స్త్రీలోచనైస్ తడిత్పుఞ్జైర్ జ్వాలామాలైస్ తరఙ్గకైః । చాపలం శిక్షితం బ్రహ్మఞ్ శైశవాన్ మనసో ఽథ వా
స్త్రీల దృష్టులు మెరుపుల్లా మెరిసిపోతూ, అగ్నిపూల మాలలతో, అలలతో కలిసిపోతూ, ఓ బ్రహ్మన్, మనసు చంచలతను చిన్నప్పటి నుంచో, లేక మనసు వల్లనో నేర్చుకుంటుంది.
శైశవం చ మనశ్ చైవ సర్వాస్వ్ ఏవ హి వృత్తిషు । భ్రాతరావ్ ఇవ లక్ష్యేతే సతతం భఙ్గురస్థితీ
చిన్నప్పటి స్వభావం, మనసు స్వభావం — ఇవి అన్ని పనుల్లోనూ ఎప్పుడూ అన్నదమ్ముల్లా కనిపిస్తాయి; రెండూ స్థిరంగా ఉండవు, ఎప్పుడూ మారిపోతుంటాయి.
సర్వాణి దుష్టభూతాని సర్వే దోషా దురాశయాః । బాల్యమ్ ఏవోపజీవన్తి శ్రీమన్తమ్ ఇవ మానవాః
అన్ని చెడు ప్రవర్తనలు, లోపాలు, దుష్ట సంకల్పాలు — ఇవన్నీ చిన్నప్పటి మీదే ఆధారపడి పెరుగుతాయి, మనుషులు ధనవంతుల మీద ఆధారపడినట్టు.
నవం నవం ప్రీతికరం న శిశుః ప్రత్యహం యది । ప్రాప్నోతి తద్ అసౌ యాతి విషవేగస్య మూర్ఛనామ్
ఒక చిన్నవాడు ప్రతిరోజూ కొత్తగా ఆనందాన్ని కలిగించే దాన్ని పొందకపోతే, అతడు విషపు అలజడిలో మూర్చిపోయిపోతాడు.
స్తోకేన వశమ్ ఆయాతి స్తోకేనైతి వికారితామ్ । అమేధ్య ఏవ రమతే బాలః కౌలేయకో యథా
చిన్నదానికొద్దిగా అతను అదుపులోకి వస్తాడు; చిన్నదానికొద్దిగా అతనికి కలత కలుగుతుంది. బాలుడు అపవిత్రమైన వాటిలోనే ఆనందిస్తాడు, కౌలేయకుల బాలుడు ఎలా ఉంటాడో అలాగే.
అజస్రం బాష్పవదనః కర్దమాన్తర్ జడాశయః । వర్షోక్షితస్య తప్తస్య స్థలస్య సదృశశ్ శిశుః
ఎప్పుడూ కన్నీళ్లతో, మురికి మనసుతో ఉండే బాలుడు, వర్షంతో తడిచిన, ఎండిపోయిన నేలలా, లోపల మూర్ఖత్వంతో, చలించని మనసుతో ఉంటాడు.
భయాహారపరం దీనం యథాదృష్టాభిలాషి చ । లోలబుద్ధిర్ వపుర్ ధత్తే బాలో దుఃఖాయ కేవలమ్
భయంతో, తినేవాటిపైనే దృష్టి పెట్టి, దుఃఖంతో, చూసినదాన్ని కోరుకుంటూ, చంచలమైన మనస్సు, బలహీనమైన శరీరం కలిగిన బాలుడు కేవలం బాధకే బతుకుతాడు.
స్వసఙ్కల్పాభిలషితాన్ భావాన్ అప్రాప్య తప్తధీః । దుఃఖమ్ ఏత్య్ అబలో బాలో వినికృత్త ఇవాశయే
తన ఊహల్లో కోరిన వాటిని పొందలేక, మనస్సు తపిస్తూ, బలహీనమైన బాలుడు, హృదయం కోసినట్లు బాధను అనుభవిస్తాడు.
దురీహాలబ్ధలక్ష్యాణి బహుపక్షోల్వణాని చ । బాలస్య యాని దుఃఖాని మునే తాని న కస్యచిత్
ఓ మునీంద్రా, చిన్నవాడికి సాధించలేని కోరికలు ఉంటాయి, ఎన్నో దిశలలో లాగబడతాడు. అతని బాధలు మరెవరికీ లేవు.
