యథాత్మా దృశ్యతామ్ ఏతి ద్వైతైక్యభ్రమదాయినీమ్ । శృణు తత్ తే ప్రవక్ష్యామి వక్ష్యమాణకథాక్రమైః
ఆత్మ ఎలా ద్వైతం, ఐక్యం అనే మాయను కలిగించేదిగా కనిపిస్తుందో, ఆ విషయం నీకు కథల ద్వారా క్రమంగా వివరించబోతున్నాను. విను.
యత్ కథ్యతే హి హృదయఙ్గమయోపమానయుక్త్యా గిరా మధురముగ్ధపదార్థయా చ । శ్రోతుస్ తద్ అఙ్గ హృదయం పరితో విసారి వ్యాప్నోతి తైలమ్ ఇవ వారిణి వార్య్ అశఙ్కమ్
హృదయాన్ని తాకే సరైన ఉపమానాలతో, మధురంగా, ఆకర్షణీయంగా చెప్పిన మాటలు, ఓ శ్రోతా, నీ హృదయంలో నూనె నీళ్లలో కలిసినట్టు విస్తరిస్తాయి. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
త్యక్తోపమానమ్ అమనోజ్ఞపదం దురర్థం క్షుబ్ధం త్వరావిధురితం వినిగీర్ణవర్ణమ్ । శ్రోతుర్ న యాతి హృదయం ప్రవినాశమ్ ఏవ సంయాతి చాజ్యమ్ ఇవ భస్మని హూయమానమ్
ఉపమానం లేకుండా, హృద్యంగా లేని, అర్థం తెలియని, తొందరగా, గందరగోళంగా చెప్పిన మాటలు, శ్రోత హృదయంలో చేరవు. అవి నెయ్యి బూడిదలో పోసినట్టు నశించిపోతాయి.
ఆఖ్యానకాని భువి యాని కథాశ్ చ యా యా యద్ యత్ ప్రమేయమ్ ఉదితం పరిపేశలం వా । దృష్టాన్తదృష్టికథనేన తద్ ఏతి సాధో ప్రాకాశ్యమ్ ఆశు భువనం సితరశ్మినేవ
ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని కథలు, విన్నవినిపించే సంగతులు, తెలియజేసే జ్ఞానం అన్నీ, ఉదాహరణలు చెప్పడం ద్వారా, చంద్రుని తెల్లని కాంతిలా, త్వరగా ప్రపంచాన్ని వెలిగిస్తాయి, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా.
పురా మే బ్రహ్మణా ప్రోక్తం సర్గసఙ్కథయానఘ । యద్ ఇదం తత్ ప్రవక్ష్యామి త్వయి పృచ్ఛతి రాఘవ
ఓ పాపరహితుడా, బ్రహ్మదేవుడు నాకు పూర్వం సృష్టి విషయాన్ని వివరంగా చెప్పాడు. ఇప్పుడు నువ్వు అడుగుతున్నందున, ఆ సంగతిని నీకు చెప్పబోతున్నాను, రాఘవా.
పురా మయా హి భగవాన్ పృష్టః కమలసమ్భవః । ఇమే కథమ్ ఉపాయాన్తి బ్రహ్మన్ సర్గగణా ఇతి
ఓ బ్రహ్మన్, కమలంలో జన్మించిన భగవంతుడిని నేను ఒకసారి అడిగాను — ఈ సృష్టి సమూహాలు ఎలా ఏర్పడతాయో చెప్పమని.
ఏవం హి మన ఏవేదమ్ ఇత్థం స్ఫురతి భూతవత్ । చలైర్ జలాశయస్ స్ఫారైర్ విచిత్రైశ్ చక్రకైర్ ఇవ
ఇలా, మనస్సే ఈ జగత్తుగా కనిపిస్తుంది. అది నిజమైనదిలా ఊహించబడుతుంది. ఇది సరస్సులోని నీటి అలలు ఎలా ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ, విభిన్నమైన వలయాల్లా కదులుతాయో, మనస్సు కూడా అలా అనేక రూపాల్లో వెలుగుతుంది.
దినాదౌ సమ్ప్రబుద్ధస్య సంసారం స్రష్టుమ్ ఇచ్ఛతః । పురాకల్పే హి కస్మింశ్చిచ్ ఛృణు కిం వృత్తమ్ అఙ్గ మే
పగలు మొదలయ్యే సమయానికి, ఎవరో ఒకరు మేలుకుని ఈ లోకాన్ని సృష్టించాలనుకున్నప్పుడు, ఓ ప్రియమైనవాడా, మునుపటి యుగంలో ఏమి జరిగిందో విను.
కదాచిద్ అఖిలం సర్గం సంహృత్య దివసక్షయే । ఏక ఏవాహమ్ ఏకాగ్రస్ స్వస్థస్ స్వామ్ అనయం నిశామ్
ఒకసారి, పగలు ముగిసినప్పుడు, మొత్తం సృష్టిని తీసేసి, నేను ఒక్కడే ప్రశాంతంగా, ఏకాగ్రంగా ఉండి, ఆ రాత్రిని నడిపించాను.
