ఏవమాదిమయీ మిథ్యాసఙ్కల్పకలనోమ్భితా । అజ్ఞానామ్ అవబోధార్థం న తు భేదో ఽస్తి వస్తుని
ఇలా మొదలైనవి అన్నీ తప్పుడు ఊహల వల్ల కలుగుతాయి; అవి అజ్ఞానులకు అర్థం చేసుకునేందుకు మాత్రమే కనిపిస్తాయి, కానీ నిజంగా వాస్తవంలో ఎటువంటి భేదము ఉండదు.
అసమ్బోధాద్ అయం భేదో జ్ఞాతే ద్వైతం న విద్యతే । జ్ఞాతే సంశాన్తకలనం మౌనమ్ ఏవావశిష్యతే
అర్థం తెలియకపోవడం వల్లే ఈ భేదము కనిపిస్తుంది; జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు ద్వైతము ఉండదు. జ్ఞానం కలిగినపుడు అన్ని కల్పనలు నిశ్శబ్దమైపోతాయి, మిగిలేది మౌనమే.
పరమ్ ఏకమ్ అనాద్యన్తమ్ అవిభాగమ్ అఖణ్డితమ్ । ఇతి జ్ఞాస్యసి సిద్ధాన్తకాలే బోధమ్ ఉపాగతః
పరిశీలన చివరికి నీవు జ్ఞానాన్ని పొందినప్పుడు, ఆ పరమమైనది, ఆదియంతములేని, విభజన లేని, అఖండమైనదిగా తెలుసుకుంటావు.
వికల్పన్తే హ్య్ అసమ్బుద్ధాస్ స్వవికల్పవిజృమ్భితైః । ఉపదేశాద్ అయం వాదో జ్ఞాతే ద్వైతం న విద్యతే
తెలియని వారు తమ ఊహలతో ఎన్నో తేడాలు కల్పించుకుంటారు. ఈ బోధన ఉపదేశం కోసం చెప్పబడింది. నిజమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ద్వైతం ఉండదు.
వాచ్యవాచకసమ్బన్ధో వినా ద్వైతం న సిధ్యతి । న చ ద్వైతం సమ్భవతి మౌనం వా వాచ ఇత్య్ అలమ్
పదార్థం, పదం మధ్య సంబంధం లేకుండా ద్వైతం నిలబడదు. అసలు ద్వైతమే ఉండదు — నిశ్శబ్దంగా ఉన్నా, మాటలలో చెప్పినా ఇదే సత్యం.
మహావాక్యార్థనిష్ఠాం త్వం బుద్ధిం కృత్వా రఘూద్వహ । వచోభేదమ్ అనాదృత్య యద్ ఇదం వచ్మి తచ్ ఛృణు
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, నీవు నీ బుద్ధిని మహావాక్యాల అర్థంలో స్థిరపరచు. మాటల్లో తేడాలు పట్టించుకోకుండా నేను చెప్పేది విను.
జాతం కుతశ్చిద్ ఉత్థాయ గన్ధర్వపురవన్ మనః । భ్రాన్తిమాత్రం తనోతీదం జగదాఖ్యం స్వజృమ్భణమ్
మనస్సు ఎక్కడో నుంచి పుట్టి, గంధర్వ నగరంలా భ్రమను సృష్టిస్తుంది. ఈ జగత్తు అనేది దాని ఊహలోనే ఏర్పడిన మాయ మాత్రమే.
యథా చేతస్ తనోతీమాం జగన్మాయాం తథానఘ । శృణు త్వం కథయామీదం దృష్టాన్తం సృష్టివేదనే
పాపరహితుడా, మనస్సు ఈ లోకమంతటినీ మాయగా ఎలా సృష్టిస్తుందో, సృష్టి అనుభవాన్ని గురించి ఒక ఉదాహరణతో నేను వివరంగా చెబుతాను, విను.
యం శ్రుత్వా సర్వమ్ ఏవేదం భ్రాన్తిమాత్రమ్ ఇతి స్వయమ్ । రామ నిశ్చయవాన్ భూత్వా దూరే త్యక్ష్యసి వాసనామ్
రామా, ఇది వినగానే, ఈ సమస్తం మాయ మాత్రమేనని నీవు నిశ్చయంగా గ్రహించి, వాసనలను దూరంగా వదిలిపెడతావు.
మనోమనననిర్మాణమాత్రమ్ ఏవ జగత్త్రయమ్ । సర్వమ్ ఉత్సృజ్య శాన్తాత్మా స్వాత్మన్య్ ఏవ నివత్స్యసి
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ మనస్సు ఊహతోనే ఏర్పడినవే. అన్నిటినీ వదిలిపెట్టి, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో నీవు నీ స్వరూపంలోనే నిలిచి ఉంటావు.
మద్వాక్యార్థావధానస్థో మనోవ్యాధిచికిత్సనే । వివేకౌషధిలేపేన ప్రయత్నం చ కరిష్యసి
నా మాటల అర్థాన్ని మనసుపెట్టి, మనస్సు వ్యాధికి చికిత్స చేయడంలో నీవు వివేకం అనే మందును శ్రద్ధగా ఉపయోగించి ప్రయత్నిస్తావు.
