తిర్యగ్జాతిసమారమ్భస్ సర్వైర్ ఏవావధీరితః । లోలో బాలజనాచారో మరణాద్ అపి దుఃఖదః
పిల్లల ప్రవర్తన చంచలంగా, అందరికీ హేళనకు గురవుతూ, జంతువుల స్వభావంలా ఉంటుంది. అది మరణానికంటే ఎక్కువ బాధను కలిగిస్తుంది.
ప్రతిబిమ్బం ఘనాజ్ఞానాం నానాసఙ్కల్పపేలవమ్ । బాల్యమ్ ఆలూనసంశీర్ణమనః కస్య సుఖావహమ్
బాల్యం అనేది మూర్ఖత్వంతో నిండిన ప్రతిబింబంలా, ఎన్నో ఆలోచనలతో స్థిరంగా ఉండదు. మనసు చీలిపోయి బాధపడే వారికి అందులో ఎలాంటి ఆనందం ఉంటుంది?
జడశ్యామలయాజస్రం జాతభీత్యా పదే పదే । యద్ భయం శైశవే బుద్ధ్యా కస్యామ్ ఆపది తద్ భవేత్
పిల్లవయసులో ప్రతి అడుగులోనూ అజ్ఞానం, చీకటి వల్ల ఎప్పుడూ భయం కలుగుతుంది. అలాంటి బాధను ఎవరు తెలుసుకుని ఎదుర్కొనాలనుకుంటారు?
లీలాసు దుర్విలాసేషు దురీహాసు దురాశయే । పరమం మోహమ్ ఆదత్తే బాలో బలవదాపదమ్
పిల్లలు ఆటల్లో, తప్పుడు వినోదాల్లో, వృథా ఆశల్లో మునిగి, గొప్ప మాయలో పడిపోతారు. దాంతో పెద్ద కష్టాన్ని ఎదుర్కొంటారు.
వికల్పకలిలారమ్భం దుర్విలాసం దురాస్పదమ్ । శైశవం శాసనాయైవ పురుషస్య న శాన్తయే
పిల్లవయసులో మనస్సు గందరగోళంగా, తప్పుడు వినోదాలు, సాధ్యం కాని కోరికలు ఉంటాయి. ఇది క్రమశిక్షణకు మాత్రమే పనికొస్తుంది, శాంతికి కాదు.
యే దోషా యే దురాచారా దుష్క్రమా యే దురాధయః । తే సర్వే సంస్థితా బాల్యే దుర్గర్త ఇవ కౌశికాః
పిల్లవయసులోనే అన్ని తప్పులు, చెడు అలవాట్లు, చేయలేని పనులు, చెడు ఉద్దేశాలు ఉంటాయి. ఇవన్నీ లోతైన చెరువులో మత్స్యకోకిలలు ఉన్నట్లే అక్కడ దాగుంటాయి.
బాల్యం రమ్యమ్ ఇతి వ్యర్థబుద్ధయః కథయన్తి యే । తాన్ మూర్ఖపురుషాన్ బ్రహ్మన్ ధిగ్ అస్తు హతచేతసః
బాల్యం ఎంత ఆనందదాయకమో అని వివేకం లేని వారు అనడం వృథా. అటువంటి మూర్ఖులు, బ్రహ్మన్, నిజంగా విచారించదగ్గవారే.
యత్ర లోలాకృతి మనః పరిస్ఫురతి వృత్తిషు । త్రైలోక్యరాజ్యమ్ అపి తత్ కథం భవతి తుష్టయే
మనస్సు ఎప్పుడూ చంచలంగా, ఎన్నో విషయాల్లో తిరుగుతూ ఉంటే, మూడు లోకాలను పాలించే అధికారమున్నా, దానికే సంతృప్తి కలుగదు.
సర్వేషామ్ ఏవ సత్త్వానాం సర్వావస్థాసు చైవ హి । మనశ్ చఞ్చలతామ్ ఏతి బాల్యే దశగుణం మునే
ప్రతి జీవికి, ఏ స్థితిలోనైనా, మనస్సు చంచలంగా మారుతుంది. కానీ, మునీశ్వరా, బాల్యంలో అది పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
మనః ప్రకృత్యైవ చలం బాల్యం చ చలతావరమ్ । తయోస్ సంశ్లిష్టయోస్ తాత కేనైవాన్తః కుచాపలే
మనస్సు సహజంగా చంచలం. బాల్యమూ చంచలతకు పరాకాష్ఠ. ఈ రెండూ కలిసిపోతే, ప్రియమైనవాడా, లోపల ఎంత గందరగోళం ఉంటుందో ఎవరు ఊహించగలరు?
