యది కశ్చిద్ ద్వితీయస్ స్యాత్ తద్ ఏకస్యైకతా భవేత్ । ద్విత్వైక్యయోర్ మిథస్ సిద్ధిర్ ఆతపచ్ఛాయయోర్ ఇవ
ఒకటి కాక మరొకటి ఉంటే, ఆ ఒక్కదానికి ఏకత్వం కలుగుతుంది. ద్వైతమూ, ఏకత్వమూ పరస్పరం ఆధారపడినవే, ఇవి ఎండలో నీడలాంటివి.
యత్ర నాస్తి ద్వితీయో హి తత్రైకస్యైకతా కథమ్ । ఏకతాయామ్ అసిద్ధాయాం ద్వయమ్ ఏవ న విద్యతే
ఇక్కడ రెండవది లేకపోతే, ఒక్కదానికి ఏకత్వం ఎలా ఉంటుంది? ఏకత్వం స్థిరపడకపోతే, ద్వైతమూ అసలు ఉండదు.
ఏవం స్థితే తు యచ్ ఛిష్టం తత్ స్యాద్ రిక్తమ్ ఇహాస్థితేః । తస్మాన్ న వ్యతిరిక్తం తద్రూపం ద్రవ ఇవామ్భసః
ఇలా స్థితి ఉన్నప్పుడు, మిగిలింది శూన్యమే, అదే ఈ స్థితికి చెందింది. అందువల్ల దాని స్వరూపానికి వేరుగా ఏదీ ఉండదు, నీటిలో ద్రవం వేరుగా ఉండనట్టే.
నానారమ్భవిశాలం చ సామ్యేనాక్షుబ్ధరూపి చ । బీజస్యాన్తస్ తరుర్ ఇవ బ్రహ్మణో ఽన్తస్ స్థితం జగత్
ఈ ప్రపంచం ఎన్నో రూపాలతో విస్తరించి, సమంగా ప్రశాంతంగా ఉండి, బ్రహ్మలో ఒక విత్తనంలో వృక్షం ఉన్నట్టుగా అంతర్లీనంగా నిలిచిఉంది.
ద్వైతమ్ అప్య్ అపృథక్ తస్మాద్ ధేమ్నః కటకతా యథా । సామ్యబుద్ధావబోధే హి ద్వైతం సచ్ చ నసన్మయమ్
ఇలా ద్వైతం కూడా ఆ మూలస్వరూపం నుండి వేరుగా కాదు; బంగారంలో గట్టితనం ఉన్నట్టు. సమత్వ జ్ఞానంలో ద్వైతం ఉన్నదీ, లేనిదీ కలిసినట్టే.
యథా ద్రవత్వం పయసస్ స్పన్దనం మాతరిశ్వనః । వ్యోమ్నశ్ శూన్యత్వమ్ ఏవం హి న పృథగ్ ద్వైతమ్ ఈశ్వరాత్
నీటికి ద్రవత్వం, గాలికి కదలిక, ఆకాశానికి ఖాళీదనం ఉన్నట్టు, ద్వైతం కూడా పరమాత్మ నుండి వేరుగా ఉండదు.
ద్వైతాద్వైతోపలమ్భో హి దుఃఖాయైష క్షయాత్మనే । నిపుణో ఽనుపలమ్భో యస్ త్వ్ ఏతయోస్ తత్ పరం విదుః
ద్వైతం, అద్వైతం అనే గ్రహణం బాధకూ, నశ్వరతకూ కారణం. ఈ రెండింటినీ గ్రహించకపోవడం ఎంతో సూక్ష్మమైనది; దీన్ని తెలిసినవారే పరములు.
మాతృమానప్రమేయాది ద్రష్టృదర్శనదృశ్యతాః । ఏతావజ్ జగద్ ఏతచ్ చ పరమాణౌ చితస్ స్థితమ్
కొలత, కొలిచేవాడు, కొలవబడినది — వీటన్నిటిలోని చూచేవాడు, చూచుట, చూచబడినది అనే భావాలే ఈ జగత్తు. ఇవన్నీ కూడా ఆ చైతన్యపు సూక్ష్మ కణంలోనే నిలిచి ఉన్నాయి.
అయం జగదణుర్ నిత్యమ్ అనేనాణుసుమేరుణా । స్పన్దనం పవనేనేవ స్వాఙ్గ ఏవ ధృతః కుతః
ఈ విశ్వం ఒక సూక్ష్మ కణమే, ఎప్పుడూ ఆ సూక్ష్మమైన మెరుపు పర్వతంలాంటి కణంలోనే నిలిచి ఉంది. గాలి లోని కదలికలు గాలిలోనే ఉన్నట్టు, ఈ జగత్తు కూడా తనలోనే నిలిచి ఉంది; మరెక్కడ ఉండగలదు?
అహో ను భీమా మాయేయమ్ అథ వా మాయితా పరా । పరమాణ్వన్తర్ ఏవాస్తి యత్ త్రైలోక్యపరమ్పరా
అయ్యో! ఎంత గొప్ప మాయ ఇదీ! లేదా, మాయను సృష్టించేవాడే పరముడు కావచ్చు. ఎందుకంటే, ఆ సూక్ష్మ కణంలోనే మూడు లోకాలన్నీ పరంపరగా ఉన్నాయి.
