చితి భూతాని భూతాని వర్తమానాని సమ్ప్రతి । భవిష్యన్తి భవిష్యన్తి శక్తిబీజే ద్రుమా ఇవ
ప్రస్తుతం చైతన్యంలో ఉన్న అన్ని జీవులు, శక్తి విత్తనం నుండి చెట్లు పుట్టినట్టు, భవిష్యత్తులో కూడా పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి.
నిమేషకల్పావ్ ఏతేన తుషేణాన్నకణావ్ ఇవ । వలితౌ నైష చైతాభ్యామ్ అణుస్ స్వాఙ్గాత్మకశ్ చితః
ఎలా ఒక తుప్పు గింజ, అన్నపు ముద్ద ఒక నిమిషంలో సమానంగా ఉంటాయో, అలాగే వంకరగా ఉన్నదైనా, నేరుగా ఉన్నదైనా, ఇవేవీ చైతన్యపు అణువు కాదు. ఆ చైతన్యం తన స్వరూపంలోనే ఉంటుంది.
ఉదాసీనవద్ ఆసీనో న సంస్పృష్టో మనాగ్ అపి । ఏష భోక్తృత్వకర్తృత్వైః ఖాత్మా కుర్వఞ్ జగన్త్య్ అపి
ఈ ఆకాశస్వరూపుడైన ఆత్మ, ఏ విషయానికీ అంటకూడకుండా, పూర్తిగా నిర్లిప్తుడిగా కూర్చున్నట్టు ఉంటూ, అనుభవించేవాడిగా, చేయువాడిగా కూడా, లోకాలను సృష్టిస్తాడు.
జగత్సత్తోదితేయం హి శుద్ధచిత్పరమాణుతః । పరామణోశ్ చ భోక్తృత్వకర్తృత్వే క్వేవ సంస్థితే
ఈ జగత్తు ఉన్నదనిపించేది, శుద్ధమైన చైతన్య అణువునుంచే ఉద్భవిస్తుంది. ఆ పరమ అణువులో అనుభవించేవాడిగా, చేయువాడిగా ఉండే స్థితులు ఎక్కడ స్థిరపడతాయో చెప్పలేం.
జగన్ న కిఞ్చిత్ క్రియతే సర్వదైవ న కేనచిత్ । విలీయతే చ నో కిఞ్చిన్ మాత్రస్యాద్య్ అస్య ఖణ్డనమ్
ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ ఏ పనీ ఎప్పుడూ చేయరు; ఏదీ లయమవదు కూడా. ఎందుకంటే, ఈ మూలస్వరూపానికి విడిపోవడం అసాధ్యం.
సర్వం సమరసాభాసమ్ ఇదమ్ ఆకాశకోశగమ్ । జగత్పర్యాయశబ్దాఖ్యం విద్ధ్య్ అనాఖ్యం చ రాక్షసి
ఓ రాక్షసీ, ఈ జగత్తు అన్నీ ఒకే రకమైన రుచిగా కనిపిస్తున్నా, ఇవన్నీ ఆకాశంలాంటి విస్తారంలోనే ఉన్నాయి. దీనిని 'ప్రపంచ ప్రవాహం' అని పిలుస్తారు గానీ, నిజానికి దీనికి పేరు లేదు అని తెలుసుకో.
చిదణుర్ దృశ్యసిద్ధ్యర్థమ్ ఆన్తరీం చిచ్చమత్కృతిమ్ । బహీరూపతయా ధత్తే స్వాత్మనాత్మని సంస్థితామ్
చైతన్యము అనే సూక్ష్మమైన తత్వం, కనిపించేవి కనబడటానికి, తనలోని అద్భుతమైన జ్ఞానాన్ని లోపల నిలిపి, దాన్ని బయటకు రూపంగా ప్రదర్శిస్తుంది.
