కర్కటప్రాణిసదృశః కర్కటో నామ రాక్షసః । బభూవ తజ్జా సా కృష్ణా కర్కటీ కర్కటాకృతిః
కర్కట అనే రాక్షసుడు ఉండేవాడు, అతడు పీతల వంటివాడు. అతనికి కృష్ణవర్ణంగా, కర్కట ఆకారంలో, కర్కటి అనే కుమార్తె జన్మించింది.
కర్కటీప్రశ్నసంస్మృత్యా మయైషా కథితా తవ । అధ్యాత్మోక్తిప్రసఙ్గేన చిత్స్వరూపనిరూపణే
కర్కటి అడిగిన ప్రశ్నను గుర్తు చేసుకొని, ఆధ్యాత్మిక బోధన సందర్భంలో, చైతన్య స్వరూపాన్ని వివరించేటప్పుడు నేను నీకు ఇది చెప్పాను.
సమ్పన్నమ్ ఏవమ్ ఏకస్మాద్ అసమ్పన్నమ్ అపి స్ఫుటమ్ । ఇదం జగద్ అనాద్యన్తాత్ పదాత్ పరమకారణాత్
ఒకే కారణం వల్ల సృష్టి పూర్తిగా, అపూర్తిగా రెండూ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఆద్యంత రహితమైన ఈ జగత్తు, పరమ కారణం నుండి, క్రమంగా ఉద్భవించింది.
భావిన్యో వీచయో వారిణ్య్ అన్యానన్యాస్ స్థితా యథా । వర్తమానా అపి పరే సృష్టయస్ సంస్థితాస్ తథా
ఎలా నీటిలో అలలు పుట్టి పోయినా, అవి వేరుగా లేవు, నీటిలోనే కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ సృష్టి ఎన్నో రూపాల్లో కనిపించినా, చివరికి అన్నీ పరమాత్మలోనే ఒకటై ఉంటాయి.
అజ్వలన్న్ ఏవ కాష్ఠేషు వహ్నిర్ అర్థక్రియాం యథా । కరోతి మర్కటాదీనాం శీతాపహరణాదికామ్
ఎలా మంట బయట కనిపించకపోయినా, చెక్కలో దాగి ఉన్న అగ్ని కోతులు మొదలైనవారికి చలిని పోగొట్టడం లాంటి పనులు చేస్తుందో,
సమం సౌమ్యత్వమ్ అజహద్ ఏవ నిత్యోదితస్థితి । తథా బ్రహ్మ కరోతీదం నానాకర్తేవ సజ్ జగత్
అదే విధంగా, ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా, మారని బ్రహ్మం, తన స్వభావాన్ని విడిచిపెట్టకుండా, అనేక విధాలుగా ఈ జగత్తును సృష్టించినట్టు కనిపిస్తుంది.
అప్య్ అనాగత ఏవాయమ్ ఏవం సర్గ ఉపాగతః । భోస్ సాలభఞ్జికాసంవిద్ దారుణీవ సుబోధితా
ఇంకా పుట్టకముందే ఈ సృష్టి ఇలానే ఏర్పడింది—ఎలా చెక్కలో ఉన్న స్త్రీ విగ్రహాన్ని మనం తెలుసుకునే ముందు, అది చెక్కలోనే ఉండిపోయినట్టు.
బీజాద్ యథానన్యద్ అపి ఫలాద్య్ అన్యద్ ఇవోత్థితమ్ । చితేస్ తథానన్యద్ అపి చేత్యమ్ అన్యద్ ఇవోత్థితమ్
ఎలా ఒక విత్తనం నుండి వేరు కానప్పటికీ, పండు వేరుగా కనిపిస్తుందో, అలాగే చైతన్యం నుండి కూడా వేరేదిగా అనిపించే వస్తువు ఉద్భవించినట్టు కనిపిస్తుంది.
అచ్ఛేదాద్ ఏకసత్తాయా న భేదః ఫలబీజయోః । చిచ్చేత్యయోశ్ చ వార్యూర్మ్యోర్ ఇవ వస్తుని కశ్చన
ఒకే పరమ సత్యం విడదీయరాని దానివల్ల, విత్తనం, పండు మధ్య ఎలాంటి భేదం ఉండదు; అలాగే చైతన్యం, దాని వస్తువు మధ్య కూడా, నీటికి అలలకు మధ్య ఎలాంటి తేడా లేకపోవడంలా, ఎటువంటి భేదం ఉండదు.
అవిచారాద్ ఋతే భేదో నైతయోర్ ఉపపద్యతే । యతః కుతశ్చిద్ ఉదితస్ స విచారేణ నశ్యతి
విచారణ లేకపోతే తప్ప, వీటి మధ్య ఎలాంటి తేడా ఉండదని తెలుస్తుంది; ఎక్కడైనా కనబడే తేడా, విచారించినప్పుడు అంతరించిపోతుంది.
