మాయాకలాపరాణుత్వం నిర్మాయా పరమాత్మతా । హేమ్నీవ కటకత్వేన నాతో ఽత్ర సమతా భవేత్
మాయకు ఉన్న సూక్ష్మత్వం దాని మాయాజాలం వల్లే. కానీ మాయ లేని పరమాత్మ తానొకటి. బంగారంతో చేయబడిన కంకణానికి బంగారానికి సమానత ఉండదు కదా, అలాగే వీటిద్దరికీ సమానత ఉండదు.
ప్రకటో ఽనేన దీపేన ప్రకాశో ఽనుభవాత్మనా । స్వసత్తానాశపూర్వో హి వినానేన భవేత్ తు సః
ఈ దీపం అనుభూతి రూపంగా వెలిగిపోతుంది. దాని వల్లే ప్రకాశం కనిపిస్తుంది. అది లేకపోతే ఆ వెలుగు ఉండదు, ఎందుకంటే అది వస్తువుల ఉనికికి ముందే ఉంటుంది.
యది సూర్యాదికం సర్వం జగద్ ఏకజడం భవేత్ । తతః కిమ్ ఆత్మా కిం రూపం ప్రకాశస్ స్యాత్ క్వ వాథ కిమ్
సూర్యుడు మొదలైన ప్రతిదీ, ఈ జగత్తు మొత్తం జడమాత్రంగా ఉంటే, ఆత్మ ఏమిటి? వెలుగు ఎలా ఉంటుంది? అది ఎక్కడ ఉంటుంది? ఏ రూపంలో ఉంటుంది?
శుద్ధచిన్మాత్రసత్త్వం యత్ స్వతస్ స్వాత్మని సంస్థితమ్ । తద్ ఏతద్ అణునా తేజో దృష్టం బహిర్ ఇవ స్థితమ్
శుద్ధమైన ఆత్మస్వరూపం అనగా స్వయంగా తనలోనే నిలిచిన ఆ చైతన్య తత్వం, బయట ఉన్నదిగా కనిపించే ఒక సున్నితమైన ప్రకాశంగా మనకు అనిపిస్తుంది.
తేజాంస్య్ అర్కేన్దువహ్నీనామ్ అభిన్నాని తమోఘనాత్ । ఏతావాన్ అత్ర భేదో ఽస్తి యద్ వర్ణే శౌక్ల్యకృష్ణతే
సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని వీరి ప్రకాశాలు పరస్పరం వేరుగా లేవు, చీకటి వల్ల మాత్రమే తేడా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ ఉన్న తేడా రంగులో మాత్రమే — తెలుపు లేదా నలుపు.
యాదృక్ కజ్జలనీహారమేఘనీహారయోర్ భవేత్ । తాదృక్ ప్రకాశతమసోర్ భేదశ్ చేతి తయోస్ స్థితః
ఎలా కాజు పొగకు, మేఘాల పొగకు తేడా ఉంటుందో, అలాగే వెలుగు, చీకటి మధ్య తేడా కూడా వాటిలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
జడయోర్ ఉపలమ్భాయ చిదాదిత్యః కిలైతయోః । యదా తపతి తేనైతే లబ్ధసత్తైకతాం గతే
జడమైన వాటిని గ్రహించేందుకు, ఆ చైతన్య సూర్యుడు రెండింటిపైనా ప్రకాశిస్తాడు. అప్పుడు అవి ఒకే తత్వంగా కలిసిపోతాయి.
తపత్య్ ఏకశ్ చిదాదిత్యో రాత్రిన్దివమ్ అతన్ద్రితః । అన్తర్ బహిశ్ శిలాద్యన్తర్ అప్య్ అనస్తమయోదయః
చైతన్య సూర్యుడు రాత్రింబవళ్ళు అలసట లేకుండా వెలిగిపోతూ, లోపల బయట, రాళ్లలోనూ, ఇతర వస్తువులలోనూ ఎప్పుడూ అస్తమించకుండా, ఉదయించకుండా ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాడు.
త్రిలోకీ భాతి తేనేయం జీవస్య ప్రథితాత్మనః । నానోపలమ్భభాణ్డాఢ్యా కుటీ కఠినకోటరా
ఆ చైతన్యంతోనే ఈ మూడు లోకాలు వెలుగుతుంటాయి; జీవుని వెలుగు స్వరూపం వల్ల, ఎన్నో వస్తువులతో నిండిన గుడిసె అయినా, గట్టి గుహ అయినా, అన్నీ వెలుగులో కనిపిస్తాయి.
తమస్త్వం తమసో దేహమ్ అవినాశయతామునా । తప్యతే భాసయా భాసా సర్వమ్ ఆభాస్యతే తమః
నీవు చీకటి, నీ శరీరం చీకటి అయినా, ఆ అక్షయమైన వెలుగుతో నువ్వు వేడెక్కి, ప్రకాశించిపోతున్నావు; ఆ వెలుగు వల్ల చీకటి అంతా కూడా వెలుగు పొందుతుంది.