ఏతద్ బహిస్స్థమ్ అన్తస్స్థమ్ అస్తి శబ్దే న వస్తుని । ఉపదేశాయ సత్త్వానాం చిద్రూపత్వాజ్ జగత్త్రయే
ఇది బయటా, లోపలా ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవంగా పదంలో మాత్రమే ఉంది, వస్తువుగా లేదు. ఎందుకంటే మూడు లోకాలు అన్నీ చైతన్య స్వరూపమే కాబట్టి, జీవులకు బోధించడానికి ఇలా వివరించబడింది.
ద్రష్టా దృశ్యపదం గచ్ఛన్న్ ఆత్మానం సమ్ప్రపశ్యతి । నేత్రం దృశ్యాభిపాతీవ సద్ ఏవాసద్ ఇవ స్థితమ్
చూసేవాడు, కనిపించేవాటిని చూడటానికి పోయినప్పుడు, తాను తానే చూస్తాడు. ఎలా అంటే, కంటికి వస్తువులు కనబడినప్పుడు, అది నిజమా కాదా అనిపించడంలా.
న చ గచ్ఛతి దృశ్యత్వం ద్రష్టా హ్య్ అసద్ అవాస్తవమ్ । ఆత్మన్య్ ఏవ న యత్ కిఞ్చిత్ తత్తామ్ ఏతి కథం పురః
చూసేవాడు నిజంగా కనిపించేది కాలేడు, ఎందుకంటే చూసేవాడు అసత్యమూ, స్థిరతలేనిదీ. ఆత్మలో ఏదీ లేదు కాబట్టి, దాని ముందు ఏది ఎలా ప్రकटమవుతుంది?
దృగ్ ఏవ లోచనే సా చ వాసనా తన్ నిజం వపుః । బహురూపతయా దృశ్యం కృత్వా ద్రష్టృతయోదితా
చూసే శక్తే కన్నుగా ఉంటుంది, ఆ వాసన దాని స్వరూపమే. అది అనేక రూపాల్లో కనిపించేదిగా మారి, చివరికి చూసేవాడిగా వెలుగులోకి వస్తుంది.
న వినా ద్రష్టృతామ్ అస్తి దృశ్యసత్తా కథఞ్చన । పితృతేవ వినా పుత్రం ద్వితేవైక్యపదం వినా
చూసేవాడు లేకుండా కనిపించేదానికి ఎప్పుడూ ఉనికిలేదు. తండ్రి లేకుండా కొడుకు ఉండనట్టే, ఏకత్వం లేకుండా ద్వైతం ఉండదు.
ద్రష్టైవ దృశ్యతామ్ ఏతి న ద్రష్టృత్వం వినాస్తి తత్ । వినా పిత్రేవ తనయో వినా భోక్త్రేవ భోగ్యతా
కేవలం చూసేవాడే కనిపించేదిగా మారతాడు; చూసేవాడు లేకుండా కనిపించేది ఉండదు. తండ్రి లేకుండా కొడుకు ఉండనట్టే, అనుభవించేవాడు లేకుండా అనుభవించేది ఉండదు.
ద్రష్టుర్ హి దృశ్యనిర్మాణే చిత్త్వాద్ అస్త్య్ ఏవ శక్తతా । కనకస్యావదాతస్య కటకత్వకృతావ్ ఇవ
దృష్టికర్తకు కనిపించేవాటిని సృష్టించే శక్తి ఉంటుంది. ఇది ఎలా అంటే, పసిడి శుద్ధమైనప్పుడు దాన్ని గాజుగా తయారు చేయగలిగినట్టు.
దృశ్యస్య ద్రష్టృనిర్మాణే జడత్వాన్ నాస్తి శక్తతా । కటకత్వస్య మోహస్య యథా కనకనిర్మితౌ
కానీ కనిపించేవాటికి దృష్టికర్తను సృష్టించే శక్తి ఉండదు, ఎందుకంటే అవి జడమైనవి. ఇది ఎలా అంటే, గాజు లేదా మాయ పసిడిని తయారు చేయలేనట్టే.
