పద్మోత్పలౌ యథార్కేణ తపతా ప్రకటీకృతౌ । ప్రకాశతమసోస్ సత్తే చితైవం ప్రకటీకృతే
ఎలాగైతే సూర్యుడు తాపం ఇస్తూ కమలాన్ని, ఉట్తలాన్ని వెలుగులోకి తెస్తాడో, అలాగే వెలుగు, చీకటి రెండింటి సత్తా కూడా చైతన్యంతోనే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
అర్కః కుర్వన్న్ అహోరాత్రం దర్శయత్య్ ఆకృతిం యథా । చితిస్ సదసతీ కృత్వా దర్శయత్య్ ఆకృతిం తథా
ఎలాగైతే సూర్యుడు పగలు, రాత్రిని సృష్టించి తన స్వరూపాన్ని చూపిస్తాడో, అలాగే చైతన్యం కూడా ఉన్నదీ, లేనిదీ సృష్టించి తన స్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.
చిదణోర్ అన్తరే సన్తి విచిత్రానుభవాణవః । యథా మధురసస్యాన్తః పత్త్రపుష్పఫలశ్రియః
చైతన్యపు కణంలో ఎన్నో రకాల సూక్ష్మ అనుభవాలు ఉంటాయి. ఇది మధురమైన మొక్కలో ఆకులు, పువ్వులు, ఫలాల అందం దాగి ఉన్నట్టు.
ఉద్యన్తి చిదణోర్ ఏతే సమగ్రానుభవాణవః । మధుమాసరసాచ్ చిత్రా ఇవ షణ్డపరమ్పరాః
ఈ అనేక విధమైన అనుభవాలన్నీ చైతన్యపు కణం నుంచి పుట్టుకొస్తాయి. ఇవి వసంతకాలపు తేనె సారంలో నుంచి పుష్పగుచ్ఛాలు పుట్టినట్టు.
పరమాత్మాణుర్ అత్యన్తం నిస్స్వాదస్ సూక్ష్మతావశాత్ । సమగ్రస్వాదసత్తైకజనకస్ స్వదతే స్వయమ్
పరమాత్మ కణం అత్యంత సూక్ష్మంగా ఉండి, దానికే రుచి ఉండదు. అయినా, అన్ని రుచులకు అది మూలమూ, అనుభవించేవాడూ అదే.
యో యో నామ రసః కశ్చిత్ స్వసత్తాయాం కృతస్థితిః । ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాదర్శే తాం వినా నాస్త్య్ అసౌ స్వతః
ఏదైనా రుచి లేదా సారం తన స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండి, అది దర్పణంలో ప్రతిబింబంలా ఆ ఆధారాన్ని లేకుండా స్వతహాగా ఉండదు. దర్పణం లేకుండా ప్రతిబింబం లేనట్టు, ఆ ఆధారం లేకుండా ఆ సారం ఉండదు.
త్యజతా సంశ్రితం సర్వం చిన్మాత్రపరమాణునా । త్యక్తం జగద్ అసంవిత్త్యా సంవిత్త్యా సర్వమ్ ఆశ్రితమ్
చైతన్యపు సూక్ష్మాంశం అన్నిటినీ వదిలిపెట్టినప్పుడు, అవగాహన లేకపోతే ఈ లోకం అంతా వదిలిపడుతుంది. అవగాహనతోనే అన్నీ ఆధారపడతాయి.
అశక్తయాప్య్ ఆత్మగుప్తౌ సర్వమ్ ఆచ్ఛాదితం జగత్ । చితాణుతామ్ ఏవ పరాం సమ్ప్రసార్య వితానవత్
తనను తాను కాపాడుకోలేని స్థితిలోనూ, ఆ చైతన్యం తన పరమ సూక్ష్మత్వాన్ని పరచి, ఒక తలుపు వలె ఈ లోకాన్ని మొత్తం కప్పేస్తుంది.
ఆత్మగుప్తిం న శక్నోతి పరమాత్మామ్బరాకృతిః । మనాగ్ అపి క్షణమ్ అపి గజో దూర్వావనే యథా
పరమాత్మ యొక్క ఆకాశవంతమైన విస్తారం, ఒక్క క్షణం కూడా తనకు తాను తృప్తి పొందలేను. అది, ఏనుగు పచ్చిక పొలంలో మేత తినలేని విధంగా ఉంటుంది.
తథాప్య్ ఆక్రాన్తవాన్ విశ్వం జ్ఞతాం గోపయతి క్షణాత్ । జగద్ధానాం కణం బాల ఇవాహో ఘనమాయితా
అయినా, ఆ జ్ఞాని ఈ విశ్వాన్ని అంతటిని క్షణంలో తనలో కలిపేసి దాచేస్తాడు; పిల్లవాడు తినుబండారం ముక్కను మింగేసినట్టు, ఈ ప్రపంచ మాయ కూడా అంతే దట్టంగా కనిపిస్తుంది.