పద్మోత్పలౌ యథార్కేణ తపతా ప్రకటీకృతౌ । ప్రకాశతమసోస్ సత్తే చితైవం ప్రకటీకృతే
ఎలాగైతే సూర్యుడు తాపం ఇస్తూ కమలాన్ని, ఉట్తలాన్ని వెలుగులోకి తెస్తాడో, అలాగే వెలుగు, చీకటి రెండింటి సత్తా కూడా చైతన్యంతోనే స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
అర్కః కుర్వన్న్ అహోరాత్రం దర్శయత్య్ ఆకృతిం యథా । చితిస్ సదసతీ కృత్వా దర్శయత్య్ ఆకృతిం తథా
ఎలాగైతే సూర్యుడు పగలు, రాత్రిని సృష్టించి తన స్వరూపాన్ని చూపిస్తాడో, అలాగే చైతన్యం కూడా ఉన్నదీ, లేనిదీ సృష్టించి తన స్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.
చిదణోర్ అన్తరే సన్తి విచిత్రానుభవాణవః । యథా మధురసస్యాన్తః పత్త్రపుష్పఫలశ్రియః
చైతన్యపు కణంలో ఎన్నో రకాల సూక్ష్మ అనుభవాలు ఉంటాయి. ఇది మధురమైన మొక్కలో ఆకులు, పువ్వులు, ఫలాల అందం దాగి ఉన్నట్టు.
ఉద్యన్తి చిదణోర్ ఏతే సమగ్రానుభవాణవః । మధుమాసరసాచ్ చిత్రా ఇవ షణ్డపరమ్పరాః
ఈ అనేక విధమైన అనుభవాలన్నీ చైతన్యపు కణం నుంచి పుట్టుకొస్తాయి. ఇవి వసంతకాలపు తేనె సారంలో నుంచి పుష్పగుచ్ఛాలు పుట్టినట్టు.
పరమాత్మాణుర్ అత్యన్తం నిస్స్వాదస్ సూక్ష్మతావశాత్ । సమగ్రస్వాదసత్తైకజనకస్ స్వదతే స్వయమ్
పరమాత్మ కణం అత్యంత సూక్ష్మంగా ఉండి, దానికే రుచి ఉండదు. అయినా, అన్ని రుచులకు అది మూలమూ, అనుభవించేవాడూ అదే.
యో యో నామ రసః కశ్చిత్ స్వసత్తాయాం కృతస్థితిః । ప్రతిబిమ్బమ్ ఇవాదర్శే తాం వినా నాస్త్య్ అసౌ స్వతః
ఏదైనా రుచి లేదా సారం తన స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండి, అది దర్పణంలో ప్రతిబింబంలా ఆ ఆధారాన్ని లేకుండా స్వతహాగా ఉండదు. దర్పణం లేకుండా ప్రతిబింబం లేనట్టు, ఆ ఆధారం లేకుండా ఆ సారం ఉండదు.
త్యజతా సంశ్రితం సర్వం చిన్మాత్రపరమాణునా । త్యక్తం జగద్ అసంవిత్త్యా సంవిత్త్యా సర్వమ్ ఆశ్రితమ్
చైతన్యపు సూక్ష్మాంశం అన్నిటినీ వదిలిపెట్టినప్పుడు, అవగాహన లేకపోతే ఈ లోకం అంతా వదిలిపడుతుంది. అవగాహనతోనే అన్నీ ఆధారపడతాయి.
అశక్తయాప్య్ ఆత్మగుప్తౌ సర్వమ్ ఆచ్ఛాదితం జగత్ । చితాణుతామ్ ఏవ పరాం సమ్ప్రసార్య వితానవత్
తనను తాను కాపాడుకోలేని స్థితిలోనూ, ఆ చైతన్యం తన పరమ సూక్ష్మత్వాన్ని పరచి, ఒక తలుపు వలె ఈ లోకాన్ని మొత్తం కప్పేస్తుంది.
ఆత్మగుప్తిం న శక్నోతి పరమాత్మామ్బరాకృతిః । మనాగ్ అపి క్షణమ్ అపి గజో దూర్వావనే యథా
పరమాత్మ యొక్క ఆకాశవంతమైన విస్తారం, ఒక్క క్షణం కూడా తనకు తాను తృప్తి పొందలేను. అది, ఏనుగు పచ్చిక పొలంలో మేత తినలేని విధంగా ఉంటుంది.
తథాప్య్ ఆక్రాన్తవాన్ విశ్వం జ్ఞతాం గోపయతి క్షణాత్ । జగద్ధానాం కణం బాల ఇవాహో ఘనమాయితా
అయినా, ఆ జ్ఞాని ఈ విశ్వాన్ని అంతటిని క్షణంలో తనలో కలిపేసి దాచేస్తాడు; పిల్లవాడు తినుబండారం ముక్కను మింగేసినట్టు, ఈ ప్రపంచ మాయ కూడా అంతే దట్టంగా కనిపిస్తుంది.