చేతనాద్ దృశ్యనిర్మాణం చిత్ కచత్య్ అసద్ ఏవ యత్ । అకారణం మోహహేతుర్ హేమైవ కటకభ్రమః
చైతన్యంనుండే కనిపించేవాటికి రూపం వస్తుంది, కానీ అవి నిజంగా లేవు. గాజు అనే మాయకు కారణం అజ్ఞానం మాత్రమే, దానికి ఆధారం పసిడి ఒక్కటే.
కటకత్వావభాసే హి యథా హేమ్నో న హేమతా । సత్యైవ ప్రకచత్య్ ఏవం ద్రష్టుర్ దృశ్యస్థితౌ వపుః
గాజు రూపం కనిపించినా, పసిడిలో గాజు లక్షణం ఉండదు — అక్కడ నిజంగా ఉన్నది పసిడి మాత్రమే. అలాగే, కనిపించేవాటిలో దృష్టికర్త రూపమే నిజంగా ప్రకాశిస్తుంది.
ద్రష్టా దృశ్యతయా తిష్ఠన్ ద్రష్టృతామ్ ఉజ్ఝతీవ హి । సత్యాం కటకసంవిత్తౌ హేమ కాఞ్చనతామ్ ఇవ
చూసేవాడు చూసే వస్తువుగా నిలిచినప్పుడు, తన చూసేవాడితనాన్ని విడిచినట్టే అనిపిస్తుంది. ఇదేలా అంటే, కడగిన బంగారు గాజు చూస్తే, అందులోని బంగారం తన బంగారుతనాన్ని కోల్పోయినట్టుగా కనిపిస్తుంది.
ఏకస్మిన్ ప్రతిభాసే ఽస్తి న సత్తా ద్రష్టృదృశ్యయోః । పుమ్ప్రత్యయప్రకచనే క్వ పశుప్రత్యయోదయః
ఒకే రూపంలో చూసేవాడు, చూసేది అనే భేదం నిజంగా ఉండదు. మనిషి అనే భావన స్పష్టంగా ఉన్నప్పుడు, అక్కడ జంతువు అనే భావన ఎలా వస్తుంది?
దృశ్యం పశ్యన్ స్వమ్ ఆత్మానం న ద్రష్టా స్వం ప్రపశ్యతి । ద్రష్టుర్ హి దృశ్యతాపత్తౌ సత్తాసత్తేవ తిష్ఠతి
మనిషి బయట ఉన్నదాన్ని చూస్తూ తనను తాను చూసేవాడిగా చూడడు. ఎందుకంటే, చూసేవాడు చూసే వస్తువుగా మారినప్పుడు, అతని ఉనికీ ఉండినట్టూ లేనట్టూ అనిపిస్తుంది.
బోధాద్ గలితదృశ్యస్య ద్రష్టుస్ సత్తైవ భాసతే । అబుద్ధకటకత్వస్య హేమ్నః కనకతా యథా
జ్ఞానంలో చూసే వస్తువు లయమైపోయినప్పుడు, చూసేవాడి ఉనికే స్పష్టంగా మెరిసిపోతుంది. అది ఎలా అంటే, గాజు అనిపించని సమయంలో బంగారం బంగారంగానే మిగిలిపోవడంలా.
దృశ్యే ఽసత్య్ అస్తి న ద్రష్టా దృశ్యం ద్రష్టరి నాసతి । ద్వయేన చ వినా నైక్యం నైక్యమ్ అప్య్ అస్తి చానయోః
చూపబడేది నిజంగా లేకపోతే, చూసేవాడు కూడా ఉండడు. చూసేవాడు లేనప్పుడు, చూపబడేదీ ఉండదు. ఈ ఇద్దరూ లేనప్పుడు, వారిద్దరి మధ్య ఏకత్వం లేదు, దూరత్వం కూడా లేదు.