భ్రాన్తిర్ ఏషా యథాయాతా తథా యాతు రఘూద్వహ । జ్ఞాస్యస్య్ ఏతత్ ప్రబుద్ధస్ త్వమ్ ఏనాం కేవలమ్ ఉత్సృజ
రఘువంశజా! ఈ మాయ ఎలా వచ్చిందో, అలాగే పోయిపోవాలి. నీవు పూర్తిగా మేలుకొని తెలుసుకుంటే, ఈ భ్రమను పూర్తిగా వదిలేయి.
భ్రాన్తిగ్రన్థౌ విత్రుటితే మదుక్తిశ్రవణాత్ తవ । జ్ఞానశబ్దార్థభేదానాం వస్తు జ్ఞాస్యస్య్ అలం స్వయమ్
నీవు నా మాటలు వినడం వల్ల మాయ అనే గడ్డ కట్టిన బంధం విరిగిపోతుంది. అప్పుడు జ్ఞానం, మాట, అర్థం అనే వేర్వేరు విషయాల మధ్య ఉన్న తేడా నిజంగా ఏమిటో నీవే స్పష్టంగా తెలుసుకుంటావు.
చిత్తాద్ ఇయమ్ అనర్థశ్రీస్ తచ్ చ సా చేతరశ్ చ తే । మదుక్తిశ్రవణాద్ ఏవ శాన్తిమ్ ఏష్యన్త్య్ అసంశయమ్
ఈ దురదృష్ట సంపద మనసులో నుంచే పుట్టింది; దానికి విరుద్ధమైనది కూడా అలాగే. నీవు నా మాటలు వినగానే ఇవన్నీ నిస్సందేహంగా శాంతిని పొందుతాయి.
బ్రహ్మణస్ సర్వమ్ ఉత్పన్నం సర్వం బ్రహ్మైవ చేతి చ । మద్గీర్భిస్ సమ్ప్రబుద్ధస్ సఞ్ జ్ఞాస్యస్య్ అలమ్ అనిన్దిత
బ్రహ్మం నుంచే అన్నీ పుట్టాయి, అన్నీ బ్రహ్మమే. నా మాటల వల్ల నీవు పూర్తిగా మేలుకొని, ఈ సత్యాన్ని పూర్తిగా గ్రహిస్తావు, నిందలేని వాడా.
తస్మాద్ ఇదమ్ ఇతి బ్రహ్మన్ వ్యతిరేకార్థపఞ్చమీ । నను కిం వక్షి దేవేశాద్ అభిన్నం సర్వమ్ ఇత్య్ అపి
కాబట్టి, బ్రహ్మన్, 'ఇది' అని చెప్పడం వేరు వేరు అని భావాన్ని చూపుతుంది. కానీ దేవతల అధిపతీ, అన్నీ ఒక్కటేనని నీవు ఎందుకు అంటున్నావు?
ఉపదేశాయ శాస్త్రేషు జాతశ్ శబ్దో ఽథవార్థజః । ప్రతియోగివ్యవచ్ఛేదస్ సఙ్ఖ్యాలక్షణపక్షవాన్
శాస్త్రాలలో ఉపదేశం కోసం, పదం అనేది శబ్దం నుంచో, అర్థం నుంచో ఉద్భవిస్తుంది. అది విరుద్ధాలను తప్పించడాన్ని, సంఖ్యా లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది.
భేదో దృశ్యత ఏవాయం వ్యవహారాన్ న వాస్తవః । వేతాలో బాలకస్యేవ కార్యార్థం పరికల్పితః
ఈ భేదం అనేది వాస్తవంలో కాదు, కేవలం వ్యవహారంలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అది పిల్లవాడి కోసం ఊహించుకున్న వెతాళుడిలా, పని కోసం కల్పించబడింది.
ద్వైతైక్యమ్ అపి నో యస్యాం యథాభూతార్థసంస్థితౌ । అస్తి తస్యామ్ ఈదృశస్ స్యాత్ కుతస్ సఙ్కల్పవిప్లవః
వస్తువులు నిజంగా ఉన్నట్టుగా ఉన్న స్థితిలో, ద్వైతమూ, ఏకత్వమూ ఉండవు. అలాంటి స్థితిలో ఆలోచనల కలకలం ఎలా కలుగుతుంది?
కార్యకారణభావో హి యథా స్వస్వామిలక్షణః । హేతుశ్ చ హేతుమాంశ్ చైవ తథైవావయవక్రమః
కార్యకారణ సంబంధం తనకు తానే ప్రత్యేక లక్షణాలతో ఉంటుంది. అలాగే, కారణం, కారణాన్ని కలిగి ఉన్నది, భాగాల క్రమం కూడా అంతే.
వ్యతిరేకావ్యతిరేకపరిణామాదివిభ్రమః । తథా భావవికారాశ్ చ విద్యావిద్యే సుఖాసుఖే
పరివర్తనము, భేదము, అభేదము, ఇవన్నీ కలిగిన భ్రమ, అలాగే భావాలలో మార్పులు, జ్ఞానం, అజ్ఞానం, సుఖం, దుఃఖం — ఇవన్నీ ఇదే విధంగా ఉత్పన్నమవుతాయి.