నిశాన్తే సమ్ప్రబుద్ధస్ సన్ సాన్ధ్యాం కృత్వా తథా విధిమ్ । ప్రజా ద్రష్టుం దృశస్ స్ఫారే వ్యోమ్ని యోజితవాన్ అహమ్
రాత్రి చివర మేలుకుని, సంధ్యాకాల కర్మలు చేసిన తర్వాత, నేను నా చూపును విస్తారమైన ఆకాశంపై కేంద్రీకరించి, జీవులను చూడాలనుకున్నాను.
యావత్ పశ్యామి గగనం న తమోభిర్ న తేజసా । వ్యాప్తమ్ అత్యన్తవితతం శూన్యమ్ అన్తవివర్జితమ్
నేను ఆకాశాన్ని చూస్తూ ఉండగా, అది చీకటితోను, వెలుతురుతోను నిండలేదు; అది పూర్తిగా విస్తరించి, శూన్యంగా, ఎలాంటి అంచు లేకుండా కనిపించింది.
సర్గం సఙ్కల్పయామీమమ్ ఇతి నిశ్చిత్య తన్ మయా । ఖమ్ ఏవేక్షితుమ్ ఆరబ్ధం శుద్ధసూక్ష్మేణ చేతసా
ఈ సృష్టిని నేను ఊహించాలి అని నిర్ణయించుకుని, నిర్మలమైన, సూక్ష్మమైన మనసుతో ఆకాశాన్ని పరిశీలించటం మొదలుపెట్టాను.
అథాహం దృష్టవాంస్ తత్ర మనసా వితతే ఽమ్బరే । పృథక్స్థితాన్ మహారమ్భాన్ సర్గాన్ స్థితినిరర్గలాన్
ఆ విస్తారమైన ఆకాశంలో నా మనస్సు వ్యాపించి ఉన్నప్పుడు, అక్కడ వేర్వేరు స్థితిలో నిలిచిన, నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న గొప్ప సృష్టులను చూశాను.
పరస్పరేణ చాదృష్టాన్ బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రసంయుతాన్ । ససురాసురగన్ధర్వకిన్నరోరగమానవాన్
వాటిలో పరస్పరం కనబడకుండా, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రులతో పాటు దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, నాగులు, మనుష్యులు కూడినవారు ఉన్నారు.
మేరుమన్దరకైలాసమహేన్ద్రమలయాచలాన్ । సాద్రిద్యూర్వీనదీశాంశ్ చ సఙ్ఖ్యయా దశభాసురాన్
అక్కడ మేరు, మందర, కైలాస, మహేంద్ర, మలయ వంటి పర్వతాలు, ఖండాలు, ద్వీపాలు, నదులు, ప్రాంతాలు కలిగి, మొత్తం పది ప్రకాశవంతంగా వెలిగిపోతున్నాయి.
తేషు తత్ప్రతిబిమ్బాభాః పద్మకోశాధివాసినః । రాజహంసరథారూఢాస్ సంస్థితా దశపద్మజాః
ఆ పద్మపు తండాలపై నివసిస్తూ, హంసలపై కూర్చొని, ప్రతి ఒక్కరూ తాము తాము స్థిరంగా ఉన్న పద్మంలో వెలిసిన పద్మజులు, అలా ప్రతిబింబాల్లా కనిపించారు.
పృథక్స్థితేషు దశసు తేషూద్యద్భూతపఙ్క్తిషు । జ్వలజ్జ్వాలేషు దీర్ఘేషు జగత్సూజ్జ్వలదీప్తిషు
ఆ పద్మాల్లో ఒక్కొక్కదానిలో వేర్వేరుగా నిలిచి, అద్భుతమైన జ్యోతులతో దీపించుతూ, ప్రపంచాలన్నింటినీ ప్రకాశింపజేస్తూ, పొడవాటి అగ్నికాంతులు వెలిగిపోయాయి.
ప్రవహన్తి మహానద్యః ప్రధ్వనన్తి తథాబ్ధయః । ప్రతపన్త్య్ ఉష్ణరుచయః ప్రస్ఫురన్త్య్ అమ్బరే ఽనిలాః
అక్కడ గొప్ప నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి, సముద్రాలు గర్జిస్తున్నాయి, వేడెక్కిన కిరణాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి, ఆకాశంలో గాలులు ఉప్పొంగుతున్నాయి.
దివి క్రీడన్తి విబుధా భువి క్రీడన్తి మానవాః । దానవా భోగినశ్ చైవ పాతాలేషు సుఖం స్థితాః
ఆకాశంలో దేవతలు ఆనందంగా ఆడుకుంటున్నారు; భూమిపై మనుషులు సంతోషంగా విహరిస్తున్నారు; పాతాళాల్లో దానవులు, పాములు సుఖంగా నివసిస్తున్నారు.