స్త్రీలోచనైస్ తడిత్పుఞ్జైర్ జ్వాలామాలైస్ తరఙ్గకైః । చాపలం శిక్షితం బ్రహ్మఞ్ శైశవాన్ మనసో ఽథ వా
స్త్రీల దృష్టులు మెరుపుల్లా మెరిసిపోతూ, అగ్నిపూల మాలలతో, అలలతో కలిసిపోతూ, ఓ బ్రహ్మన్, మనసు చంచలతను చిన్నప్పటి నుంచో, లేక మనసు వల్లనో నేర్చుకుంటుంది.
శైశవం చ మనశ్ చైవ సర్వాస్వ్ ఏవ హి వృత్తిషు । భ్రాతరావ్ ఇవ లక్ష్యేతే సతతం భఙ్గురస్థితీ
చిన్నప్పటి స్వభావం, మనసు స్వభావం — ఇవి అన్ని పనుల్లోనూ ఎప్పుడూ అన్నదమ్ముల్లా కనిపిస్తాయి; రెండూ స్థిరంగా ఉండవు, ఎప్పుడూ మారిపోతుంటాయి.
సర్వాణి దుష్టభూతాని సర్వే దోషా దురాశయాః । బాల్యమ్ ఏవోపజీవన్తి శ్రీమన్తమ్ ఇవ మానవాః
అన్ని చెడు ప్రవర్తనలు, లోపాలు, దుష్ట సంకల్పాలు — ఇవన్నీ చిన్నప్పటి మీదే ఆధారపడి పెరుగుతాయి, మనుషులు ధనవంతుల మీద ఆధారపడినట్టు.
నవం నవం ప్రీతికరం న శిశుః ప్రత్యహం యది । ప్రాప్నోతి తద్ అసౌ యాతి విషవేగస్య మూర్ఛనామ్
ఒక చిన్నవాడు ప్రతిరోజూ కొత్తగా ఆనందాన్ని కలిగించే దాన్ని పొందకపోతే, అతడు విషపు అలజడిలో మూర్చిపోయిపోతాడు.
స్తోకేన వశమ్ ఆయాతి స్తోకేనైతి వికారితామ్ । అమేధ్య ఏవ రమతే బాలః కౌలేయకో యథా
చిన్నదానికొద్దిగా అతను అదుపులోకి వస్తాడు; చిన్నదానికొద్దిగా అతనికి కలత కలుగుతుంది. బాలుడు అపవిత్రమైన వాటిలోనే ఆనందిస్తాడు, కౌలేయకుల బాలుడు ఎలా ఉంటాడో అలాగే.
అజస్రం బాష్పవదనః కర్దమాన్తర్ జడాశయః । వర్షోక్షితస్య తప్తస్య స్థలస్య సదృశశ్ శిశుః
ఎప్పుడూ కన్నీళ్లతో, మురికి మనసుతో ఉండే బాలుడు, వర్షంతో తడిచిన, ఎండిపోయిన నేలలా, లోపల మూర్ఖత్వంతో, చలించని మనసుతో ఉంటాడు.
భయాహారపరం దీనం యథాదృష్టాభిలాషి చ । లోలబుద్ధిర్ వపుర్ ధత్తే బాలో దుఃఖాయ కేవలమ్
భయంతో, తినేవాటిపైనే దృష్టి పెట్టి, దుఃఖంతో, చూసినదాన్ని కోరుకుంటూ, చంచలమైన మనస్సు, బలహీనమైన శరీరం కలిగిన బాలుడు కేవలం బాధకే బతుకుతాడు.
స్వసఙ్కల్పాభిలషితాన్ భావాన్ అప్రాప్య తప్తధీః । దుఃఖమ్ ఏత్య్ అబలో బాలో వినికృత్త ఇవాశయే
తన ఊహల్లో కోరిన వాటిని పొందలేక, మనస్సు తపిస్తూ, బలహీనమైన బాలుడు, హృదయం కోసినట్లు బాధను అనుభవిస్తాడు.
దురీహాలబ్ధలక్ష్యాణి బహుపక్షోల్వణాని చ । బాలస్య యాని దుఃఖాని మునే తాని న కస్యచిత్
ఓ మునీంద్రా, చిన్నవాడికి సాధించలేని కోరికలు ఉంటాయి, ఎన్నో దిశలలో లాగబడతాడు. అతని బాధలు మరెవరికీ లేవు.
బాలో బలవతాశ్వ్ ఏవ మనోరథవిలాసినా । మనసా తప్యతే నిత్యం గ్రీష్మేణేవ వనస్థలమ్
చిన్నవాడు కల్పనల్లో బలంగా ఉంటాడు. అతని మనసు ఎప్పుడూ బాధపడుతుంది, వేసవిలో అడవి ఎండిపోవడంలా.
