యేనైవ మనసా సర్గో నిర్మితః పరమేశ్వర । స ఏవ మాంసనేత్రేణ తం పశ్యతి హి నేతరః
పరమేశ్వరా! మనస్సుతోనే ఈ సృష్టి ఏర్పడింది. అదే మనస్సు ద్వారా మనం కళ్లతో ఈ సృష్టిని చూస్తున్నాం, వేరేలా కాదు.
న చైతాన్ దశ సంసారాన్ దశనీరజసమ్భవాన్ । కశ్చిన్ నాశయితుం శక్తశ్ చితో దార్ఢ్యాచ్ చిరం స్థితాన్
ఇంద్రియాల ధూళి వల్ల పుట్టిన ఈ పది సంసారాలను ఎవ్వరూ నాశనం చేయలేరు. మనస్సు బలంగా ఉండటం వల్ల ఇవి చాలా కాలం నిలిచిపోతాయి.
కర్మేన్ద్రియైర్ యత్ క్రియతే తద్ రోద్ధుం కిల యుజ్యతే । న మనోనిశ్చయకృతం కశ్చిద్ రోధయితుం క్షమః
కర్మేంద్రియాలతో జరిగే పనులను ఆపడం సాధ్యమే. కానీ మనస్సు నిర్ణయించినదాన్ని ఎవ్వరూ ఆపలేరు.
యో బద్ధపదతాం యాతో జన్తోర్ మనసి నిశ్చయః । స తేనైవ వినా బ్రహ్మన్ నాన్యేన వినివార్యతే
ఓ బ్రహ్మన్, మనిషి మనసులో గాఢంగా స్థిరపడిన సంకల్పాన్ని అదే సంకల్పం తప్ప మరేదైనా మార్గంతో తొలగించలేరు.
బహుకాలం యద్ అభ్యస్తం మనసా దృఢనిశ్చయమ్ । శాపేనాపి న తస్యాస్తి క్షయో నష్టే ఽపి దేహకే
ఎంతకాలంగా మనసుతో దృఢంగా అభ్యాసం చేసినదైనా, అది శాపంతోనైనా, శరీరం నశించినా, అంతేలోపల అంతరించిపోదు.
యద్ బద్ధపీఠమ్ అభితో మనసి ప్రరూఢం తద్రూప ఏవ పురుషో భవతీహ నాన్యః । తద్బోధనాద్ ఇతరమ్ అత్ర కిలాభ్యుపాయం శైలౌఘమ్ ఏకమ్ ఇవ నిష్ఫలమ్ ఏవ మన్యే
మనసులో బలంగా 자리పట్టిన రూపమే ఇక్కడ మనిషి అవుతాడు, వేరే ఏదీ కాదు. దీన్ని తెలుసుకోవడం తప్ప, మిగతా మార్గాలన్నీ కొండను కదిలించాలనుకోవడంలా వ్యర్థమేనని నేను భావిస్తున్నాను.
శ్రూయతే హి పురా దేవ మగధేషు మహీపతిః । ఇన్ద్రద్యుమ్న ఇతి ఖ్యాత ఇన్ద్రద్యుమ్న ఇవాపరః
ఓ దేవా, పూర్వం మగధదేశంలో ఇంద్రద్యూమ్నుడు అనే ప్రసిద్ధి గల రాజు ఉండేవాడని విన్నాము. అతడు ఇంకొక ఇంద్రద్యూమ్నుడిలా పేరుగాంచాడు.
తస్యేన్దుబిమ్బప్రతిమా భార్యా కమలలోచనా । అహల్యా నామ తత్రాసీచ్ ఛశాఙ్కస్యేవ రోహిణీ
ఆ రాజుకు చంద్రబింబంలా మెరిసే, కమలపొదల కన్నులు కల, అహల్య అనే భార్య ఉండేది. ఆవిడ చంద్రునికి రోహిణిలా అతనికి ఎంతో ప్రీతిపాత్రురాలు.
తస్మిన్న్ ఏవ పురే శిడ్గః కిలాసీద్ బలవాన్ ఇతి । ఇన్ద్రనామాపరః కశ్చిచ్ ఛ్రీమాన్ విప్రకుమారకః
అదే పట్టణంలో ఇంద్ర అనే పేరు గల, బలమైన, ధనికుడు, ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు కూడా ఉండేవాడు.
అహల్యా పూర్వమ్ ఇన్ద్రస్య బభూవేష్టేత్య్ అహల్యయా । శ్రుతం రాజమహిష్యాథ కథాప్రస్తావతః క్వచిత్
ఒకసారి సంభాషణలో, అహల్య దేవి, తాను ఇంద్రుని కోరికకు పూర్వం గురి అయినదానని రాజమహిషిగా విన్నది.
