న కిఞ్చిద్ అపి యస్యాస్తి సత్యం తేన హతాత్మనా । చిత్రం దగ్ధశరీరేణ జనతా విప్రలభ్యతే
యవ్వనాన్ని కోల్పోయి, నిజమైనదేమీ లేని వాడిని చూసి, అతని శరీరం ఇప్పటికే కాలిపోయినట్టు ఉన్నా, జనులు మోసపోవడం ఎంత ఆశ్చర్యమో!
దినైః కతిపయైర్ ఏవ నిర్ఝరామ్బుకణో యథా । పతత్య్ అయమ్ అయత్నేన జర్జరః కాయపల్లవః
కొన్ని రోజుల్లోనే జలపాతపు నీటి బొట్టు ఎలా పడిపోతుందో, అలాగే ఈ బలహీనమైన శరీరపు ఆకు కూడా సులభంగా ఊడిపోతుంది.
కాయో ఽయమ్ అచిరాపాయో బుద్బుదో ఽమ్బునిధావ్ ఇవ । వ్యర్థం కార్యపరావర్తే పరిస్ఫురతి నిష్ఫలః
ఈ శరీరం ఎక్కువ కాలం నిలిచిపోదు, సముద్రపు నురుగు బుడగలా ఉంటుంది. అది వృథాగా, ఫలితం లేని పనుల్లో తిప్పలు పడుతుంది.
మిథ్యాజ్ఞానవికారే ఽస్మిన్ స్వప్నసమ్భ్రమపత్తనే । కాయే స్ఫుటతరాపాయే క్షణమ్ ఆస్థా న మే ద్విజ
ఈ శరీరం తప్పు జ్ఞానం వల్ల కలిగిన మార్పులకు, కలలో కలిగే అయోమయానికి లోనై, స్పష్టంగా నశించిపోతుందనే తెలిసినా, ఓ ద్విజా! నేను క్షణమంతైనా దీనిపై నమ్మకం పెట్టుకోను.
తడిత్సు శరదభ్రేషు గన్ధర్వనగరేషు చ । స్థైర్యం యేన వినిర్ణీతం స విశ్వసితి విగ్రహే
విద్యుత్ మెరుపులో, శరదృతువు మేఘాల్లో, గంధర్వ నగరాల్లో స్థిరత్వం ఉందని నమ్మినవాడు మాత్రమే ఈ శరీరాన్ని నమ్ముతాడు.
సతతభఙ్గురకార్యపరమ్పరావిజయి జాతజయం శఠవృత్తిషు । సకలదోషమ్ ఇదం కుకలేవరం తృణమ్ ఇవాహమ్ ఉపోజ్ఝ్య సుఖం స్థితః
ఈ శరీరం అన్ని లోపాలతో నిండినది, ఎప్పుడూ భంగురమైన పనుల వల్ల ఓడిపోతూ, మోసపూరితంగా ప్రవర్తిస్తూ, గడ్డి మాదిరిగా విలువ లేని దాన్ని వదిలేసి నేను సంతోషంగా ఉన్నాను.
లబ్ధ్వాపి తరలాకారే కార్యభారతరఙ్గిణి । సంసారసాగరే జన్మ బాల్యం దుఃఖాయ కేవలమ్
ఈ సంసార సముద్రంలో, భారం మోపే పనుల అలల మధ్య, చంచలమైన రూపాన్ని పొందిన జన్మ వచ్చినా, బాల్యం కేవలం బాధనే ఇస్తుంది.
అశక్తిర్ ఆపదస్ తృష్ణా మూకతా మూఢబుద్ధితా । గృధ్నుతా లోలతా దైన్యం సర్వం బాల్యే ప్రవర్తతే
బాల్యంలో శక్తిలేకపోవడం, అపాయాలు, ఆశలు, మాటలేకపోవడం, మూర్ఖత్వం, లోభం, చంచలత, దారుణత—ఇవి అన్నీ బాల్యంలోనే కనిపిస్తాయి.
రోషరోదనరౌద్రీషు దైన్యజర్జరితాసు చ । దశాసు బన్ధనం బాల్యమ్ ఆలానం కరిణీష్వ్ ఇవ
కోపం, ఏడుపు, క్రూరత, దుఃఖంతో పూర్తిగా అలసిపోయినప్పుడు బాల్యం అనేది బంధనంలా ఉంటుంది. అది ఏనుగులకు గొలుసులు వేసినట్టు మనల్ని కట్టిపడేస్తుంది.
న మృతౌ న జరారోగే న చాపది న యౌవనే । తాశ్ చిన్తా వినికృన్తన్తి హృదయం శైశవేషు యాః
బాల్యంలో మనసును చీల్చే ఆందోళనలు, మరణంలోనూ, వృద్ధాప్యంలోనూ, రోగంలోనూ, కష్టకాలంలోనూ, యవ్వనంలోనూ అంతగా బాధించవు.
