ప్రౌఢిం శుభాశుభాచారస్థితయః కకుభాం ప్రతి । నరకస్వర్గఫలదాస్ సర్వత్ర సముపాగతాః
శుభాశుభ ఆచరణలు పరిపక్వమై, దిక్కులకంతటా వ్యాపించి, ఎక్కడైనా నరకస్వర్గ ఫలితాలను అందిస్తాయి.
భోగమోక్షఫలార్థిన్యస్ సమస్తా భూతజాతయః । సమీహితం యథాకాలం ప్రయతన్తే యథాక్రమమ్
భోగం లేదా మోక్షం ఫలితాన్ని కోరే సమస్త జీవజాతులు, తమ తపన ప్రకారం, తగిన సమయానికి, తగిన క్రమంలో ప్రయత్నిస్తుంటాయి.
సప్తలోకాస్ తథా ద్వీపాస్ సముద్రా గిరయస్ తథా । అవేక్షమాణాః కల్పాన్తం స్ఫురన్త్య్ ఉరుతరారవమ్
ఏడు లోకాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు కూడా, కాలాంతాన్ని గమనిస్తూ, గొప్ప ధ్వనులతో ప్రతిధ్వనిస్తుంటాయి.
క్వచిద్ రాత్రిత్వమ్ ఆయాతం క్వచిత్ స్థిరతయా స్థితమ్ । స్థితం పర్వతకుఞ్జేషు తమస్ తేజోలవద్రుతమ్
కొన్ని చోట్ల రాత్రి వచ్చేసింది; మరికొన్ని చోట్ల మాత్రం అది నిలకడగా ఉంది. కొండ లోయల్లో చీకటి మెరుపులా వేగంగా పరిగెడుతోంది.
నభోనీలోత్పలస్యాన్తర్ భ్రమదభ్రమధువ్రతమ్ । ప్రస్ఫురత్తారకాజాలం కేసరాపూరతాం గతమ్
ఆకాశపు నీలకమలంలో మేఘం తేనెటీగలా తిరుగుతోంది; నక్షత్రాల జాలం మెరిసిపోతూ, ఆ కమలాన్ని పుష్పరేణువులతో నింపినట్టు కనిపిస్తోంది.
కల్పాన్తఘననీహారో మేరుకుఞ్జేషు సంస్థితః । శల్మలేర్ అమలం తూలమ్ అష్ఠీలాకోటరేష్వ్ ఇవ
కాలాంతంలో ఏర్పడిన మబ్బు మెరుపర్వత శిఖరాలపై కూర్చుంది; శాల్మలి చెట్ల లోపల శుద్ధమైన పత్తిలా అది కనిపిస్తోంది.
లోకాలోకాద్రిరశనాం రణదర్ణవఘుర్ఘురామ్ । తమఃఖణ్డేన్ద్రనీలాఢ్యాం నిజరత్నవిరాజితామ్
లోకాలొక పర్వతపు కట్ట చుట్టూ యుద్ధసముద్రాల గర్జన వినిపిస్తోంది; అక్కడ చీకటి ముక్కలు, నీలమణులు మెరిసిపోతూ, ఆ పర్వతాన్ని దాని స్వంత రత్నాలతో అలంకరిస్తున్నాయి.
దధానా వసుధా భూతరవకాకలిఘుఙ్ఘుమామ్ । సంస్థితా భువనాభోగే స్వాన్తఃపుర ఇవాఙ్గనా
ప్రాణులు పలికే మృదువైన గగ్గోలు మోసుకుంటూ, భూమి అన్ని లోకాల మధ్యలో ఒక రాజమహలంలో ఉన్న స్త్రీలా నిలిచి ఉంది.
గౌరాహఃపఙ్క్తిమధ్యస్థరజనీరాజిరాజితాః । పద్మోత్పలస్రజ ఇవ లక్ష్యన్తే వత్సరశ్రియః
తెల్లటి పగళ్ళ వరుసలు, మధ్యలో రాత్రి చారలు అలంకరించి, ఋతువుల అందాలు కమలాలూ, ఇంద్రకీలకమలాల మాలలవలె కనిపిస్తున్నాయి.
బహుగర్భవిభాగస్థభూతలోకాః పృథక్ పృథక్ । తేజోఽరుణా విలోక్యన్తే దాడిమానీవ షణ్డకే
వేర్వేరు భాగాల్లో, అనేక జీవులతో ఉన్న భూమి లోకాలు, అరుణవర్ణంలో మెరుస్తూ, దాడిమిపళ్ళ గుత్తుల్లా కనబడుతున్నాయి.