చిన్మాత్రాణునయేనేదం జగత్ సమభిజీవతి । వసన్తరసవేధేన విచిత్రేవ వనావలీ
నిజమైన చైతన్యపు సూత్రంతో ఈ లోకమంతా కొనసాగుతుంది; వసంతకాలం తాకినప్పుడు అడవి ఎలా పుష్పించేదో అలాగే.
చిత్సత్తైవేయమ్ అఖిలం స్వతో జగద్ ఇవోదితా । మధుమాసరసోల్లాసీ చిత్రో హి వనషణ్డకః
ఈ సృష్టి అంతా చైతన్య స్వరూపమే, అది జగత్తుగా కనిపిస్తుంది; మధుమాసంలో అడవి ఆనందంగా ఉల్లాసంగా కనిపించడంలా.
సత్యం చిన్మయమ్ ఏవేదం జగద్ ఇత్య్ ఏవ విద్ధ్య్ అలమ్ । వసన్తరసమ్ ఏవేదం విద్ధి పల్లవగుల్మకమ్
ఈ జగత్తు నిజంగా చైతన్యమే అని నిశ్చయంగా తెలుసుకో; వసంత ఋతువు తాకినప్పుడు మొగ్గలు, చిన్న మొక్కలు పుట్టుకొచ్చినట్టు ఇది కూడా అదే స్వరూపం.
సర్వావయవిసారత్వాత్ సహస్రకరలోచనః । పరంఆణుర్ అసావ్ ఏవ నిత్యానవయవోదయః
అన్ని కలిసిన వస్తువుల సారంగా ఉన్నదే సహస్రబాహువుతో, సహస్రనేత్రులతో ఉన్నదిగా భావించబడుతుంది. అదే పరమణువు, ఎప్పటికీ విడగొట్టలేని రూపానికి మూలంగా నిలుస్తుంది.
నిమేషాంశావబోధే ఽపి చిదణోః ప్రతిభాసతే । యతః కల్పసహస్రౌఘస్ స్వప్నవార్ద్ధకబాల్యవత్
ఒక క్షణంలో చిన్న భాగాన్ని కూడా మనసు గ్రహించినప్పుడు, ఆ చైతన్యపు పరమణువు ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఎందుకంటే, అనేక యుగాలు కూడా నిద్రలో కలలు, బాల్యం లాగానే వేగంగా పోతాయి.
తతస్ సో ఽప్య్ నిమేషాణుః కల్పకోటిశతాన్య్ అలమ్ । సర్వసత్తావిలాసేన ప్రతిభైకా హి జృమ్భతే
అందువల్ల, ఆ క్షణంలో చిన్న అణువు కూడా లక్షల కోట్ల యుగాలను సులభంగా ఆవరించగలదు. ఎందుకంటే, ఒకే చైతన్య కాంతి అన్ని జీవరాశుల ప్రబావంగా విస్తరిస్తుంది.
అభుక్తవత్య్ ఏవ యథా భుక్తవాన్ అహమ్ ఇత్య్ అలమ్ । జాయతే ప్రత్యయస్ తద్వన్ నిమేషే కల్పనిశ్చయః
తినని వాడే 'నేను తిన్నాను' అని నమ్మినట్లే, మనసులో నమ్మకం ఏర్పడుతుంది. అలాగే, యుగాల నిర్ణయం కూడా ఒక్క క్షణంలోనే ఏర్పడుతుంది.
అభుక్త్వా భుక్తవాన్ అస్మీత్య్ ఏవం ప్రత్యయశాలినః । దృశ్యన్తే వాసనావిష్టాస్ స్వప్నే స్వమరణమ్ యథా
తినకపోయినా తిన్నానని గట్టి నమ్మకంతో ఉండేవారు, మనసులో దాగిన అభిలాషల వల్ల, కలలో తాము చనిపోతున్నట్టు అనుభవిస్తారు.
జగన్తి పరితిష్ఠన్తి పరమాణౌ చిదాత్మని । ప్రతిభాసాః ప్రవర్తన్తే తత ఏవ హి జాగతాః
ప్రపంచాలు అన్నీ పరమాణువంత చిన్న చైతన్యంలోనే ఉన్నాయి. అక్కడినుంచే అన్ని రూపాలు పుట్టుకొస్తాయి, అందువల్లే జగత్తులోని అనుభూతులు జరుగుతుంటాయి.
యద్ అస్తి యత్ర తత్ తస్మాత్ సముదేతి తద్ ఏవ తత్ । ఆకారిణి వికారాది దృష్టం న గగనే ఽమలే
ఏది ఎక్కడ ఉందో, అదే అక్కడ నుంచే పుట్టుకొస్తుంది. సృష్టికర్తలో మార్పులు కనిపిస్తాయి, కానీ నిర్మలమైన ఆకాశంలో అలాంటివి ఉండవు.
చితి భూతాని భూతాని వర్తమానాని సమ్ప్రతి । భవిష్యన్తి భవిష్యన్తి శక్తిబీజే ద్రుమా ఇవ
ప్రస్తుతం చైతన్యంలో ఉన్న అన్ని జీవులు, శక్తి విత్తనం నుండి చెట్లు పుట్టినట్టు, భవిష్యత్తులో కూడా పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి.
