవాయమ్ అహం స్థితః । మత్కృతం చాహమ్ ఏవేదం సఙ్కల్పాత్మైవ భాసతే
ఇంద్రుని మనస్సు బ్రహ్మగా ఉన్నట్టు, నేను కూడా ఇక్కడ ఇలానే ఉన్నాను. ఇది అంతా నా సంకల్పంతోనే ఏర్పడింది; నేను ఒక్కడే ఈ సంకల్ప స్వరూపంగా ప్రకాశిస్తున్నాను.
కశ్చిచ్ చిత్తవిలాసో ఽయం బ్రహ్మాహమ్ ఇతి సంస్థితః । స్వభావ ఏవ దేహాది విద్ధి శూన్యతరాత్మఖాత్
ఇది మనస్సు చేసే ఒక ఆట మాత్రమే, 'నేనే బ్రహ్మ' అని స్థిరంగా భావిస్తుంది. ఈ శరీరం మొదలైనవి ఖాళీగా ఉన్న స్వభావమే అని తెలుసుకో.
శుద్ధా చిత్ పరమాత్మైకరూపిణీత్య్ ఏవ భావనాత్ । జీవీభూయ మనో భూత్వా వేత్తీత్థం దేహతాం ముధా
శుద్ధమైన చైతన్యం పరమాత్మ స్వరూపమే అని ధ్యానిస్తే, ఆ మనస్సు జీవుడై, శరీరరూపం తీసుకుని, దాన్ని వ్యర్థంగా అనుభవిస్తుంది.
సర్వమ్ ఐన్దవసంసారవద్ ఇదం భాతి చిద్వపుః । సమ్పన్నమ్ అప్రబోధాత్మ దీర్ఘస్వప్నస్ స్వశక్తిజః
ఇది అంతా ఇంద్రుని లోకంలా, చైతన్య స్వరూపంగా కనిపిస్తుంది. జ్ఞానం లేని వల్ల, ఇది మన స్వశక్తి వల్ల కలిగిన పొడవైన కల మాత్రమే.