అథాసమ్భవమాయిత్వమ్ ఏవైతత్ సర్వదా స్థితమ్ । చిన్మాత్రపరమాణ్వన్తమాత్రమ్ ఏవ జగత్ స్థితమ్
అందుచేత, ఇది ఎప్పటికీ సాధ్యపడని మాయే. ఈ జగత్తు కూడా ఆ చైతన్యపు సూక్ష్మ కణంలో కొలతగా మాత్రమే ఉంది.
అన్తర్గతజగజ్జాలో ఽప్య్ ఏషో ఽణుస్ సామ్యమ్ అత్యజన్ । స్థితో ఽన్తస్స్థబృహద్వృక్షం బీజం భాణ్డోదరే యథా
ఈ లోకములన్నీ లోపల కలిగి ఉన్న ఈ పరమాణువు, తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టకుండా, ఒక గింజలో పెద్ద వృక్షం ఒక పాత్రలో దాగి ఉన్నట్టే నిలిచి ఉంటుంది.
బీజే ఽన్తర్ వృక్షవిస్తారస్ స్థితస్ సఫలపల్లవః । పరయా దృశ్యతే దృష్ట్యా జగచ్ చ చిదణూదరే
గింజలో పండ్లు, ఆకులతో కూడిన వృక్షం అంతా దాగి ఉన్నట్టు, పరమ దృష్టితో చూస్తే ఈ జగత్తు కూడా చైతన్య పరమాణువులో కనిపిస్తుంది.
స శాఖాఫలవృక్షత్వమ్ అజహద్ బీజకోటరే । యథా తరుస్ స్థితస్ తద్వద్ వికాసి చిదణౌ జగత్
వృక్షం తన శాఖలు, పండ్లు వదలకుండా గింజలో దాగి ఉన్నట్టే, జగత్తు కూడా చైతన్య పరమాణువులో వికసిస్తూ నిలిచి ఉంటుంది.
సంస్థితద్వైతమ్ అద్వైతబీజకోశమ్ ఇవ స్థితమ్ । జగచ్ చిత్పరమాణ్వన్తర్ యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఇక్కడ కనిపించే ద్వైతం, అద్వైత స్వరూపమైన గింజ పొట్టలో ఉన్నదిగా స్థిరంగా ఉంటుంది. చైతన్య పరమాణువులో జగత్తును చూస్తాడే నిజంగా చూస్తాడు.
న ద్వైతం న చ వాద్వైతం న బీజం న చ వాఙ్కురః । న స్థూలం న చ వా సూక్ష్మం నాజాతం జాతమ్ ఏవ నో
ఇక్కడ ద్వైతమూ లేదు, అద్వైతమూ లేదు; విత్తనమూ లేదు, మొక్క芽మూ లేదు; స్థూలమూ లేదు, సూక్ష్మమూ లేదు; పుట్టినదీ కాదు, పుట్టని దీ కాదు.
న చాస్తి న చ నాస్తీదం న సోమ్యం క్షుభితం న చ । త్రిజగచ్చిదణోర్ అన్తస్ సత్త్వం వాథ న కిఞ్చన
ఇది ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు; మృదువూ కాదు, కలతగొన్నదీ కాదు; మూడు లోకాల చైతన్యపు కణంలో, జీవమో, ఇంకేదైనా ఉందో లేదు.
న జగన్ నాజగద్ వాస్తి విద్యతే చిత్పరాణుతా । సర్వాత్మికా యదా యత్ర యా యథోదేతి తత్ తథా
ప్రపంచమూ లేదు, ప్రపంచం కానిదీ లేదు; అక్కడ ఉన్నది పరమమైన చైతన్యపు కణమే; ఎక్కడ, ఎప్పుడు, ఎలా ఏది ఉద్భవిస్తే, అది అలా ఉంటుంది.
ఉదేత్య్ అనుదితో ఽప్య్ ఏష స్వసంవేదనజృమ్భితః । పరమాత్మాణుర్ ఏకాత్మా సమగ్రాత్మతయేవ ఖే
ఈ పరమాత్మ కణం, ఉద్భవించనప్పటికీ, తన స్వీయ అనుభూతితో ఉద్భవించినట్టు కనిపిస్తుంది; అది ఒకటే ఆత్మగా, అంతటా వ్యాపించి, ఆకాశంలా ఉంటుంది.
ద్రుమీభూయేవ బీజత్వమ్ ఇవోదేత్య్ అనుదయ్య్ అపి । పరం తత్త్వం జగద్భఙ్గ్యా జగన్నాశోదయేన చ
ఎలా ఒక విత్తనం చెట్టుగా మారినట్టు కనిపించినా, నిజంగా అది వేరేలా పుట్టలేదు, అలాగే పరమసత్యం ఈ లోకరూపంలో, లోకం పుట్టడం, లయమవడం ద్వారా కనిపిస్తుంది.