విద్యాగృహగతో బాలః పరామ్ ఏతి కదర్థనామ్ । ఆలాన ఇవ నాగేన్ద్రో విషవైషమ్యభీషణామ్
విద్యాభ్యాసానికి వెళ్లిన చిన్నవాడు, గొప్ప పాము కట్టేసి, విషం భయంతో ఉండినట్టు, తీవ్రమైన కష్టాలు ఎదుర్కొంటాడు.
నానామనోరథమయీ మిథ్యాకల్పితకల్పనా । దుఃఖాయాత్యన్తదీర్ఘాయ బాలతా పేలవాశయా
చిన్నవాడి మనసు బలహీనంగా ఉంటుంది. ఎన్నో అబద్ధ కల్పనలు, వింత కోరికలతో నిండిపోయి, దీర్ఘకాల బాధను మాత్రమే ఇస్తుంది.
సమ్భృష్టం తుహినం భోక్తుమ్ ఇన్దుమ్ ఆదాతుమ్ అమ్బరాత్ । వాఞ్ఛ్యతే యేన మౌర్ఖ్యేణ తత్ సుఖాయ కథం భవేత్
ఏమి మూర్ఖత్వమో! ఎవడైనా ఉడికిన మంచును తినాలని, లేక ఆకాశంలో ఉన్న చంద్రుడిని పట్టుకోవాలని ఆశపడితే, దాంతో ఎట్లా సుఖం కలుగుతుంది?
అన్తశ్చితేర్ అశక్తస్య శీతాతపనివారణే । కో విశేషో మహాబుద్ధే బాలస్యోర్వీరుహస్య చ
ఓ మహామేధావీ! తన మనస్సులోని శక్తి లేక వేడి, చలిని తట్టుకోలేని వాడికి, ఓ చిన్నవాడా, మొక్కా, చెట్టా ఏ తేడా ఉంది?
ఉడ్డీనమ్ అభివాఞ్ఛన్తి పక్షాభ్యాం క్షుత్పరాయణాః । భయాహారపరా నిత్యం బాలా విహగధర్మిణః
పిల్లలు పక్షుల్లా ఎప్పుడూ ఆకలితో రెక్కలతో ఎగరాలని కోరుతుంటారు. వాళ్లు ఎల్లప్పుడూ భయంతో, తిండి ఆలోచనలతో ఉండేవారు.
శైశవే గురుతో భీతిర్ మాతృతః పితృతస్ తథా । జనతో జ్యేష్ఠబాలాచ్ చ శైశవం భయమన్దిరమ్
పిల్లవయసులో గురువు, తల్లి, తండ్రి, జనాలు, పెద్ద పిల్లలు — వీళ్లందరి భయం ఉంటుంది. బాల్యం అంటే భయాల గది లాంటిది.
సకలదోషదశావిహతాశయం శరణమ్ అప్య్ అవివేకవిలాసినః । ఇహ న కస్యచిద్ ఏవ మహామునే భవతి బాల్యమ్ అలం పరితుష్టిదమ్
ఓ మహామునీ, అన్ని రకాల దోషాలతో ఆశలు నశించినవారికి, మూర్ఖత్వంలో ఆనందించే వారికి, ఈ లోకంలో బాల్యం ఎవరికి కూడా నిజంగా తృప్తినిచ్చేది కాదు.
బాల్యానర్థమ్ అథ త్యక్త్వా పుమాన్ అభిహతాశయః । ఆరోహతి నిపాతాయ యౌవనశ్వభ్రసమ్భ్రమమ్
బాల్యంలో ఉన్న దురదృష్టాన్ని వదిలేసి, ఆశలు నెరవేరని మనిషి, యవ్వనమనే కలవరభరితమైన మేఘంలోకి ఎక్కి, మళ్లీ కింద పడిపోతాడు.
తత్రానన్తవిలాసస్య లోలస్య స్వస్య చేతసః । వృత్తీర్ అనుసరన్ యాతి దుఃఖాద్ దుఃఖతరం జడః
అక్కడ, ఎప్పుడూ మారిపోతూ ఉండే తన మనసు వికారాల వెంటపడుతూ, మూర్ఖుడు ఒక బాధ నుంచి మరింత పెద్ద బాధవైపు వెళ్తాడు.
స్వచిత్తబిలసంస్థేన నానాసమ్భ్రమకారిణా । బలాత్ కామపిశాచేన వివశః పరిభూయతే
తన మనస్సు గుహలో దాగి, ఎన్నో కలవరాలు సృష్టించే కామపిశాచికి బలవశుడై, ఆ మనిషి బలహీనుడైపోతాడు.