త్రిప్రవాహా త్రిపథగా కృత్వోర్ధ్వాధోగమాగమా । జగద్యజ్ఞోపవీతాభా స్ఫురన్తీన్దుకలామలా
మూడు ప్రవాహాలు, మూడు మార్గాల్లో పైకి కిందకి ప్రవహిస్తూ, జగత్తుకు యజ్ఞోపవీతంలా, చంద్రకళలా స్వచ్చంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
ఇతశ్ చేతశ్ చ గచ్ఛన్తి శీర్యన్తే ప్రోద్భవన్తి చ । దిగ్లతాసు తడిత్పుష్పా వాతాన్తే మేఘపల్లవాః
ఇక్కడ అక్కడ మనసు తిరుగుతూ, క్షీణించి మళ్లీ పుట్టుకొస్తుంది. ఇది దిక్కులలో వాలిన మెరుపు పువ్వులా, గాలి ముగిసినప్పుడు మేఘాల పల్లవాల్లా ఉంటుంది.
గన్ధర్వనగరోద్యానవిమానావలిమాలితా । సముద్రభూమినభసాం పదవీ ప్రవిరాజతే
సముద్రం, భూమి, ఆకాశ మార్గాలు గంధర్వ నగరాలు, ఉద్యానవనాలు, విమానాల వరుసలతో అలంకరించబడి, ప్రకాశంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
లోకాన్తరేషు సఙ్ఘేన దేవాసురనరోరగాః । ఉదుమ్బరేషు మషకా ఇవ ఘుఙ్ఘుమితాస్ స్థితాః
ఇతర లోకాల్లో దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు, పాములు అందరూ గుంపులుగా చేరి, ఉడుంబర చెట్లపై మశకాలు గుంపుగా గూంగునుమని శబ్దం చేయడంలా నిలిచివున్నారు.
యుగకల్పక్షణలవకలాకాష్టాకలఙ్కితః । కాలో వహత్య్ అకలితస్ సర్వనాశప్రతీక్షకః
యుగాలు, కల్పాలు, క్షణాలు, లవాలు, కణాలు ఇలా కాలం గుర్తింపులన్నీ మోస్తూ, ఎవరికీ తెలియకుండా, అన్నింటి నాశనం కోసం ఎదురుచూస్తూ నిత్యం ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది.
ఏవమ్ ఆలోక్య శుద్ధేన పరేణ స్వేన తేజసా । భృశం విస్మయమ్ ఆపన్నః కిమ్ ఏతత్ కథమ్ ఇత్య్ అహమ్
ఈ విధంగా నా స్వచ్ఛమైన, పరమమైన తేజంతో చూస్తూ, నేను బాగా ఆశ్చర్యపోయాను—ఇది ఏమిటి? ఇది ఎలా సాధ్యమవుతుంది అని ఆలోచించాను.
కథం మాంసమయేనాక్ష్ణా యన్ న పశ్యామి కిఞ్చన । తన్ మాయాజాలమ్ అతులం పశ్యామి మనసామ్బరే
ఈ మాంసంతో చేసిన కన్నులతో నేను ఏమీ చూడలేకపోతున్నాను. కానీ మనస్సులోని ఆకాశంలో మాత్రం ఈ అపూర్వమైన మాయాజాలాన్ని చూస్తున్నాను.
అథాలోక్య చిరం కాలం మనసైవాహమ్ అమ్బరాత్ । అర్కం తస్మాజ్ జగజ్జాలాద్ ఏకమ్ ఆనీయ పృష్టవాన్
ఆ తర్వాత, చాలా కాలం పాటు మనస్సుతో ఆ ఆకాశాన్ని పరిశీలించి, ఆ జగత్తుల జాలం నుంచి సూర్యుడిని ఒక్కడినే తీసుకొచ్చి, ఆయనను అడిగాను.
ఆగచ్ఛ దేవదేవేశ భో భాస్కర మహాద్యుతే । స్వాగతం తే ఽస్త్వ్ ఇతి ప్రోక్తం మయాసౌ కథితో ఽప్య్ అథ
‘రా, దేవతల దేవా! ఓ భాస్కరా! మహాతేజస్సుతో నిండినవాడా! నీకు స్వాగతం’ అని నేను పలికాను. ఈ విధంగా ఆయనతో మాట్లాడాను.
కస్ త్వం కథమ్ ఇదం జాతం జగద్ ఏకం జగన్తి వా । యది జానాసి భగవంస్ తద్ ఏతత్ కథయానఘ
నీకు ఎవరు? ఈ లోకం లేదా అనేక లోకాలు ఎలా పుట్టాయో నీవు తెలుసుకుంటే, దయచేసి నాకు చెప్పు, పాపరహితుడా.
