వహత్సు కల్పవాతేషు స్థిత ఏవ మహార్ణవే । క్షీణేషు భూతవృన్దేషు తే తథైవ వ్యవస్థితాః
అప్పుడు ఆ విశ్వవాయువులు వీసుతుండగా, మహాసముద్రం అలాగే నిలిచి ఉంటుంది. జీవుల సమూహాలు తగ్గిపోతున్నా, అవి అంతే స్థిరంగా ఉంటాయి.
అద్య ప్రబుద్ధే భవతి ద్రష్టుమ్ ఇచ్ఛతి సంసృతిమ్ । స్వకేనైవ క్రమేణోచ్చైస్ తే తథైవ వ్యవస్థితాః
ఈ రోజు ఎవరికైనా జ్ఞానం కలిగి, సంసారాన్ని చూడాలని ఆశ వచ్చినప్పుడు, తన తనదైన మార్గంలో, అవి అలాగే స్థిరంగా ఉంటాయి.
త ఏతే భగవన్ బ్రహ్మన్ బ్రహ్మణో బ్రాహ్మణా దశ । త ఏతే దశ సంసారా మనోవ్యోమని సంస్థితాః
భగవంతుడా బ్రహ్మన్, ఇవే బ్రహ్మదేవుని పది బ్రాహ్మణులు. ఇవే పది సంసార లోకాలు మనస్సులో ఆకాశంలా స్థిరంగా ఉన్నాయి.
తేషామ్ ఏకతమస్యాయమ్ అహమ్ ఆకాశమన్దిరః । భానుర్ భువి విభో కాలకలాకర్మణి యోజితః
వీరిలో నేను ఒకడిని, ఆకాశ మందిరంలా ఉన్నాను. ప్రభూ, భూమిపై కాలమూ దాని భాగాల ప్రకారంగా సూర్యుడు తన పనిలో నిమగ్నమై ఉన్నాడు.
ఏష తే కథితస్ సర్గో దశానామ్ అబ్జసమ్భవ । బ్రహ్మణాం సమ్భవో వ్యోమ్ని యథేచ్ఛసి తథా కురు
కమలజుడా, ఈ పదిమంది బ్రాహ్మణుల సృష్టిని, వారి ఆకాశంలో ఉద్భవాన్ని నీకు వివరించాను. నీవు కావాలనుకున్నట్లు చేయు.
వివిధకల్పనమ్ ఆవలితామ్బరం యద్ ఇదమ్ ఉత్తమజాగతమ్ ఉత్థితమ్ । కిరణజాలకమోహితమోహనం తద్ అఖిలం నిజచేతసి విభ్రమః
ఈ విశిష్ట లోకం, ఎన్నో ఊహలతో, ఆకాశాన్ని కప్పిన మాయతో, కిరణాల వలయంతో మోహింపజేసింది—ఇది అంతా నీ మనసు కల్పనల ఆట మాత్రమే.
బ్రాహ్మణ బ్రహ్మణో భానుర్ ఇత్య్ ఉక్త్వా బ్రహ్మణో మమ । బ్రహ్మన్ బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠ తూష్ణీమ్ ఏవ బభూవ సః
బ్రాహ్మణా, సూర్యుడు బ్రహ్మకు చెందినవాడని, బ్రహ్మా, అతడు నాది అని చెప్పి, ఆ బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు మౌనంగా నిలిచిపోయాడు.
తత ఉక్తం మయా తస్య చిరమ్ సఞ్చిన్త్య చేతసా । భానోర్ భానో వదాశు త్వం కిమ్ అన్యత్ సంసృజామ్య్ అహమ్
అంతగా ఆలోచించి, నా మనసులో తలపోయి, అతనితో ఇలా అన్నాను: "ఓ సూర్యుడా, ఓ ప్రకాశవంతుడా, త్వరగా చెప్పు—ఇంకా నేను ఏమి సృష్టించాలి?"
ఏతాని దశ విద్యన్తే కిల యత్ర జగన్తి హి । తత్రాన్యో మమ సర్గేణ కో ఽర్థః కథయ భాస్కర
ఈ లోకాలు పదింటి వరకు ఉన్నాయని అంటారు కదా. మరి నా సృష్టిలో ఇంకేం అవసరం ఉంది? చెప్పు, ఓ భాస్కరా.
నిరీహస్య నిరిచ్ఛస్య కో ఽర్థస్ సర్గేణ తే ప్రభో । వినోదమాత్రమ్ ఏవేయం సృష్టిస్ తవ జగత్పతే
ఓ ప్రభూ, నీకు ఆశలేదూ, కోరికలేదూ, మరి ఈ సృష్టి నీకు ఎందుకు అవసరం? ఓ జగత్పతీ, ఈ సృష్టి నీకు కేవలం వినోదం మాత్రమే.
