మద్వాక్యార్థావధానస్థో మనోవ్యాధిచికిత్సనే । వివేకౌషధిలేపేన ప్రయత్నం చ కరిష్యసి
నా మాటల అర్థాన్ని మనసుపెట్టి, మనస్సు వ్యాధికి చికిత్స చేయడంలో నీవు వివేకం అనే మందును శ్రద్ధగా ఉపయోగించి ప్రయత్నిస్తావు.
ఏవం స్థితే జగద్రూపం చిత్తమ్ ఏవేహ జృమ్భతే । న విద్యతే శరీరాది సికతాన్తరతైలవత్
ఇలా ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకమంతా మనస్సే రూపంగా కనిపిస్తుంది; శరీరం మొదలైనవి నిజంగా లేవు, ఇసుకలో నూనె ఉండనట్టే.
చిత్తమ్ ఏవ హి సంసారో రాగాదిక్లేశదూషితమ్ । తద్ ఏవ తైర్ వినిర్ముక్తం భవాన్త ఇతి కథ్యతే
మనస్సే సంసారం, అది రాగం వంటి బాధలతో కలుషితమై ఉంటే. అవి లేనిప్పుడు, అదే మోక్షమని అంటారు.
చిత్తం సాధ్యం పాలనీయం విచార్యం కార్యమ్ ఆర్యవత్ । ఆహార్యం వ్యవహార్యం చ సఞ్చార్యం ధార్యమ్ ఆదరాత్
మనస్సును జయించాలి, కాపాడాలి, పరిశీలించాలి, మంచిగా ప్రవర్తించాలి; దాన్ని పోషించాలి, పనిలో పెట్టాలి, సరిగ్గా నడిపించాలి, శ్రద్ధగా నిలబెట్టాలి.
ఏవమ్ అభ్యన్తరే చిత్రం బిభర్తి త్రిజగన్ మనః । అణ్డం మాయూరమ్ ఇవ తద్ యథాకాలం విజృమ్భతే
ఇలా, మూడు లోకాలలోని అన్ని చిత్రాలనూ మనస్సు లోపల దాచుకుంటుంది; మాయూరం గుడ్డు ఎలా కాలానికి తగినట్టు తెరుచుకుంటుందో, మనస్సు కూడా అలా విస్తరిస్తుంది.
యో ఽయం చిత్తస్య చిద్భాగస్ సైషా సర్వార్థబీజతా । యశ్ చాస్య జడభాగస్ స్వస్ తజ్ జగత్ సో ఽఙ్గ విభ్రమః
మనస్సులో ఉన్న జ్ఞానభాగమే అన్ని వస్తువులకు మూలంగా ఉంటుంది; దాని అజ్ఞానభాగమే ఈ లోకంగా, మాయ యొక్క ఒక భాగంగా కనిపిస్తుంది.
అవిద్యమానమ్ ఏవేదమ్ ఆదిసర్గే ధరాదికమ్ । నిరాకృతిర్ అజస్ స్వప్నం పశ్యతీవ న పశ్యతి
ప్రారంభ సృష్టిలో ఈ భూమి మొదలైనవి నిజంగా లేవు; అవి రూపం లేని, జననం లేని వాటిగా, కలను చూస్తున్నట్టు అనిపిస్తాయి కానీ నిజంగా కనిపించవు.
సర్గాది దీర్ఘసంవిత్త్యా శైలాది జడసంవిదా । సూక్ష్మం సూక్ష్మవిదా వేత్తి దేహం శూన్యం న వాస్తవమ్
విస్తృతమైన జ్ఞానంతో సృష్టి మొదలైనవి తెలిసిపోతాయి; అజ్ఞానంతో పర్వతాలు మొదలైనవి అనిపిస్తాయి; సూక్ష్మమైనది సూక్ష్మ జ్ఞానంతో మాత్రమే గ్రహించబడుతుంది; శరీరం శూన్యమే, వాస్తవం కాదు.
సర్వగేనాత్మనా వ్యాప్తం స్వచేత్యాత్మవపుర్ మనః । ఆతలం సోమ్యవిమలం వారీవ రవితేజసా
అన్ని చోట్ల వ్యాపించిన ఆత్మగా మనస్సు, తన జ్ఞానంతో నిండిపోయి ఉంటుంది; అది ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా, మృదువుగా, సూర్యకాంతిలో మెరిసే నీటిలా ఉంటుంది.
చిత్తబాలో జగద్యక్షం మిథ్యా పశ్యత్య్ అబోధతః । బోధతో ఽసౌ పరం రూపం స్వం పశ్యతి నిరామయమ్
తెలియని మనస్సు, అజ్ఞానంతో, ఈ లోకానికి అధిపతిని అసత్యంగా చూస్తుంది. కానీ జ్ఞానం కలిగినవాడు తన నిజమైన, నిష్కళంకమైన స్వరూపాన్ని స్పష్టంగా చూస్తాడు.