ఏవం స్థితే జగద్రూపం చిత్తమ్ ఏవేహ జృమ్భతే । న విద్యతే శరీరాది సికతాన్తరతైలవత్
ఇలా ఉన్నప్పుడు, ఈ లోకమంతా మనస్సే రూపంగా కనిపిస్తుంది; శరీరం మొదలైనవి నిజంగా లేవు, ఇసుకలో నూనె ఉండనట్టే.
చిత్తమ్ ఏవ హి సంసారో రాగాదిక్లేశదూషితమ్ । తద్ ఏవ తైర్ వినిర్ముక్తం భవాన్త ఇతి కథ్యతే
మనస్సే సంసారం, అది రాగం వంటి బాధలతో కలుషితమై ఉంటే. అవి లేనిప్పుడు, అదే మోక్షమని అంటారు.
చిత్తం సాధ్యం పాలనీయం విచార్యం కార్యమ్ ఆర్యవత్ । ఆహార్యం వ్యవహార్యం చ సఞ్చార్యం ధార్యమ్ ఆదరాత్
మనస్సును జయించాలి, కాపాడాలి, పరిశీలించాలి, మంచిగా ప్రవర్తించాలి; దాన్ని పోషించాలి, పనిలో పెట్టాలి, సరిగ్గా నడిపించాలి, శ్రద్ధగా నిలబెట్టాలి.
ఏవమ్ అభ్యన్తరే చిత్రం బిభర్తి త్రిజగన్ మనః । అణ్డం మాయూరమ్ ఇవ తద్ యథాకాలం విజృమ్భతే
ఇలా, మూడు లోకాలలోని అన్ని చిత్రాలనూ మనస్సు లోపల దాచుకుంటుంది; మాయూరం గుడ్డు ఎలా కాలానికి తగినట్టు తెరుచుకుంటుందో, మనస్సు కూడా అలా విస్తరిస్తుంది.
యో ఽయం చిత్తస్య చిద్భాగస్ సైషా సర్వార్థబీజతా । యశ్ చాస్య జడభాగస్ స్వస్ తజ్ జగత్ సో ఽఙ్గ విభ్రమః
మనస్సులో ఉన్న జ్ఞానభాగమే అన్ని వస్తువులకు మూలంగా ఉంటుంది; దాని అజ్ఞానభాగమే ఈ లోకంగా, మాయ యొక్క ఒక భాగంగా కనిపిస్తుంది.
అవిద్యమానమ్ ఏవేదమ్ ఆదిసర్గే ధరాదికమ్ । నిరాకృతిర్ అజస్ స్వప్నం పశ్యతీవ న పశ్యతి
ప్రారంభ సృష్టిలో ఈ భూమి మొదలైనవి నిజంగా లేవు; అవి రూపం లేని, జననం లేని వాటిగా, కలను చూస్తున్నట్టు అనిపిస్తాయి కానీ నిజంగా కనిపించవు.
సర్గాది దీర్ఘసంవిత్త్యా శైలాది జడసంవిదా । సూక్ష్మం సూక్ష్మవిదా వేత్తి దేహం శూన్యం న వాస్తవమ్
విస్తృతమైన జ్ఞానంతో సృష్టి మొదలైనవి తెలిసిపోతాయి; అజ్ఞానంతో పర్వతాలు మొదలైనవి అనిపిస్తాయి; సూక్ష్మమైనది సూక్ష్మ జ్ఞానంతో మాత్రమే గ్రహించబడుతుంది; శరీరం శూన్యమే, వాస్తవం కాదు.
సర్వగేనాత్మనా వ్యాప్తం స్వచేత్యాత్మవపుర్ మనః । ఆతలం సోమ్యవిమలం వారీవ రవితేజసా
అన్ని చోట్ల వ్యాపించిన ఆత్మగా మనస్సు, తన జ్ఞానంతో నిండిపోయి ఉంటుంది; అది ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా, మృదువుగా, సూర్యకాంతిలో మెరిసే నీటిలా ఉంటుంది.
చిత్తబాలో జగద్యక్షం మిథ్యా పశ్యత్య్ అబోధతః । బోధతో ఽసౌ పరం రూపం స్వం పశ్యతి నిరామయమ్
తెలియని మనస్సు, అజ్ఞానంతో, ఈ లోకానికి అధిపతిని అసత్యంగా చూస్తుంది. కానీ జ్ఞానం కలిగినవాడు తన నిజమైన, నిష్కళంకమైన స్వరూపాన్ని స్పష్టంగా చూస్తాడు.
యథాత్మా దృశ్యతామ్ ఏతి ద్వైతైక్యభ్రమదాయినీమ్ । శృణు తత్ తే ప్రవక్ష్యామి వక్ష్యమాణకథాక్రమైః
ఆత్మ ఎలా ద్వైతం, ఐక్యం అనే మాయను కలిగించేదిగా కనిపిస్తుందో, ఆ విషయం నీకు కథల ద్వారా క్రమంగా వివరించబోతున్నాను. విను.