నిష్కామాద్ ఏవ భవతస్ సర్గస్ సమ్పద్యతే ప్రభో । అర్కాద్ ఇవ జలాదిత్యః ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాధియః
నిజంగా, ప్రభూ, నీకు కోరిక లేకుండానే ఈ సృష్టి జరుగుతుంది. అది ఎలాగంటే, నీటిలో సూర్యుని ప్రతిబింబం పడినట్లు, మనసులో రూపం కనిపించినట్లు.
శరీరసన్నివేశస్య త్యాగే రాగే మతే యదా । నిష్కామో భగవన్ భావో నాభివాఞ్ఛతి నోజ్ఝతి
శరీర ఆకారానికి, అభిమానం, మమకారం వదిలేసినప్పుడు, భగవంతుడా, మనసు ఏదీ కోరదు, ఏదీ త్రోసిపెట్టదు.
సృజసీదం తదా దేవ వినోదాయైవ భూతప । పునస్ సంహృత్య సంహృత్య దినం దినపతిర్ యథా
ప్రభూ, నీవు ఈ లోకాన్ని కేవలం వినోదం కోసం సృష్టిస్తావు, సూర్యుడు ప్రతి రోజు పగలు తేవడం, తీసివేయడం లాగానే, మళ్లీ మళ్లీ సృష్టించి, లయ చేస్తావు.
తవ నిత్యమ్ అసంసక్తవినోదాయైవ కేవలమ్ । ఇదం కర్తవ్యమ్ ఏవేతి జగన్ న తు ఘనేచ్ఛయా
నీకు ఎప్పుడూ అనాసక్తంగా, కేవలం వినోదం కోసమే ఇది చేయాలి అనిపిస్తుంది. ఈ జగత్తు గాఢమైన కోరికతో కాదు, చేయాల్సిన పని కాబట్టి మాత్రమే సృష్టించబడింది.
సృష్టిం న చ కరోషి త్వమ్ అహర్వ్యాపారమ్ ఆత్మనః । నిత్యకర్మపరిత్యాగాత్ కిమ్ అపూర్వమ్ అవాప్స్యసి
నీవు ఈ సృష్టిని నిత్యకర్మగా చేయడం లేదు. తప్పనిసరి పనులు వదిలేసి, నీవు ఇంకేం కొత్త ఫలితం పొందగలవు?
యథాప్రాప్తం హి కర్తవ్యమ్ అసక్తేన సతా సదా । మకురేణాకలఙ్కేన ప్రతిబిమ్బక్రియా యథా
ఎదురుగా వచ్చిన పనిని ఎలాంటి ఆసక్తి లేకుండా, ఎప్పుడూ నిష్పక్షపాతంగా చేయాలి. ఇది మచ్చలేని అద్దంలో ప్రతిబింబాలు ఎలా సహజంగా కనిపిస్తాయో అలా.
యథైవ కర్మకరణే కామనా నాస్తి ధీమతః । తథైవాకర్మకరణే కామనా నాస్తి ధీమతః
తెలివిగలవాడు పని చేస్తున్నప్పుడు ఎలా కోరిక లేకుండా ఉంటాడో, అలాగే పని చేయకపోయినా అతనికి ఎలాంటి కోరిక ఉండదు.
అతస్ సుషుప్తోపమయా వృత్త్యా నిష్కామయానయా । సుప్తప్రబుద్ధసమయా కురు కార్యం యథాగతమ్
కాబట్టి, నిద్రలో ఉండే ప్రశాంతతతో, ఎలాంటి కోరికలు లేకుండా, మేలుకున్నా, నిద్రపోయినా, వచ్చిన పనిని చేయాలి.
సర్గైర్ అథేన్దుపుత్రాణాం తోషమ్ ఏతి జగత్ ప్రభో । తదైతే తోషయిష్యన్తి న త్వాం సర్గాస్ సురేశ్వర
ఓ ప్రభూ! చంద్రుని మనసులో పుట్టిన కుమారుల సృష్టుల వల్ల ఈ లోకం సంతృప్తి పొందుతుంది. ఆ సృష్టులు వారికి సంతోషం ఇస్తాయి, కానీ నీకు మాత్రం కావు, దేవతల అధిపతీ!
చిత్తనేత్రైర్ భవాన్ ఏతాన్ సర్గాన్ పశ్యతి నో దృశా । అపశ్యంశ్ చక్షుషా సర్గం సృష్టమ్ ఇత్య్ ఏవ వేత్తి కః
మనస్సు అనే కన్నుతోనే ఈ సృష్టులను మనం చూస్తున్నాం, కళ్లతో కాదు. కళ్లతో చూడకుండా ఈ సృష్టి ఏర్పడిందని ఎవరు తెలుసుకోగలరు?