యథాత్మా దృశ్యతామ్ ఏతి ద్వైతైక్యభ్రమదాయినీమ్ । శృణు తత్ తే ప్రవక్ష్యామి వక్ష్యమాణకథాక్రమైః
ఆత్మ ఎలా ద్వైతం, ఐక్యం అనే మాయను కలిగించేదిగా కనిపిస్తుందో, ఆ విషయం నీకు కథల ద్వారా క్రమంగా వివరించబోతున్నాను. విను.
యత్ కథ్యతే హి హృదయఙ్గమయోపమానయుక్త్యా గిరా మధురముగ్ధపదార్థయా చ । శ్రోతుస్ తద్ అఙ్గ హృదయం పరితో విసారి వ్యాప్నోతి తైలమ్ ఇవ వారిణి వార్య్ అశఙ్కమ్
హృదయాన్ని తాకే సరైన ఉపమానాలతో, మధురంగా, ఆకర్షణీయంగా చెప్పిన మాటలు, ఓ శ్రోతా, నీ హృదయంలో నూనె నీళ్లలో కలిసినట్టు విస్తరిస్తాయి. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
త్యక్తోపమానమ్ అమనోజ్ఞపదం దురర్థం క్షుబ్ధం త్వరావిధురితం వినిగీర్ణవర్ణమ్ । శ్రోతుర్ న యాతి హృదయం ప్రవినాశమ్ ఏవ సంయాతి చాజ్యమ్ ఇవ భస్మని హూయమానమ్
ఉపమానం లేకుండా, హృద్యంగా లేని, అర్థం తెలియని, తొందరగా, గందరగోళంగా చెప్పిన మాటలు, శ్రోత హృదయంలో చేరవు. అవి నెయ్యి బూడిదలో పోసినట్టు నశించిపోతాయి.
ఆఖ్యానకాని భువి యాని కథాశ్ చ యా యా యద్ యత్ ప్రమేయమ్ ఉదితం పరిపేశలం వా । దృష్టాన్తదృష్టికథనేన తద్ ఏతి సాధో ప్రాకాశ్యమ్ ఆశు భువనం సితరశ్మినేవ
ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని కథలు, విన్నవినిపించే సంగతులు, తెలియజేసే జ్ఞానం అన్నీ, ఉదాహరణలు చెప్పడం ద్వారా, చంద్రుని తెల్లని కాంతిలా, త్వరగా ప్రపంచాన్ని వెలిగిస్తాయి, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా.
పురా మే బ్రహ్మణా ప్రోక్తం సర్గసఙ్కథయానఘ । యద్ ఇదం తత్ ప్రవక్ష్యామి త్వయి పృచ్ఛతి రాఘవ
ఓ పాపరహితుడా, బ్రహ్మదేవుడు నాకు పూర్వం సృష్టి విషయాన్ని వివరంగా చెప్పాడు. ఇప్పుడు నువ్వు అడుగుతున్నందున, ఆ సంగతిని నీకు చెప్పబోతున్నాను, రాఘవా.
పురా మయా హి భగవాన్ పృష్టః కమలసమ్భవః । ఇమే కథమ్ ఉపాయాన్తి బ్రహ్మన్ సర్గగణా ఇతి
ఓ బ్రహ్మన్, కమలంలో జన్మించిన భగవంతుడిని నేను ఒకసారి అడిగాను — ఈ సృష్టి సమూహాలు ఎలా ఏర్పడతాయో చెప్పమని.
ఏవం హి మన ఏవేదమ్ ఇత్థం స్ఫురతి భూతవత్ । చలైర్ జలాశయస్ స్ఫారైర్ విచిత్రైశ్ చక్రకైర్ ఇవ
ఇలా, మనస్సే ఈ జగత్తుగా కనిపిస్తుంది. అది నిజమైనదిలా ఊహించబడుతుంది. ఇది సరస్సులోని నీటి అలలు ఎలా ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ, విభిన్నమైన వలయాల్లా కదులుతాయో, మనస్సు కూడా అలా అనేక రూపాల్లో వెలుగుతుంది.
దినాదౌ సమ్ప్రబుద్ధస్య సంసారం స్రష్టుమ్ ఇచ్ఛతః । పురాకల్పే హి కస్మింశ్చిచ్ ఛృణు కిం వృత్తమ్ అఙ్గ మే
పగలు మొదలయ్యే సమయానికి, ఎవరో ఒకరు మేలుకుని ఈ లోకాన్ని సృష్టించాలనుకున్నప్పుడు, ఓ ప్రియమైనవాడా, మునుపటి యుగంలో ఏమి జరిగిందో విను.
కదాచిద్ అఖిలం సర్గం సంహృత్య దివసక్షయే । ఏక ఏవాహమ్ ఏకాగ్రస్ స్వస్థస్ స్వామ్ అనయం నిశామ్
ఒకసారి, పగలు ముగిసినప్పుడు, మొత్తం సృష్టిని తీసేసి, నేను ఒక్కడే ప్రశాంతంగా, ఏకాగ్రంగా ఉండి, ఆ రాత్రిని నడిపించాను.