ద్రుమో బీజతయేవాశు న సన్త్యక్తసమస్థితిః । తిష్ఠత్య్ అపగతస్పన్దత్యాగాత్యాగః పరో ఽణుకః
ఎలా చెట్టు విత్తనంగా ఉండి తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టకుండా నిలిచి ఉంటుందో, అలాగే పరమాణువు ఊగిసలాడకుండా, స్వీకారం లేదా త్యాగం లేని స్థితిలో నిలిచి ఉంటుంది.
బిసతన్తుర్ మహామేరుః పరాత్మాణోర్ అపేక్షయా । దృశ్యః కిల బిసే తన్తుర్ అదృశ్యాక్ష్ణా పరాత్మతా
కమల దారం లేదా మహామేరు, పరమాణువు దృష్టిలో చూస్తే, మన కంటికి అది దారం లాగా కనిపిస్తుంది, కానీ దాని అసలైన స్వరూపం కంటికి కనిపించదు.
బిసతన్తుర్ మహామేరుః పరమాణోః కిలాత్మనః । తస్యైవ తద్ఘనాచ్ చాన్తస్స్థితా మేర్వాదికోటయః
కమల దారం లేదా మహామేరు, ఆ పరమాణువు యొక్క స్వరూపంలో, దాని ఘనత వల్లే లోపల మేరు మొదలైన శిఖరాలు ఉన్నాయి.
ఏతేన తేన మహతా పరమాణునా చ వ్యాప్తం తతం విరచితం జనితం కృతం చ । విశ్వప్రపఞ్చరచనం నభసేవ విష్వక్ శూన్యత్వమ్ అచ్ఛమ్ అభితః పరిలబ్ధమ్ ఏవ
ఈ మహత్తరమైనది, ఆ సూక్ష్మమైన అణువును కూడా వ్యాపించి, వ్యాపించి, సృష్టించి, పుట్టించి, తయారుచేసింది. ఈ విశ్వప్రపంచ నిర్మాణం ఆకాశంలా ఎక్కడైనా వ్యాపించి ఉంది. అంతటా నిర్మలమైన ఖాళీదనం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ద్వైతేన సున్దరతరం స్వమ్ అనుజ్ఝతేవ రూపం సుషుప్తసదృశేన పరావబోధాత్ । ఐక్యం గతం స్థితగమాగమముక్తమ్ ఏవమ్ ఇత్థం స్థితం నను జగత్ పరమార్థపిణ్డః
ద్వైతంతో, తన అందమైన స్వరూపాన్ని వదిలేసినట్టు అనిపిస్తుంది. అది గాఢనిద్రలాంటిది, పరమ జ్ఞాన స్థితి నుండి. ఐక్యతను పొందినప్పుడు, వచ్చిపోవడాలేని స్థితిలో, ఈ విధంగా ఈ లోకం పరమార్థ స్వరూపంగా నిలిచిపోతుంది.
ఇతి రాజముఖాచ్ ఛ్రుత్వా కర్కటీ వనమర్కటీ । అవబుద్ధపదాన్తస్స్థం జహౌ మాత్సర్యచాపలమ్
రాజు మాటలు విని, కార్కటి అనే అడవి కోతి, తెలుసుకున్న బోధ చివర నిలిచి, తన అసూయను, చంచలతను వదిలేసింది.
అన్తశ్శీతలతాం తోషం విశ్రాన్తిమ్ అపతాపతామ్ । ప్రాప్తా ప్రావృణ్మయూరీవ సజ్యోత్స్నేవ కుముద్వతీ
ఆమె మనసులో చల్లదనం, సంతృప్తి, విశ్రాంతి, బాధలేని స్థితిని పొందింది. అది వర్షకాలంలో నాట్యం చేసే నెమలి లాంటిది, లేదా పూర్ణచంద్రుని వెలుతురులో వికసించే కలువపువ్వులా ఉంది.
తయా రాజగిరా తస్యా ఆనన్ద ఉదభూద్ భృశమ్ । గర్భో ఽన్తః ఖే బలాకాయా రవేణేవ పయోముచః
ఆ రాజు మాటలతో ఆమె హృదయంలో అపారమైన ఆనందం పుట్టింది. అది ఎలాగంటే, మేఘాన్ని గాలి నింపినట్టు, లేదా బకపక్షి గుడ్డులోకి సూర్యుడు వెలుతురుని పోసినట్టు.
అహో బత పవిత్రేయం భవతోర్ భాతి శేముషీ । అనస్తమితసారేణ ప్రబోధార్కేణ భాసితా
ఓహో! మీ జ్ఞానం ఎంత పవిత్రంగా, ఎంత ప్రకాశవంతంగా ఉంది! అది ఎప్పుడూ తగ్గని బోధసూర్యుని కాంతితో వెలిగిపోతోంది.
సితా సమరసా శుద్ధా జ్యోత్స్నేవ శశిమణ్డలాత్ । వివేకకణికా దృష్టా భవతోర్ హృదయాద్ ఇయమ్
ఈ వివేకపు రేణువు మీ హృదయాలనుండి వెలువడుతోంది. అది చంద్రుని వెలుతురులా తెల్లగా, ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా ఉంది.