యేనైవ మనసా సర్గో నిర్మితః పరమేశ్వర । స ఏవ మాంసనేత్రేణ తం పశ్యతి హి నేతరః
పరమేశ్వరా! మనస్సుతోనే ఈ సృష్టి ఏర్పడింది. అదే మనస్సు ద్వారా మనం కళ్లతో ఈ సృష్టిని చూస్తున్నాం, వేరేలా కాదు.
న చైతాన్ దశ సంసారాన్ దశనీరజసమ్భవాన్ । కశ్చిన్ నాశయితుం శక్తశ్ చితో దార్ఢ్యాచ్ చిరం స్థితాన్
ఇంద్రియాల ధూళి వల్ల పుట్టిన ఈ పది సంసారాలను ఎవ్వరూ నాశనం చేయలేరు. మనస్సు బలంగా ఉండటం వల్ల ఇవి చాలా కాలం నిలిచిపోతాయి.
కర్మేన్ద్రియైర్ యత్ క్రియతే తద్ రోద్ధుం కిల యుజ్యతే । న మనోనిశ్చయకృతం కశ్చిద్ రోధయితుం క్షమః
కర్మేంద్రియాలతో జరిగే పనులను ఆపడం సాధ్యమే. కానీ మనస్సు నిర్ణయించినదాన్ని ఎవ్వరూ ఆపలేరు.
యో బద్ధపదతాం యాతో జన్తోర్ మనసి నిశ్చయః । స తేనైవ వినా బ్రహ్మన్ నాన్యేన వినివార్యతే
ఓ బ్రహ్మన్, మనిషి మనసులో గాఢంగా స్థిరపడిన సంకల్పాన్ని అదే సంకల్పం తప్ప మరేదైనా మార్గంతో తొలగించలేరు.
బహుకాలం యద్ అభ్యస్తం మనసా దృఢనిశ్చయమ్ । శాపేనాపి న తస్యాస్తి క్షయో నష్టే ఽపి దేహకే
ఎంతకాలంగా మనసుతో దృఢంగా అభ్యాసం చేసినదైనా, అది శాపంతోనైనా, శరీరం నశించినా, అంతేలోపల అంతరించిపోదు.
యద్ బద్ధపీఠమ్ అభితో మనసి ప్రరూఢం తద్రూప ఏవ పురుషో భవతీహ నాన్యః । తద్బోధనాద్ ఇతరమ్ అత్ర కిలాభ్యుపాయం శైలౌఘమ్ ఏకమ్ ఇవ నిష్ఫలమ్ ఏవ మన్యే
మనసులో బలంగా 자리పట్టిన రూపమే ఇక్కడ మనిషి అవుతాడు, వేరే ఏదీ కాదు. దీన్ని తెలుసుకోవడం తప్ప, మిగతా మార్గాలన్నీ కొండను కదిలించాలనుకోవడంలా వ్యర్థమేనని నేను భావిస్తున్నాను.
శ్రూయతే హి పురా దేవ మగధేషు మహీపతిః । ఇన్ద్రద్యుమ్న ఇతి ఖ్యాత ఇన్ద్రద్యుమ్న ఇవాపరః
ఓ దేవా, పూర్వం మగధదేశంలో ఇంద్రద్యూమ్నుడు అనే ప్రసిద్ధి గల రాజు ఉండేవాడని విన్నాము. అతడు ఇంకొక ఇంద్రద్యూమ్నుడిలా పేరుగాంచాడు.
తస్యేన్దుబిమ్బప్రతిమా భార్యా కమలలోచనా । అహల్యా నామ తత్రాసీచ్ ఛశాఙ్కస్యేవ రోహిణీ
ఆ రాజుకు చంద్రబింబంలా మెరిసే, కమలపొదల కన్నులు కల, అహల్య అనే భార్య ఉండేది. ఆవిడ చంద్రునికి రోహిణిలా అతనికి ఎంతో ప్రీతిపాత్రురాలు.
తస్మిన్న్ ఏవ పురే శిడ్గః కిలాసీద్ బలవాన్ ఇతి । ఇన్ద్రనామాపరః కశ్చిచ్ ఛ్రీమాన్ విప్రకుమారకః
అదే పట్టణంలో ఇంద్ర అనే పేరు గల, బలమైన, ధనికుడు, ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు కూడా ఉండేవాడు.
అహల్యా పూర్వమ్ ఇన్ద్రస్య బభూవేష్టేత్య్ అహల్యయా । శ్రుతం రాజమహిష్యాథ కథాప్రస్తావతః క్వచిత్
ఒకసారి సంభాషణలో, అహల్య దేవి, తాను ఇంద్రుని కోరికకు పూర్వం గురి అయినదానని రాజమహిషిగా విన్నది.