ఇత్య్ ఉక్తో మామ్ అసావ్ అర్కస్ సమ్పరిజ్ఞాతవాన్ అథ । నమస్కృత్యాభ్యువాచేదమ్ అనిన్ద్యపదయా గిరా
ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆ సూర్యుడు నన్ను గుర్తించి, నమస్కరించి, నిందించలేని మధురమైన మాటలతో ఇలా చెప్పాడు.
అస్య దృశ్యపిశాచస్య నిత్యం కారణతామ్ అపి । గతః కస్మాన్ న జానీషే కిం మామ్ ఈశ్వర పృచ్ఛసి
ఈ కనబడే మాయకు నీవు ఎప్పుడూ కారణాన్ని తెలుసుకున్నవాడివి, అయినా నీవు ఎందుకు తెలియక నన్ను అడుగుతున్నావు ప్రభూ?
అథ మద్వాక్యసన్దర్భే లీలా చేత్ తవ సర్వగ । అచిన్తితాత్ సముత్పన్నం తచ్ ఛృణు త్వం వదామ్య్ అహమ్
అయితే నా మాటల సందర్భంలో, నీ లీలా అనుకోకుండా ఉద్భవించిందని అనుకుంటే, విను — నేను చెప్పుతున్నాను.
సద్ అసద్ ఇతి కలాభిర్ ఆతతం సద్ భ్రమభరభేదవిమోహదాయినీభిః । ప్రవితతరచనాభిర్ ఈశ్వరాత్మ ప్రవిలసతీహ మనో మహన్ మహాత్మన్
ఈ లోకంలో మహాత్ముడైన మనస్సు, పరమాత్మ స్వరూపంగా ప్రకాశిస్తూ, కాలమంతటా 'ఉంది', 'లేదు' అనే భావాలతో, మాయ భారంతో, భ్రమలు, మాయలు కలిగించే విచిత్రమైన నిర్మాణాలతో విస్తరించి ఉంటుంది.
కల్పనామ్ని మహాదేవ హ్యస్తనే దివసే తవ । తలే కైలాసశైలస్య జమ్బుద్వీపైకకోణకే
ఓ మహాదేవా! కల్పన అనే పేరుగల రోజున, కైలాస పర్వతానికి అడుగున, జంబూద్వీపంలో ఒక మూలన,
సువర్ణజటనామ్నా యత్ త్వత్పుత్రైర్ జనితప్రజైః । మణ్డలం కల్పితం శ్రీమద్ అనల్పసుఖసున్దరమ్
అక్కడ నీ కుమారులు, వారి సంతానంతో కలిసి, సువర్ణజట అనే పేరుగల ఒక ప్రాంతాన్ని ఏర్పరిచారు. అది చాలా అందంగా, ఆనందంగా, ఐశ్వర్యవంతంగా ఉండేది.
తత్రాభూద్ అతిధర్మాత్మా బ్రాహ్మణో బ్రహ్మవిత్తమః । ఇన్దుర్ నామాతిశాన్తాత్మా కశ్యపస్య కులోద్భవః
అక్కడ కశ్యప వంశంలో జన్మించిన, ఇంద్రుడు అనే పేరు గల, పరమ శాంత స్వభావం కలిగిన, ధర్మపరుడు, బ్రహ్మజ్ఞానంలో ప్రథముడైన ఒక బ్రాహ్మణుడు ఉండేవాడు.
తస్మింస్ తదా నివసతో నిత్యం స్వజనమణ్డలే । న బభూవాత్మజస్ తస్య మరుభూమేస్ తృణం యథా
అతడు తన కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ఎప్పుడూ నివసిస్తూ, ఎడారి లోని గడ్డి తుప్పు లాగా, అతనికి ఒక్క సంతానమూ కలగలేదు.
న వ్యరాజత సా భార్యా తస్య నిష్ఫలపుష్పితా । ఋజ్వీ గౌరీ సుశుద్ధాపి శూన్యా శరలతా యథా
అతని భార్య నేరుగా, తెల్లగా, ఎంతో పవిత్రంగా ఉన్నా, ఫలించని వల్లి లాగా వెలితిగా ఉండి, ఆమె అందం వెలిగిపోలేదు.
తౌ తతో దమ్పతీ ఖిన్నౌ పుత్రార్థం తపసే గిరేః । కైలాసస్యాంసమ్ ఆరూఢౌ రూఢావ్ ఇవ వనద్రుమౌ
ఆ ఇద్దరు దంపతులు సంతానం కోసం బాధపడుతూ, అడవి లోని రెండు చెట్లు ఎక్కినట్టు, కైలాస పర్వతం పైకి వెళ్లి తపస్సు చేయసాగారు.