నిమేషకల్పావ్ ఏతేన తుషేణాన్నకణావ్ ఇవ । వలితౌ నైష చైతాభ్యామ్ అణుస్ స్వాఙ్గాత్మకశ్ చితః
ఎలా ఒక తుప్పు గింజ, అన్నపు ముద్ద ఒక నిమిషంలో సమానంగా ఉంటాయో, అలాగే వంకరగా ఉన్నదైనా, నేరుగా ఉన్నదైనా, ఇవేవీ చైతన్యపు అణువు కాదు. ఆ చైతన్యం తన స్వరూపంలోనే ఉంటుంది.
ఉదాసీనవద్ ఆసీనో న సంస్పృష్టో మనాగ్ అపి । ఏష భోక్తృత్వకర్తృత్వైః ఖాత్మా కుర్వఞ్ జగన్త్య్ అపి
ఈ ఆకాశస్వరూపుడైన ఆత్మ, ఏ విషయానికీ అంటకూడకుండా, పూర్తిగా నిర్లిప్తుడిగా కూర్చున్నట్టు ఉంటూ, అనుభవించేవాడిగా, చేయువాడిగా కూడా, లోకాలను సృష్టిస్తాడు.
జగత్సత్తోదితేయం హి శుద్ధచిత్పరమాణుతః । పరామణోశ్ చ భోక్తృత్వకర్తృత్వే క్వేవ సంస్థితే
ఈ జగత్తు ఉన్నదనిపించేది, శుద్ధమైన చైతన్య అణువునుంచే ఉద్భవిస్తుంది. ఆ పరమ అణువులో అనుభవించేవాడిగా, చేయువాడిగా ఉండే స్థితులు ఎక్కడ స్థిరపడతాయో చెప్పలేం.
జగన్ న కిఞ్చిత్ క్రియతే సర్వదైవ న కేనచిత్ । విలీయతే చ నో కిఞ్చిన్ మాత్రస్యాద్య్ అస్య ఖణ్డనమ్
ఈ లోకంలో ఎవ్వరూ ఏ పనీ ఎప్పుడూ చేయరు; ఏదీ లయమవదు కూడా. ఎందుకంటే, ఈ మూలస్వరూపానికి విడిపోవడం అసాధ్యం.
సర్వం సమరసాభాసమ్ ఇదమ్ ఆకాశకోశగమ్ । జగత్పర్యాయశబ్దాఖ్యం విద్ధ్య్ అనాఖ్యం చ రాక్షసి
ఓ రాక్షసీ, ఈ జగత్తు అన్నీ ఒకే రకమైన రుచిగా కనిపిస్తున్నా, ఇవన్నీ ఆకాశంలాంటి విస్తారంలోనే ఉన్నాయి. దీనిని 'ప్రపంచ ప్రవాహం' అని పిలుస్తారు గానీ, నిజానికి దీనికి పేరు లేదు అని తెలుసుకో.
చిదణుర్ దృశ్యసిద్ధ్యర్థమ్ ఆన్తరీం చిచ్చమత్కృతిమ్ । బహీరూపతయా ధత్తే స్వాత్మనాత్మని సంస్థితామ్
చైతన్యము అనే సూక్ష్మమైన తత్వం, కనిపించేవి కనబడటానికి, తనలోని అద్భుతమైన జ్ఞానాన్ని లోపల నిలిపి, దాన్ని బయటకు రూపంగా ప్రదర్శిస్తుంది.
ఏతద్ బహిస్స్థమ్ అన్తస్స్థమ్ అస్తి శబ్దే న వస్తుని । ఉపదేశాయ సత్త్వానాం చిద్రూపత్వాజ్ జగత్త్రయే
ఇది బయటా, లోపలా ఉన్నట్టు కనిపించినా, వాస్తవంగా పదంలో మాత్రమే ఉంది, వస్తువుగా లేదు. ఎందుకంటే మూడు లోకాలు అన్నీ చైతన్య స్వరూపమే కాబట్టి, జీవులకు బోధించడానికి ఇలా వివరించబడింది.
ద్రష్టా దృశ్యపదం గచ్ఛన్న్ ఆత్మానం సమ్ప్రపశ్యతి । నేత్రం దృశ్యాభిపాతీవ సద్ ఏవాసద్ ఇవ స్థితమ్
చూసేవాడు, కనిపించేవాటిని చూడటానికి పోయినప్పుడు, తాను తానే చూస్తాడు. ఎలా అంటే, కంటికి వస్తువులు కనబడినప్పుడు, అది నిజమా కాదా అనిపించడంలా.
న చ గచ్ఛతి దృశ్యత్వం ద్రష్టా హ్య్ అసద్ అవాస్తవమ్ । ఆత్మన్య్ ఏవ న యత్ కిఞ్చిత్ తత్తామ్ ఏతి కథం పురః
చూసేవాడు నిజంగా కనిపించేది కాలేడు, ఎందుకంటే చూసేవాడు అసత్యమూ, స్థిరతలేనిదీ. ఆత్మలో ఏదీ లేదు కాబట్టి, దాని ముందు ఏది ఎలా ప్రकटమవుతుంది?