కాలచక్రపరిప్రోతాష్ షట్ ఛుభాస్ సకలర్తవః । యథాకాలం ఫలపూర్ణాం భూషయన్త్య్ అభితో మహీమ్
కాలచక్రంలో కలిసిపోయిన ఆరు ఋతువులు, శుభగుణాలతో నిండినవి, తగిన సమయానికి పండ్లతో పరిపూర్ణంగా భూమిని అందంగా అలంకరిస్తాయి.
ప్రౌఢిం శుభాశుభాచారస్థితయః కకుభాం ప్రతి । నరకస్వర్గఫలదాస్ సర్వత్ర సముపాగతాః
శుభాశుభ ఆచరణలు పరిపక్వమై, దిక్కులకంతటా వ్యాపించి, ఎక్కడైనా నరకస్వర్గ ఫలితాలను అందిస్తాయి.
భోగమోక్షఫలార్థిన్యస్ సమస్తా భూతజాతయః । సమీహితం యథాకాలం ప్రయతన్తే యథాక్రమమ్
భోగం లేదా మోక్షం ఫలితాన్ని కోరే సమస్త జీవజాతులు, తమ తపన ప్రకారం, తగిన సమయానికి, తగిన క్రమంలో ప్రయత్నిస్తుంటాయి.
సప్తలోకాస్ తథా ద్వీపాస్ సముద్రా గిరయస్ తథా । అవేక్షమాణాః కల్పాన్తం స్ఫురన్త్య్ ఉరుతరారవమ్
ఏడు లోకాలు, ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలు కూడా, కాలాంతాన్ని గమనిస్తూ, గొప్ప ధ్వనులతో ప్రతిధ్వనిస్తుంటాయి.
క్వచిద్ రాత్రిత్వమ్ ఆయాతం క్వచిత్ స్థిరతయా స్థితమ్ । స్థితం పర్వతకుఞ్జేషు తమస్ తేజోలవద్రుతమ్
కొన్ని చోట్ల రాత్రి వచ్చేసింది; మరికొన్ని చోట్ల మాత్రం అది నిలకడగా ఉంది. కొండ లోయల్లో చీకటి మెరుపులా వేగంగా పరిగెడుతోంది.
నభోనీలోత్పలస్యాన్తర్ భ్రమదభ్రమధువ్రతమ్ । ప్రస్ఫురత్తారకాజాలం కేసరాపూరతాం గతమ్
ఆకాశపు నీలకమలంలో మేఘం తేనెటీగలా తిరుగుతోంది; నక్షత్రాల జాలం మెరిసిపోతూ, ఆ కమలాన్ని పుష్పరేణువులతో నింపినట్టు కనిపిస్తోంది.
కల్పాన్తఘననీహారో మేరుకుఞ్జేషు సంస్థితః । శల్మలేర్ అమలం తూలమ్ అష్ఠీలాకోటరేష్వ్ ఇవ
కాలాంతంలో ఏర్పడిన మబ్బు మెరుపర్వత శిఖరాలపై కూర్చుంది; శాల్మలి చెట్ల లోపల శుద్ధమైన పత్తిలా అది కనిపిస్తోంది.
లోకాలోకాద్రిరశనాం రణదర్ణవఘుర్ఘురామ్ । తమఃఖణ్డేన్ద్రనీలాఢ్యాం నిజరత్నవిరాజితామ్
లోకాలొక పర్వతపు కట్ట చుట్టూ యుద్ధసముద్రాల గర్జన వినిపిస్తోంది; అక్కడ చీకటి ముక్కలు, నీలమణులు మెరిసిపోతూ, ఆ పర్వతాన్ని దాని స్వంత రత్నాలతో అలంకరిస్తున్నాయి.
దధానా వసుధా భూతరవకాకలిఘుఙ్ఘుమామ్ । సంస్థితా భువనాభోగే స్వాన్తఃపుర ఇవాఙ్గనా
ప్రాణులు పలికే మృదువైన గగ్గోలు మోసుకుంటూ, భూమి అన్ని లోకాల మధ్యలో ఒక రాజమహలంలో ఉన్న స్త్రీలా నిలిచి ఉంది.
గౌరాహఃపఙ్క్తిమధ్యస్థరజనీరాజిరాజితాః । పద్మోత్పలస్రజ ఇవ లక్ష్యన్తే వత్సరశ్రియః
తెల్లటి పగళ్ళ వరుసలు, మధ్యలో రాత్రి చారలు అలంకరించి, ఋతువుల అందాలు కమలాలూ, ఇంద్రకీలకమలాల మాలలవలె కనిపిస్తున్నాయి.
బహుగర్భవిభాగస్థభూతలోకాః పృథక్ పృథక్ । తేజోఽరుణా విలోక్యన్తే దాడిమానీవ షణ్డకే
వేర్వేరు భాగాల్లో, అనేక జీవులతో ఉన్న భూమి లోకాలు, అరుణవర్ణంలో మెరుస్తూ, దాడిమిపళ్ళ గుత్తుల్లా కనబడుతున్నాయి.