ఆకర్ణ్య తద్ అహల్యా సా బభూవేన్ద్రానురాగిణీ । అహల్యాం మాం న కస్మాత్ స శక్రో ఽభ్యేతీతి సోత్సుకా
అది విన్న అహల్య, ఇంద్రునిపట్ల ఆకర్షితురాలై, 'ఆ ఇంద్రుడు నన్ను ఎందుకు కలవడం లేదు?' అని ఆతురతతో ఆలోచించింది.
మృణాలహారకదలీపల్లవాస్తరణేషు సా । అతప్యత భృశం బాలా లతాలూనా వనేష్వ్ ఇవ
ఆమె తాటి తంతు, కమల దండు, అరటి ఆకులపై పడుకుని, దాహంతో బాధపడిన చిన్నారి వనంలో తన వల్లి తెగిపోతే ఎలా బాధపడుతుందో అలా తీవ్రంగా బాధపడింది.
ఖేదమ్ ఆప సమగ్రాసు తాసు భూపవిభూతిషు । మత్సీ నిదాఘతప్తాసు పరిలోలా స్థలేష్వ్ ఇవ
అన్ని రాజసిక సౌఖ్యాల మధ్య ఉన్నా, వేసవి ఎండలో పొడిబారిన భూమిపై తిప్పబడే చేపలా ఆమె అలసిపోయింది.
అయమ్ ఇన్ద్రో ఽయమ్ ఇన్ద్రశ్ చేత్య్ ఏవం జాతప్రలాపయా । లజ్జాపి హి తయా త్యక్తా వైవశ్యమ్ ఉపయాతయా
ఆమె మనసు కలవరపడి, 'ఇదే ఇంద్రుడు, ఇదే ఇంద్రుడు' అని పదే పదే పలికింది. ఆ కలవరంలో ఆమెకు సిగ్గు కూడా మరిచిపోయింది.
ఇత్య్ ఆర్తాయా ఘనస్నేహమ్ అథ తస్యా వయస్యయా । ఉక్తమ్ ఆలి తవావిఘ్నమ్ ఇన్ద్రమ్ అప్య్ ఆనయామ్య్ అహమ్
ఆమెను అంతగా బాధపడుతూ, ఇంద్రునిపై గాఢమైన ప్రేమతో ఉన్నదాన్ని చూసి, ఆమె స్నేహితురాలు, 'సఖీ! నీకు ఏ ఆటంకం లేకుండా, నేనే ఇంద్రుణ్ని తీసుకొస్తాను' అని చెప్పింది.
ఇన్ద్రం తవానయామీతి శ్రుత్వా వికసితేక్షణా । పపాత పాదయోస్ సఖ్యా నలిన్యా నలినీ యథా
"ఇంద్రుడిని నీ దగ్గరకు తీసుకొస్తాను" అని విన్న వెంటనే, ఆమె కన్నులు సంతోషంతో వికసించాయి. స్నేహితురాలి పాదాల వద్ద, ఒక కమలాన్ని మరొక కమల పాదాల దగ్గర పడినట్లు, ఆమె herself పడిపోయింది.
తతః ప్రయాతే దివసే సమాయాతే నిశాగమే । సా వయస్యా తమ్ ఇన్ద్రాఖ్యం యయౌ విప్రకుమారకమ్
ఆ రోజు ముగిసి, రాత్రి వచ్చినప్పుడు, ఆ స్నేహితురాలు ఇంద్రుడు అనే యువరాజు దగ్గరకు వెళ్లింది.
బోధయిత్వా యథాయుక్తం సా తమ్ ఇన్ద్రకుమారకమ్ । అహల్యానికటం రాత్రావ్ ఆనయామ్ ఆస సత్వరమ్
ఆమె అతన్ని సరిగ్గా మేల్కొలిపి, ఆ రాత్రి వేగంగా ఇంద్ర కుమారుడిని అహల్యా దగ్గరకు తీసుకొచ్చింది.
సా తతస్ తేన శిడ్గేన మహేన్ద్రేణ రతిం యయౌ । కస్మింశ్చిత్ సదనే గుప్తే బహుమాల్యవిలేపనా
తర్వాత, ఆమె ఎన్నో పుష్పమాలలు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో అలంకరించుకొని, ఆ రహస్యమైన గదిలో ఆ మహేంద్రునితో ఆనందాన్ని అనుభవించింది.
హారాఙ్గదమనోజ్ఞేన తేన సా తరుణీ తదా । రతేనావర్జితా వల్లీ రసేన మధునా యథా
ఆ సమయంలో ఆ యువతి, అందమైన హారం, వడలు ధరించిన అతని ఆకర్షణకు లోనై, తేనె రుచి కోసం వల్లి ఆకర్షితమయ్యినట్టు అతనిపట్ల ఆకర్షితురాలైంది.