యత్ కథ్యతే హి హృదయఙ్గమయోపమానయుక్త్యా గిరా మధురముగ్ధపదార్థయా చ । శ్రోతుస్ తద్ అఙ్గ హృదయం పరితో విసారి వ్యాప్నోతి తైలమ్ ఇవ వారిణి వార్య్ అశఙ్కమ్
హృదయాన్ని తాకే సరైన ఉపమానాలతో, మధురంగా, ఆకర్షణీయంగా చెప్పిన మాటలు, ఓ శ్రోతా, నీ హృదయంలో నూనె నీళ్లలో కలిసినట్టు విస్తరిస్తాయి. దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
త్యక్తోపమానమ్ అమనోజ్ఞపదం దురర్థం క్షుబ్ధం త్వరావిధురితం వినిగీర్ణవర్ణమ్ । శ్రోతుర్ న యాతి హృదయం ప్రవినాశమ్ ఏవ సంయాతి చాజ్యమ్ ఇవ భస్మని హూయమానమ్
ఉపమానం లేకుండా, హృద్యంగా లేని, అర్థం తెలియని, తొందరగా, గందరగోళంగా చెప్పిన మాటలు, శ్రోత హృదయంలో చేరవు. అవి నెయ్యి బూడిదలో పోసినట్టు నశించిపోతాయి.
ఆఖ్యానకాని భువి యాని కథాశ్ చ యా యా యద్ యత్ ప్రమేయమ్ ఉదితం పరిపేశలం వా । దృష్టాన్తదృష్టికథనేన తద్ ఏతి సాధో ప్రాకాశ్యమ్ ఆశు భువనం సితరశ్మినేవ
ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని కథలు, విన్నవినిపించే సంగతులు, తెలియజేసే జ్ఞానం అన్నీ, ఉదాహరణలు చెప్పడం ద్వారా, చంద్రుని తెల్లని కాంతిలా, త్వరగా ప్రపంచాన్ని వెలిగిస్తాయి, ఓ సద్గుణసంపన్నుడా.
పురా మే బ్రహ్మణా ప్రోక్తం సర్గసఙ్కథయానఘ । యద్ ఇదం తత్ ప్రవక్ష్యామి త్వయి పృచ్ఛతి రాఘవ
ఓ పాపరహితుడా, బ్రహ్మదేవుడు నాకు పూర్వం సృష్టి విషయాన్ని వివరంగా చెప్పాడు. ఇప్పుడు నువ్వు అడుగుతున్నందున, ఆ సంగతిని నీకు చెప్పబోతున్నాను, రాఘవా.
పురా మయా హి భగవాన్ పృష్టః కమలసమ్భవః । ఇమే కథమ్ ఉపాయాన్తి బ్రహ్మన్ సర్గగణా ఇతి
ఓ బ్రహ్మన్, కమలంలో జన్మించిన భగవంతుడిని నేను ఒకసారి అడిగాను — ఈ సృష్టి సమూహాలు ఎలా ఏర్పడతాయో చెప్పమని.
ఏవం హి మన ఏవేదమ్ ఇత్థం స్ఫురతి భూతవత్ । చలైర్ జలాశయస్ స్ఫారైర్ విచిత్రైశ్ చక్రకైర్ ఇవ
ఇలా, మనస్సే ఈ జగత్తుగా కనిపిస్తుంది. అది నిజమైనదిలా ఊహించబడుతుంది. ఇది సరస్సులోని నీటి అలలు ఎలా ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ, విభిన్నమైన వలయాల్లా కదులుతాయో, మనస్సు కూడా అలా అనేక రూపాల్లో వెలుగుతుంది.
దినాదౌ సమ్ప్రబుద్ధస్య సంసారం స్రష్టుమ్ ఇచ్ఛతః । పురాకల్పే హి కస్మింశ్చిచ్ ఛృణు కిం వృత్తమ్ అఙ్గ మే
పగలు మొదలయ్యే సమయానికి, ఎవరో ఒకరు మేలుకుని ఈ లోకాన్ని సృష్టించాలనుకున్నప్పుడు, ఓ ప్రియమైనవాడా, మునుపటి యుగంలో ఏమి జరిగిందో విను.
కదాచిద్ అఖిలం సర్గం సంహృత్య దివసక్షయే । ఏక ఏవాహమ్ ఏకాగ్రస్ స్వస్థస్ స్వామ్ అనయం నిశామ్
ఒకసారి, పగలు ముగిసినప్పుడు, మొత్తం సృష్టిని తీసేసి, నేను ఒక్కడే ప్రశాంతంగా, ఏకాగ్రంగా ఉండి, ఆ రాత్రిని నడిపించాను.
నిశాన్తే సమ్ప్రబుద్ధస్ సన్ సాన్ధ్యాం కృత్వా తథా విధిమ్ । ప్రజా ద్రష్టుం దృశస్ స్ఫారే వ్యోమ్ని యోజితవాన్ అహమ్
రాత్రి చివర మేలుకుని, సంధ్యాకాల కర్మలు చేసిన తర్వాత, నేను నా చూపును విస్తారమైన ఆకాశంపై కేంద్రీకరించి, జీవులను చూడాలనుకున్నాను.