బాలో బలవతాశ్వ్ ఏవ మనోరథవిలాసినా । మనసా తప్యతే నిత్యం గ్రీష్మేణేవ వనస్థలమ్
చిన్నవాడు కల్పనల్లో బలంగా ఉంటాడు. అతని మనసు ఎప్పుడూ బాధపడుతుంది, వేసవిలో అడవి ఎండిపోవడంలా.
విద్యాగృహగతో బాలః పరామ్ ఏతి కదర్థనామ్ । ఆలాన ఇవ నాగేన్ద్రో విషవైషమ్యభీషణామ్
విద్యాభ్యాసానికి వెళ్లిన చిన్నవాడు, గొప్ప పాము కట్టేసి, విషం భయంతో ఉండినట్టు, తీవ్రమైన కష్టాలు ఎదుర్కొంటాడు.
నానామనోరథమయీ మిథ్యాకల్పితకల్పనా । దుఃఖాయాత్యన్తదీర్ఘాయ బాలతా పేలవాశయా
చిన్నవాడి మనసు బలహీనంగా ఉంటుంది. ఎన్నో అబద్ధ కల్పనలు, వింత కోరికలతో నిండిపోయి, దీర్ఘకాల బాధను మాత్రమే ఇస్తుంది.
సమ్భృష్టం తుహినం భోక్తుమ్ ఇన్దుమ్ ఆదాతుమ్ అమ్బరాత్ । వాఞ్ఛ్యతే యేన మౌర్ఖ్యేణ తత్ సుఖాయ కథం భవేత్
ఏమి మూర్ఖత్వమో! ఎవడైనా ఉడికిన మంచును తినాలని, లేక ఆకాశంలో ఉన్న చంద్రుడిని పట్టుకోవాలని ఆశపడితే, దాంతో ఎట్లా సుఖం కలుగుతుంది?
అన్తశ్చితేర్ అశక్తస్య శీతాతపనివారణే । కో విశేషో మహాబుద్ధే బాలస్యోర్వీరుహస్య చ
ఓ మహామేధావీ! తన మనస్సులోని శక్తి లేక వేడి, చలిని తట్టుకోలేని వాడికి, ఓ చిన్నవాడా, మొక్కా, చెట్టా ఏ తేడా ఉంది?
ఉడ్డీనమ్ అభివాఞ్ఛన్తి పక్షాభ్యాం క్షుత్పరాయణాః । భయాహారపరా నిత్యం బాలా విహగధర్మిణః
పిల్లలు పక్షుల్లా ఎప్పుడూ ఆకలితో రెక్కలతో ఎగరాలని కోరుతుంటారు. వాళ్లు ఎల్లప్పుడూ భయంతో, తిండి ఆలోచనలతో ఉండేవారు.
శైశవే గురుతో భీతిర్ మాతృతః పితృతస్ తథా । జనతో జ్యేష్ఠబాలాచ్ చ శైశవం భయమన్దిరమ్
పిల్లవయసులో గురువు, తల్లి, తండ్రి, జనాలు, పెద్ద పిల్లలు — వీళ్లందరి భయం ఉంటుంది. బాల్యం అంటే భయాల గది లాంటిది.
సకలదోషదశావిహతాశయం శరణమ్ అప్య్ అవివేకవిలాసినః । ఇహ న కస్యచిద్ ఏవ మహామునే భవతి బాల్యమ్ అలం పరితుష్టిదమ్
ఓ మహామునీ, అన్ని రకాల దోషాలతో ఆశలు నశించినవారికి, మూర్ఖత్వంలో ఆనందించే వారికి, ఈ లోకంలో బాల్యం ఎవరికి కూడా నిజంగా తృప్తినిచ్చేది కాదు.
బాల్యానర్థమ్ అథ త్యక్త్వా పుమాన్ అభిహతాశయః । ఆరోహతి నిపాతాయ యౌవనశ్వభ్రసమ్భ్రమమ్
బాల్యంలో ఉన్న దురదృష్టాన్ని వదిలేసి, ఆశలు నెరవేరని మనిషి, యవ్వనమనే కలవరభరితమైన మేఘంలోకి ఎక్కి, మళ్లీ కింద పడిపోతాడు.
తత్రానన్తవిలాసస్య లోలస్య స్వస్య చేతసః । వృత్తీర్ అనుసరన్ యాతి దుఃఖాద్ దుఃఖతరం జడః
అక్కడ, ఎప్పుడూ మారిపోతూ ఉండే తన మనసు వికారాల వెంటపడుతూ, మూర్ఖుడు ఒక బాధ నుంచి మరింత పెద్ద బాధవైపు వెళ్తాడు.