తిర్యగ్జాతిసమారమ్భస్ సర్వైర్ ఏవావధీరితః । లోలో బాలజనాచారో మరణాద్ అపి దుఃఖదః
పిల్లల ప్రవర్తన చంచలంగా, అందరికీ హేళనకు గురవుతూ, జంతువుల స్వభావంలా ఉంటుంది. అది మరణానికంటే ఎక్కువ బాధను కలిగిస్తుంది.
ప్రతిబిమ్బం ఘనాజ్ఞానాం నానాసఙ్కల్పపేలవమ్ । బాల్యమ్ ఆలూనసంశీర్ణమనః కస్య సుఖావహమ్
బాల్యం అనేది మూర్ఖత్వంతో నిండిన ప్రతిబింబంలా, ఎన్నో ఆలోచనలతో స్థిరంగా ఉండదు. మనసు చీలిపోయి బాధపడే వారికి అందులో ఎలాంటి ఆనందం ఉంటుంది?
జడశ్యామలయాజస్రం జాతభీత్యా పదే పదే । యద్ భయం శైశవే బుద్ధ్యా కస్యామ్ ఆపది తద్ భవేత్
పిల్లవయసులో ప్రతి అడుగులోనూ అజ్ఞానం, చీకటి వల్ల ఎప్పుడూ భయం కలుగుతుంది. అలాంటి బాధను ఎవరు తెలుసుకుని ఎదుర్కొనాలనుకుంటారు?
లీలాసు దుర్విలాసేషు దురీహాసు దురాశయే । పరమం మోహమ్ ఆదత్తే బాలో బలవదాపదమ్
పిల్లలు ఆటల్లో, తప్పుడు వినోదాల్లో, వృథా ఆశల్లో మునిగి, గొప్ప మాయలో పడిపోతారు. దాంతో పెద్ద కష్టాన్ని ఎదుర్కొంటారు.
వికల్పకలిలారమ్భం దుర్విలాసం దురాస్పదమ్ । శైశవం శాసనాయైవ పురుషస్య న శాన్తయే
పిల్లవయసులో మనస్సు గందరగోళంగా, తప్పుడు వినోదాలు, సాధ్యం కాని కోరికలు ఉంటాయి. ఇది క్రమశిక్షణకు మాత్రమే పనికొస్తుంది, శాంతికి కాదు.
యే దోషా యే దురాచారా దుష్క్రమా యే దురాధయః । తే సర్వే సంస్థితా బాల్యే దుర్గర్త ఇవ కౌశికాః
పిల్లవయసులోనే అన్ని తప్పులు, చెడు అలవాట్లు, చేయలేని పనులు, చెడు ఉద్దేశాలు ఉంటాయి. ఇవన్నీ లోతైన చెరువులో మత్స్యకోకిలలు ఉన్నట్లే అక్కడ దాగుంటాయి.
బాల్యం రమ్యమ్ ఇతి వ్యర్థబుద్ధయః కథయన్తి యే । తాన్ మూర్ఖపురుషాన్ బ్రహ్మన్ ధిగ్ అస్తు హతచేతసః
బాల్యం ఎంత ఆనందదాయకమో అని వివేకం లేని వారు అనడం వృథా. అటువంటి మూర్ఖులు, బ్రహ్మన్, నిజంగా విచారించదగ్గవారే.
యత్ర లోలాకృతి మనః పరిస్ఫురతి వృత్తిషు । త్రైలోక్యరాజ్యమ్ అపి తత్ కథం భవతి తుష్టయే
మనస్సు ఎప్పుడూ చంచలంగా, ఎన్నో విషయాల్లో తిరుగుతూ ఉంటే, మూడు లోకాలను పాలించే అధికారమున్నా, దానికే సంతృప్తి కలుగదు.
సర్వేషామ్ ఏవ సత్త్వానాం సర్వావస్థాసు చైవ హి । మనశ్ చఞ్చలతామ్ ఏతి బాల్యే దశగుణం మునే
ప్రతి జీవికి, ఏ స్థితిలోనైనా, మనస్సు చంచలంగా మారుతుంది. కానీ, మునీశ్వరా, బాల్యంలో అది పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
మనః ప్రకృత్యైవ చలం బాల్యం చ చలతావరమ్ । తయోస్ సంశ్లిష్టయోస్ తాత కేనైవాన్తః కుచాపలే
మనస్సు సహజంగా చంచలం. బాల్యమూ చంచలతకు పరాకాష్ఠ. ఈ రెండూ కలిసిపోతే, ప్రియమైనవాడా, లోపల ఎంత గందరగోళం ఉంటుందో ఎవరు ఊహించగలరు?