ఏవమాదిమయీ మిథ్యాసఙ్కల్పకలనోమ్భితా । అజ్ఞానామ్ అవబోధార్థం న తు భేదో ఽస్తి వస్తుని
ఇలా మొదలైనవి అన్నీ తప్పుడు ఊహల వల్ల కలుగుతాయి; అవి అజ్ఞానులకు అర్థం చేసుకునేందుకు మాత్రమే కనిపిస్తాయి, కానీ నిజంగా వాస్తవంలో ఎటువంటి భేదము ఉండదు.
అసమ్బోధాద్ అయం భేదో జ్ఞాతే ద్వైతం న విద్యతే । జ్ఞాతే సంశాన్తకలనం మౌనమ్ ఏవావశిష్యతే
అర్థం తెలియకపోవడం వల్లే ఈ భేదము కనిపిస్తుంది; జ్ఞానం వచ్చినప్పుడు ద్వైతము ఉండదు. జ్ఞానం కలిగినపుడు అన్ని కల్పనలు నిశ్శబ్దమైపోతాయి, మిగిలేది మౌనమే.
పరమ్ ఏకమ్ అనాద్యన్తమ్ అవిభాగమ్ అఖణ్డితమ్ । ఇతి జ్ఞాస్యసి సిద్ధాన్తకాలే బోధమ్ ఉపాగతః
పరిశీలన చివరికి నీవు జ్ఞానాన్ని పొందినప్పుడు, ఆ పరమమైనది, ఆదియంతములేని, విభజన లేని, అఖండమైనదిగా తెలుసుకుంటావు.
వికల్పన్తే హ్య్ అసమ్బుద్ధాస్ స్వవికల్పవిజృమ్భితైః । ఉపదేశాద్ అయం వాదో జ్ఞాతే ద్వైతం న విద్యతే
తెలియని వారు తమ ఊహలతో ఎన్నో తేడాలు కల్పించుకుంటారు. ఈ బోధన ఉపదేశం కోసం చెప్పబడింది. నిజమైన జ్ఞానం కలిగినప్పుడు, ద్వైతం ఉండదు.
వాచ్యవాచకసమ్బన్ధో వినా ద్వైతం న సిధ్యతి । న చ ద్వైతం సమ్భవతి మౌనం వా వాచ ఇత్య్ అలమ్
పదార్థం, పదం మధ్య సంబంధం లేకుండా ద్వైతం నిలబడదు. అసలు ద్వైతమే ఉండదు — నిశ్శబ్దంగా ఉన్నా, మాటలలో చెప్పినా ఇదే సత్యం.
మహావాక్యార్థనిష్ఠాం త్వం బుద్ధిం కృత్వా రఘూద్వహ । వచోభేదమ్ అనాదృత్య యద్ ఇదం వచ్మి తచ్ ఛృణు
రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, నీవు నీ బుద్ధిని మహావాక్యాల అర్థంలో స్థిరపరచు. మాటల్లో తేడాలు పట్టించుకోకుండా నేను చెప్పేది విను.
జాతం కుతశ్చిద్ ఉత్థాయ గన్ధర్వపురవన్ మనః । భ్రాన్తిమాత్రం తనోతీదం జగదాఖ్యం స్వజృమ్భణమ్
మనస్సు ఎక్కడో నుంచి పుట్టి, గంధర్వ నగరంలా భ్రమను సృష్టిస్తుంది. ఈ జగత్తు అనేది దాని ఊహలోనే ఏర్పడిన మాయ మాత్రమే.
యథా చేతస్ తనోతీమాం జగన్మాయాం తథానఘ । శృణు త్వం కథయామీదం దృష్టాన్తం సృష్టివేదనే
పాపరహితుడా, మనస్సు ఈ లోకమంతటినీ మాయగా ఎలా సృష్టిస్తుందో, సృష్టి అనుభవాన్ని గురించి ఒక ఉదాహరణతో నేను వివరంగా చెబుతాను, విను.
యం శ్రుత్వా సర్వమ్ ఏవేదం భ్రాన్తిమాత్రమ్ ఇతి స్వయమ్ । రామ నిశ్చయవాన్ భూత్వా దూరే త్యక్ష్యసి వాసనామ్
రామా, ఇది వినగానే, ఈ సమస్తం మాయ మాత్రమేనని నీవు నిశ్చయంగా గ్రహించి, వాసనలను దూరంగా వదిలిపెడతావు.
మనోమనననిర్మాణమాత్రమ్ ఏవ జగత్త్రయమ్ । సర్వమ్ ఉత్సృజ్య శాన్తాత్మా స్వాత్మన్య్ ఏవ నివత్స్యసి
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ మనస్సు ఊహతోనే ఏర్పడినవే. అన్నిటినీ వదిలిపెట్టి, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో నీవు నీ స్వరూపంలోనే నిలిచి ఉంటావు.