చిన్మాత్రాణునయేనేదం జగత్ సమభిజీవతి । వసన్తరసవేధేన విచిత్రేవ వనావలీ
నిజమైన చైతన్యపు సూత్రంతో ఈ లోకమంతా కొనసాగుతుంది; వసంతకాలం తాకినప్పుడు అడవి ఎలా పుష్పించేదో అలాగే.
చిత్సత్తైవేయమ్ అఖిలం స్వతో జగద్ ఇవోదితా । మధుమాసరసోల్లాసీ చిత్రో హి వనషణ్డకః
ఈ సృష్టి అంతా చైతన్య స్వరూపమే, అది జగత్తుగా కనిపిస్తుంది; మధుమాసంలో అడవి ఆనందంగా ఉల్లాసంగా కనిపించడంలా.
సత్యం చిన్మయమ్ ఏవేదం జగద్ ఇత్య్ ఏవ విద్ధ్య్ అలమ్ । వసన్తరసమ్ ఏవేదం విద్ధి పల్లవగుల్మకమ్
ఈ జగత్తు నిజంగా చైతన్యమే అని నిశ్చయంగా తెలుసుకో; వసంత ఋతువు తాకినప్పుడు మొగ్గలు, చిన్న మొక్కలు పుట్టుకొచ్చినట్టు ఇది కూడా అదే స్వరూపం.
సర్వావయవిసారత్వాత్ సహస్రకరలోచనః । పరంఆణుర్ అసావ్ ఏవ నిత్యానవయవోదయః
అన్ని కలిసిన వస్తువుల సారంగా ఉన్నదే సహస్రబాహువుతో, సహస్రనేత్రులతో ఉన్నదిగా భావించబడుతుంది. అదే పరమణువు, ఎప్పటికీ విడగొట్టలేని రూపానికి మూలంగా నిలుస్తుంది.
నిమేషాంశావబోధే ఽపి చిదణోః ప్రతిభాసతే । యతః కల్పసహస్రౌఘస్ స్వప్నవార్ద్ధకబాల్యవత్
ఒక క్షణంలో చిన్న భాగాన్ని కూడా మనసు గ్రహించినప్పుడు, ఆ చైతన్యపు పరమణువు ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఎందుకంటే, అనేక యుగాలు కూడా నిద్రలో కలలు, బాల్యం లాగానే వేగంగా పోతాయి.
తతస్ సో ఽప్య్ నిమేషాణుః కల్పకోటిశతాన్య్ అలమ్ । సర్వసత్తావిలాసేన ప్రతిభైకా హి జృమ్భతే
అందువల్ల, ఆ క్షణంలో చిన్న అణువు కూడా లక్షల కోట్ల యుగాలను సులభంగా ఆవరించగలదు. ఎందుకంటే, ఒకే చైతన్య కాంతి అన్ని జీవరాశుల ప్రబావంగా విస్తరిస్తుంది.
అభుక్తవత్య్ ఏవ యథా భుక్తవాన్ అహమ్ ఇత్య్ అలమ్ । జాయతే ప్రత్యయస్ తద్వన్ నిమేషే కల్పనిశ్చయః
తినని వాడే 'నేను తిన్నాను' అని నమ్మినట్లే, మనసులో నమ్మకం ఏర్పడుతుంది. అలాగే, యుగాల నిర్ణయం కూడా ఒక్క క్షణంలోనే ఏర్పడుతుంది.
అభుక్త్వా భుక్తవాన్ అస్మీత్య్ ఏవం ప్రత్యయశాలినః । దృశ్యన్తే వాసనావిష్టాస్ స్వప్నే స్వమరణమ్ యథా
తినకపోయినా తిన్నానని గట్టి నమ్మకంతో ఉండేవారు, మనసులో దాగిన అభిలాషల వల్ల, కలలో తాము చనిపోతున్నట్టు అనుభవిస్తారు.
జగన్తి పరితిష్ఠన్తి పరమాణౌ చిదాత్మని । ప్రతిభాసాః ప్రవర్తన్తే తత ఏవ హి జాగతాః
ప్రపంచాలు అన్నీ పరమాణువంత చిన్న చైతన్యంలోనే ఉన్నాయి. అక్కడినుంచే అన్ని రూపాలు పుట్టుకొస్తాయి, అందువల్లే జగత్తులోని అనుభూతులు జరుగుతుంటాయి.
యద్ అస్తి యత్ర తత్ తస్మాత్ సముదేతి తద్ ఏవ తత్ । ఆకారిణి వికారాది దృష్టం న గగనే ఽమలే
ఏది ఎక్కడ ఉందో, అదే అక్కడ నుంచే పుట్టుకొస్తుంది. సృష్టికర్తలో మార్పులు కనిపిస్తాయి, కానీ నిర్మలమైన ఆకాశంలో అలాంటివి ఉండవు.