నిశాన్తే సమ్ప్రబుద్ధస్ సన్ సాన్ధ్యాం కృత్వా తథా విధిమ్ । ప్రజా ద్రష్టుం దృశస్ స్ఫారే వ్యోమ్ని యోజితవాన్ అహమ్
రాత్రి చివర మేలుకుని, సంధ్యాకాల కర్మలు చేసిన తర్వాత, నేను నా చూపును విస్తారమైన ఆకాశంపై కేంద్రీకరించి, జీవులను చూడాలనుకున్నాను.
యావత్ పశ్యామి గగనం న తమోభిర్ న తేజసా । వ్యాప్తమ్ అత్యన్తవితతం శూన్యమ్ అన్తవివర్జితమ్
నేను ఆకాశాన్ని చూస్తూ ఉండగా, అది చీకటితోను, వెలుతురుతోను నిండలేదు; అది పూర్తిగా విస్తరించి, శూన్యంగా, ఎలాంటి అంచు లేకుండా కనిపించింది.
సర్గం సఙ్కల్పయామీమమ్ ఇతి నిశ్చిత్య తన్ మయా । ఖమ్ ఏవేక్షితుమ్ ఆరబ్ధం శుద్ధసూక్ష్మేణ చేతసా
ఈ సృష్టిని నేను ఊహించాలి అని నిర్ణయించుకుని, నిర్మలమైన, సూక్ష్మమైన మనసుతో ఆకాశాన్ని పరిశీలించటం మొదలుపెట్టాను.
అథాహం దృష్టవాంస్ తత్ర మనసా వితతే ఽమ్బరే । పృథక్స్థితాన్ మహారమ్భాన్ సర్గాన్ స్థితినిరర్గలాన్
ఆ విస్తారమైన ఆకాశంలో నా మనస్సు వ్యాపించి ఉన్నప్పుడు, అక్కడ వేర్వేరు స్థితిలో నిలిచిన, నిరంతరంగా కొనసాగుతున్న గొప్ప సృష్టులను చూశాను.
పరస్పరేణ చాదృష్టాన్ బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రసంయుతాన్ । ససురాసురగన్ధర్వకిన్నరోరగమానవాన్
వాటిలో పరస్పరం కనబడకుండా, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్రులతో పాటు దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, నాగులు, మనుష్యులు కూడినవారు ఉన్నారు.
మేరుమన్దరకైలాసమహేన్ద్రమలయాచలాన్ । సాద్రిద్యూర్వీనదీశాంశ్ చ సఙ్ఖ్యయా దశభాసురాన్
అక్కడ మేరు, మందర, కైలాస, మహేంద్ర, మలయ వంటి పర్వతాలు, ఖండాలు, ద్వీపాలు, నదులు, ప్రాంతాలు కలిగి, మొత్తం పది ప్రకాశవంతంగా వెలిగిపోతున్నాయి.
తేషు తత్ప్రతిబిమ్బాభాః పద్మకోశాధివాసినః । రాజహంసరథారూఢాస్ సంస్థితా దశపద్మజాః
ఆ పద్మపు తండాలపై నివసిస్తూ, హంసలపై కూర్చొని, ప్రతి ఒక్కరూ తాము తాము స్థిరంగా ఉన్న పద్మంలో వెలిసిన పద్మజులు, అలా ప్రతిబింబాల్లా కనిపించారు.
పృథక్స్థితేషు దశసు తేషూద్యద్భూతపఙ్క్తిషు । జ్వలజ్జ్వాలేషు దీర్ఘేషు జగత్సూజ్జ్వలదీప్తిషు
ఆ పద్మాల్లో ఒక్కొక్కదానిలో వేర్వేరుగా నిలిచి, అద్భుతమైన జ్యోతులతో దీపించుతూ, ప్రపంచాలన్నింటినీ ప్రకాశింపజేస్తూ, పొడవాటి అగ్నికాంతులు వెలిగిపోయాయి.
ప్రవహన్తి మహానద్యః ప్రధ్వనన్తి తథాబ్ధయః । ప్రతపన్త్య్ ఉష్ణరుచయః ప్రస్ఫురన్త్య్ అమ్బరే ఽనిలాః
అక్కడ గొప్ప నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి, సముద్రాలు గర్జిస్తున్నాయి, వేడెక్కిన కిరణాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి, ఆకాశంలో గాలులు ఉప్పొంగుతున్నాయి.
దివి క్రీడన్తి విబుధా భువి క్రీడన్తి మానవాః । దానవా భోగినశ్ చైవ పాతాలేషు సుఖం స్థితాః
ఆకాశంలో దేవతలు ఆనందంగా ఆడుకుంటున్నారు; భూమిపై మనుషులు సంతోషంగా విహరిస్తున్నారు; పాతాళాల్లో దానవులు, పాములు సుఖంగా నివసిస్తున్నారు.
కాలచక్రపరిప్రోతాష్ షట్ ఛుభాస్ సకలర్తవః । యథాకాలం ఫలపూర్ణాం భూషయన్త్య్ అభితో మహీమ్
కాలచక్రంలో కలిసిపోయిన ఆరు ఋతువులు, శుభగుణాలతో నిండినవి, తగిన సమయానికి పండ్లతో పరిపూర్ణంగా భూమిని అందంగా అలంకరిస్తాయి.