సర్వం యథావద్ విజ్ఞాయ శుద్ధసంవిన్మయాత్మనః । వాచామ్ అవిషయస్ స్వాస్థ్యం కిఞ్చిద్ ఏవావశిష్యతే
ప్రపంచాన్ని నిజంగా తెలుసుకున్నవాడికి, స్వరూపంగా శుద్ధమైన చైతన్యం ఉన్నవాడికి, మాటలతో వివరించలేని ఒక ప్రశాంత స్థితి మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
ఆత్మాథ దర్శనం దృశ్యం దీపేనేవావభాసితమ్ । కృతం చ సర్వమ్ ఏతేన చిన్మాత్రపరమాణునా
ఆత్మ, దర్శనం, చూపబడేది — ఇవన్నీ దీపం వెలుగులో కనిపించునట్లు ప్రకాశిస్తాయి. ఈ అంతా, చిత్తమాత్రమైన పరమసూక్ష్మమైన ఆ చైతన్యంతోనే జరుగుతుంది.
మాతృమేయప్రమాణాఖ్యం బుద్ధౌ నిగిరతి త్రయమ్ । హేమేవ కటకాదిత్వమ్ అసన్మయమ్ ఉపస్థితమ్
తెలిసినవాడు, తెలిసినది, తెలిసే మార్గం — ఈ మూడు బుద్ధిలో నిల్వ ఉంటాయి. ఇవి బంగారంలో కంకణం రూపం వచ్చినట్టు, నిజంగా లేనివే అయినా నిజమైనట్టు కనిపిస్తాయి.
యథా న జలమ్ ఊర్మ్యాదేః పృథక్ కిఞ్చిన్ మనాగ్ అపి । తథైతస్మాత్ స్వభావాణోర్ న కిఞ్చిత్ పృథగ్ ఏవ హి
ఎలా ఒక అలలో నీరు వేరుగా ఉండదు, అలాగే ఈ స్వభావపు అణువుకు వేరుగా ఏదీ లేదు.
సర్వగానుభవాత్మత్వాత్ సర్వానుభవరూపతః । ఏకత్వానుభవే న్యాయ్యే రూఢే సర్వైకతాస్య హి
ప్రతి అనుభూతి, అనుభవించే వాడి స్వరూపమే. అన్ని అనుభూతులూ ఒకటే. ఏకత్వం అనుభవంలో స్థిరపడినప్పుడు, అన్నీ ఒక్కటిగా తెలుస్తాయి.
అస్యేచ్ఛయా పృథక్తాస్తి వీచితేవ మహామ్భసః । ఇచ్ఛానురూపసమ్పత్తేర్ భావితార్థైకలాభినః
దాని సంకల్పంతోనే వేర్పాటు కనిపిస్తుంది, అది మహాసముద్రంలో అలలు పుట్టినట్టు. ఆ సంకల్పానికి అనుగుణంగా, అన్నీ ఒకటిగా కనిపించే విధంగా వస్తువులు ఏర్పడతాయి.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నః పరమాత్మాస్తి కేవలః । సర్వాత్మత్వాత్ స సర్వాత్మా సర్వానుభవతస్ స్వతః
దిక్కులు, కాలం మొదలైన వాటితో పరిమితం కానిది పరమాత్మ. అది అందరిలోనూ వుంది, అందరినీ అనుభవించే స్వరూపమే, తన సహజత్వంతోనే అన్నింటినీ అనుభవిస్తుంది.
సన్న్ ఏష చేతనాత్మత్వాద్ అసన్న్ అనవబోధతః । ద్వైతైక్యే నాత్ర విద్యేతే సత్యరూపే మహాత్మని
ఈది చైతన్య స్వభావం వల్ల ఉన్నదిగా కనిపిస్తుంది, అవగాహన లేకపోవడం వల్ల లేనట్టుగా అనిపిస్తుంది. నిజమైన పరమాత్మ స్వరూపంలో ద్వైతమూ, అద్వైతమూ ఏదీ ఉండదు.