స్త్రీలోచనైస్ తడిత్పుఞ్జైర్ జ్వాలామాలైస్ తరఙ్గకైః । చాపలం శిక్షితం బ్రహ్మఞ్ శైశవాన్ మనసో ఽథ వా
స్త్రీల దృష్టులు మెరుపుల్లా మెరిసిపోతూ, అగ్నిపూల మాలలతో, అలలతో కలిసిపోతూ, ఓ బ్రహ్మన్, మనసు చంచలతను చిన్నప్పటి నుంచో, లేక మనసు వల్లనో నేర్చుకుంటుంది.
శైశవం చ మనశ్ చైవ సర్వాస్వ్ ఏవ హి వృత్తిషు । భ్రాతరావ్ ఇవ లక్ష్యేతే సతతం భఙ్గురస్థితీ
చిన్నప్పటి స్వభావం, మనసు స్వభావం — ఇవి అన్ని పనుల్లోనూ ఎప్పుడూ అన్నదమ్ముల్లా కనిపిస్తాయి; రెండూ స్థిరంగా ఉండవు, ఎప్పుడూ మారిపోతుంటాయి.
సర్వాణి దుష్టభూతాని సర్వే దోషా దురాశయాః । బాల్యమ్ ఏవోపజీవన్తి శ్రీమన్తమ్ ఇవ మానవాః
అన్ని చెడు ప్రవర్తనలు, లోపాలు, దుష్ట సంకల్పాలు — ఇవన్నీ చిన్నప్పటి మీదే ఆధారపడి పెరుగుతాయి, మనుషులు ధనవంతుల మీద ఆధారపడినట్టు.
నవం నవం ప్రీతికరం న శిశుః ప్రత్యహం యది । ప్రాప్నోతి తద్ అసౌ యాతి విషవేగస్య మూర్ఛనామ్
ఒక చిన్నవాడు ప్రతిరోజూ కొత్తగా ఆనందాన్ని కలిగించే దాన్ని పొందకపోతే, అతడు విషపు అలజడిలో మూర్చిపోయిపోతాడు.
స్తోకేన వశమ్ ఆయాతి స్తోకేనైతి వికారితామ్ । అమేధ్య ఏవ రమతే బాలః కౌలేయకో యథా
చిన్నదానికొద్దిగా అతను అదుపులోకి వస్తాడు; చిన్నదానికొద్దిగా అతనికి కలత కలుగుతుంది. బాలుడు అపవిత్రమైన వాటిలోనే ఆనందిస్తాడు, కౌలేయకుల బాలుడు ఎలా ఉంటాడో అలాగే.
అజస్రం బాష్పవదనః కర్దమాన్తర్ జడాశయః । వర్షోక్షితస్య తప్తస్య స్థలస్య సదృశశ్ శిశుః
ఎప్పుడూ కన్నీళ్లతో, మురికి మనసుతో ఉండే బాలుడు, వర్షంతో తడిచిన, ఎండిపోయిన నేలలా, లోపల మూర్ఖత్వంతో, చలించని మనసుతో ఉంటాడు.
భయాహారపరం దీనం యథాదృష్టాభిలాషి చ । లోలబుద్ధిర్ వపుర్ ధత్తే బాలో దుఃఖాయ కేవలమ్
భయంతో, తినేవాటిపైనే దృష్టి పెట్టి, దుఃఖంతో, చూసినదాన్ని కోరుకుంటూ, చంచలమైన మనస్సు, బలహీనమైన శరీరం కలిగిన బాలుడు కేవలం బాధకే బతుకుతాడు.
స్వసఙ్కల్పాభిలషితాన్ భావాన్ అప్రాప్య తప్తధీః । దుఃఖమ్ ఏత్య్ అబలో బాలో వినికృత్త ఇవాశయే
తన ఊహల్లో కోరిన వాటిని పొందలేక, మనస్సు తపిస్తూ, బలహీనమైన బాలుడు, హృదయం కోసినట్లు బాధను అనుభవిస్తాడు.
దురీహాలబ్ధలక్ష్యాణి బహుపక్షోల్వణాని చ । బాలస్య యాని దుఃఖాని మునే తాని న కస్యచిత్
ఓ మునీంద్రా, చిన్నవాడికి సాధించలేని కోరికలు ఉంటాయి, ఎన్నో దిశలలో లాగబడతాడు. అతని బాధలు మరెవరికీ లేవు.
బాలో బలవతాశ్వ్ ఏవ మనోరథవిలాసినా । మనసా తప్యతే నిత్యం గ్రీష్మేణేవ వనస్థలమ్
చిన్నవాడు కల్పనల్లో బలంగా ఉంటాడు. అతని మనసు ఎప్పుడూ బాధపడుతుంది, వేసవిలో అడవి ఎండిపోవడంలా.