స్వచిత్తబిలసంస్థేన నానాసమ్భ్రమకారిణా । బలాత్ కామపిశాచేన వివశః పరిభూయతే
తన మనస్సు గుహలో దాగి, ఎన్నో కలవరాలు సృష్టించే కామపిశాచికి బలవశుడై, ఆ మనిషి బలహీనుడైపోతాడు.
చిన్తానాం లోలవృత్తీనాం లలనానామ్ ఇవాభితః । అర్పయత్య్ అవశశ్ చేతో జ్వాలానామ్ ఆత్మజం యథా
మనస్సు చంచలమైన ఆలోచనల వశమై, ఎలా ఒక చిన్నపిల్లను అగ్నిలో వేసినట్టు, తనను తానూ వాటికి అప్పగిస్తుంది.
తే తే దోషా దురారమ్భాస్ తత్ర తం తాదృశాశయమ్ । తరుణం ప్రవిలుమ్పన్తి దృశ్యాస్ తే నైవ యే మునే
అతి కష్టంగా పోగొట్టగలిగే ఎన్నో దోషాలు, అటువంటి యవ్వనపు మనసును నాశనం చేస్తాయి; కనబడే వాటివల్ల కాదు, ఓ మునీ!
మహానరకబీజేన సన్తతభ్రమదాయినా । యౌవనేన న యే నష్టా నష్టా నాన్యేన తే జనాః
ఎవరిని యవ్వనం అనే మహానరకానికి మూలమైనది, ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉండే దానివల్ల నాశనం చేయలేకపోతే, వారిని మరేదీ నాశనం చేయలేదు.
నానారసమయీ చిత్రా వృత్తాన్తనిచయోమ్భితా । భీమా యౌవనభూర్ యేన తీర్ణా ధీరస్ స ఉచ్యతే
వివిధ కథలతో, అనేక సంఘటనలతో నిండిన భయంకరమైన యవ్వనాన్ని దాటి వెళ్లినవాడే నిజమైన జ్ఞాని అని అంటారు.
నిమేషభాసురాకారమ్ ఆలోలఘనగర్జితమ్ । విద్యుత్ప్రకాశమ్ అనిశం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు మెరుపు వలె ఒక్క క్షణమే మెరిసి, మేఘాలా గర్జనలతో అలజడి కలిగి, మెరుపులా కనిపించి మాయమైపోతుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
వివిధావర్తబహులం పఙ్కలగ్నం జడాశయమ్ । తరఙ్గభఙ్గురం భీమం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు ఎన్నో తిప్పలు, సమస్యలతో నిండినది, మట్టిలో చిక్కుకున్నది, మూర్ఖత్వంతో కూడినది, అలలు సులభంగా విరిగిపోవడంలా భయంకరంగా ఉంటుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
సర్వస్యాగ్రేసరం పుంసః క్షణమాత్రమనోహరమ్ । గన్ధర్వనగరప్రఖ్యం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు అందరికంటే ముందుండి, క్షణమాత్రం ఆకర్షణీయంగా కనిపించి, గంధర్వ నగరంలా మాయగా ఉంటుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
ఇషుప్రపాతమాత్రం హి సుఖదం దుఃఖభాసురమ్ । దాహదోషప్రదం నిత్యం యౌవనం మే న రోచతే
యువత వయస్సు బాణం పడిపోవడానికంత సేపు మాత్రమే సుఖం ఇస్తుంది, బాధతో ప్రకాశిస్తుంది, ఎప్పుడూ కాలిపోతూ దోషాలను కలిగిస్తుంది. ఇలాంటి యవ్వనంలో నాకు ఆనందం లేదు.
మధురం స్వాదు తిక్తం చ దూషణం దోషభూషణమ్ । సురాకల్లోలసదృశం యౌవనం మే న రోచతే
తీపిగా, రుచిగా, అయినా చేదుగా, లోపాలతో నిండినదిగా, తప్పుల అలంకారాలతో కూడినదిగా, మద్యం పొంగుతున్నట్లు — యౌవనం నాకు ఇష్టం లేదు.
అసత్యం సత్యసఙ్కాశమ్ అచిరాద్ విప్రలమ్భదమ్ । స్వప్నాఙ్గనాసఙ్గసమం యౌవనం మే న రోచతే
నిజమైనదిలా కనిపించినా, అసత్యమైనది, త్వరలోనే మోసపూరితమైనదిగా మారిపోతుంది; కలలో ఒక స్త్రీని ఆలింగనం చేసినట్టే — యౌవనం నాకు ఇష్టం లేదు.