తతస్ తదనురక్తా సా పశ్యన్తీ తన్మయం జగత్ । న సానన్తగుణాకీర్ణం భర్తారం బహ్వ్ అమన్యత
ఆమె అతనిపట్ల మక్కువతో, ప్రపంచాన్ని అంతా అతనితోనే నిండినట్టు చూసింది. ఎన్నో మంచితనాలు ఉన్న తన భర్తను ఆమె పట్టించుకోలేదు.
కేనచిత్ త్వ్ అథ కాలేన తస్యా ఇన్ద్రానురాగితా । సా జ్ఞాతా రాజసింహేన తన్ముఖవ్యోమచన్ద్రికా
కొంతకాలం తర్వాత, ఆమె ఇంద్రునిపట్ల ఉన్న మక్కువను, ఆమె ముఖంలో మెరిసే చంద్రకాంతిని చూసి, రాజసింహుడైన భర్త గమనించాడు.
ఇన్ద్రం ధ్యాయతి సా యావత్ తావత్ తస్యా విరాజతే । ముఖం పూర్ణేన చన్ద్రేణ ప్రబుద్ధమ్ ఇవ కైరవమ్
ఆమె ఇంద్రుని ధ్యానిస్తూనే ఉన్నంతవరకు, ఆమె ముఖం పూర్ణ చంద్రునిలా ప్రకాశించేది, రాత్రి వెలిగే కమలాన్ని పోలి ఉండేది.
ఏవమ్ అన్యోఽన్యమ్ ఆసక్తభావమ్ ఆలోక్య భూపతిః । చకార బహుభిర్ దణ్డైస్ స ద్వయోర్ అథ శాసనమ్
వారిద్దరిలో పరస్పర ప్రేమను గమనించిన రాజు, వారిద్దరినీ శిక్షించేందుకు అనేక రకాల దండనలు విధించాడు.
తావ్ ఉభావ్ అపి సన్త్యక్తౌ హి సన్తౌ సలిలాశయే । తుష్టౌ జహసతుస్ తత్ర న ఖేదం సముపాగతౌ
అయినా కూడా, ఇద్దరూ వదిలేయబడ్డా, ఆ నీటి చెరువులో కలిసే ఉండి, సంతోషంగా నవ్వుతూ, ఎలాంటి బాధకూ లోనవ్వలేదు.
అపృచ్ఛత్ తౌ తతో రాజా ఖిన్నౌ స్థః కిం న దుర్మతీ । తావ్ ఊచతుర్ మహీపాలం జలాశయసముద్ధృతౌ
తర్వాత రాజు, "మీరు బాధపడట్లేదా? వదిలేయబడ్డా ఎందుకు నిరాశపడట్లేదు?" అని అడిగాడు. నీటి చెరువులోనుంచి బయటకు తీసిన తర్వాత, వాళ్లు రాజును ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు.
సంసృత్యావామ్ ఇహాన్యోఽన్యం ముఖకాన్తిమ్ అనిన్దితామ్ । ముహ్యావో న మహీపాల స్వాఙ్గైర్ అపి వికర్తితైః
ఇక్కడ మేమిద్దరం కలిసినప్పుడు, ఒకరినొకరం చూసుకుంటూ, ముఖసౌందర్యాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, రాజా! మన శరీరాలు ఎంతగా గాయపడినా కూడా మేము మైమరచిపోతున్నాం.
వహ్నావ్ అపి పరిక్షిప్తావ్ అఖిన్నావ్ ఏవమ్ ఏవ తౌ । ఊచతుర్ ముదితాత్మానావ్ అన్యోఽన్యం స్మృతిహర్షితౌ
అగ్నిచుట్టూ ఉన్నా, ఆ ఇద్దరూ ఏమాత్రం భయపడకుండా, ఆనందంగా, గతాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ, పరస్పరం సంతోషంగా మాట్లాడుకున్నారు.
గ్రథితౌ గజపాదేషు నఖిన్నావ్ ఏవ సంస్థితౌ । ఏవమ్ ఏవోచతుర్ భూపమ్ అన్యోఽన్యం స్మృతిహర్షితౌ
ఏనుగుల కాళ్లకు బంధించబడి, మేకులతో గాయపరచబడ్డా, వారు స్థిరంగా నిలబడి, రాజా! గతాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, పరస్పరం సంతోషంగా మాట్లాడుకున్నారు.
కషాహతావ్ అఖిన్నౌ తావ్ ఏవమ్ ఏవ కిలోచతుః । పఙ్కమగ్నావ్ అఖిన్నౌ తావ్ ఏవమ్ ఏవ కిలోచతుః
కశాయితో కొట్టబడ్డా, వారు ఏమాత్రం నిస్సహాయంగా మారలేదు; అలాగే, పాళెంలో మునిగిపోయినా, వారు అదే విధంగా ధైర్యంగా మాట్లాడుకున్నారు.