బీజస్యాన్తస్స్థవృక్షస్య వ్యోమాద్వైతా స్థితిర్ యథా । బ్రహ్మణో ఽన్తస్స్థజగతో వ్యోమాక్షుబ్ధా స్థితిస్ తథా
విత్తనంలో ఉన్న వృక్షం, విభిన్నతలేని ఆకాశంలో ఎలా స్థిరంగా ఉంటుందో, అలాగే బ్రహ్మంలో ఉన్న లోకాలు కూడా ఆకాశంలా కదలకుండా, నిశ్చలంగా ఉంటాయి.
శాన్తం సమస్తమ్ అజమ్ ఏకమ్ అనాదిమధ్యం నేహాస్తి కాచన కలా కలనాః కథఞ్చిత్ । నిర్ద్వన్ద్వశాన్తమ్ అతిరేకమ్ అనేకమ్ అచ్ఛమ్ ఆభాసరూపమ్ అలమ్ ఏకవికాసమ్ ఆస్స్వ
ఇది శాంతమైనది, సంపూర్ణమైనది, జననం లేని ఏకత్వం, ఆదిమధ్యాలు లేని స్వరూపం. ఇక్కడ ఏ రూపం, లెక్కలు లేవు. ద్వంద్వాలు లేని నిశ్శబ్దత, అసాధారణమైన అనేకత్వం, నిర్మలమైన ప్రకాశం, ఒక్కటిగా వికసించిన రూపం — ఇదే స్థితిలో నిలిచి ఉండు.
అహో ను పరమార్థోక్తిః పావనీ తవ మన్త్రిణః । రాజా రాజీవపత్త్రాక్ష ఇదానీమ్ ఏష భాషతామ్
అయ్యో! నీ మంత్రివర్యుడు చెప్పిన పరమార్థ వాక్యాలు ఎంత పవిత్రంగా ఉన్నాయో! ఇప్పుడు కమలనేత్రుడైన రాజు మాట్లాడాలని అనుమతించు.
ఏషో ఽణువేదనాద్ వాయుర్ వాయుశ్ చ భ్రాన్తిదృష్టితః । తతో న కిఞ్చిద్ వాయ్వాది కేవలం శుద్ధచేతనమ్
ఈ అణువు గుర్తించడంవల్ల గాలి కలుగుతుంది. కానీ ఆ గాలిని మనం మాయతోనే చూస్తాము. అందువల్ల గాలి లేదా మరేదైనా అసలు ఉండదు—కేవలం పవిత్రమైన చైతన్యమే మిగిలిపోతుంది.
శబ్దసంవేదనాచ్ ఛబ్దశ్ శబ్దశ్ చ భ్రాన్తిదర్శనమ్ । తతో ఽత్ర శబ్దశబ్దార్థదృష్టిర్ దూరతరం గతా
శబ్దాన్ని మనం అనుభవించడంవల్ల శబ్దం కనిపిస్తుంది. కానీ ఆ శబ్దాన్ని కూడా మన మాయతోనే చూస్తాము. అందువల్ల ఇక్కడ శబ్దం, దాని అర్థం అన్న భావన పూర్తిగా దూరమైపోతుంది.
సో ఽణుస్ సర్వం నకిఞ్చిచ్ చ సో ఽహం నాహం స ఏవ చ । సర్వశక్త్యాత్మనో ఽస్యైవ ప్రతిభైవాత్ర కారణమ్
ఆ అణువు అన్నీ, ఏమీ కాదు; నేనే అది, నేను కాదు, అదే. అన్ని శక్తులతో కూడిన ఆత్మ యొక్క ప్రకాశమే ఇక్కడ కారణం.
ఆత్మా యత్నశతైః ప్రాప్యో లబ్ధే ఽస్మిన్ న చ కిఞ్చన । లబ్ధం భవతి తచ్ చైతత్ పరమం నామ కిఞ్చన
ఆత్మను వందలాది ప్రయత్నాలతో పొందవచ్చు. కానీ దానిని పొందిన తర్వాత ఏమీ దక్కినట్టుండదు. దొరికింది ఇదే—దీనిని పరమమైన శూన్యమని అంటారు.
తావజ్ జన్మవసన్తేషు సంసృతివ్రతతిశ్ చిరమ్ । వికసత్య్ ఉదితో యావన్ న బోధో మూలకాషకృత్
మూలాన్ని కోసే జ్ఞానం ఇంకా కలుగకపోతే, జనన మరణాల చక్రం ఎన్నో జన్మకాలం పాటు కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
అణునానేన రూపం స్వం దృశ్యతామ్ ఇవ గచ్ఛతా । తాపేనామ్బు ధియైవేవ స్వస్థేనైవాపహారితమ్
ఈ సూక్ష్మమైన స్వరూపం తాను తానే తిరుగుతున్నట్లు కనిపించినా, అది నిజంగా మనస్సులోనే లయమైపోతుంది, వేడి నీటిని ఆవిరిగా మార్చినట్లు, కానీ తన స్వరూపాన్ని మార్చుకోదు.
అనేన సంవిదం నానా మేరుస్ త్రిభువనం తృణమ్ । వమిత్వా బహిర్ అన్తస్స్థం మాయాత్మకమ్ అవేక్ష్యతే
ఈ చైతన్యంతో, మేరు పర్వతం, మూడు లోకాలు, గడ్డి పుల్లూ అన్నీ బయటకు త్రోసేసి, లోపల మాత్రం మాయ యొక్క స్వరూపాన్ని మాత్రమే చూస్తుంది.
చిదణోర్ అన్తరే యద్ యద్ అస్తి తద్ దృశ్యతే బహిః । సఙ్కల్పేష్టాలిఙ్గనాది దృష్టాన్తో ఽత్ర హి రాగిణః
చైతన్యపు సూక్ష్మతలో ఉన్నది ఏదైనా బయట కనిపిస్తుంది; కోరికతో ఉన్నవారికి, మనసులో కోరుకున్న వస్తువును ఆలింగనం చేసుకున్న అనుభూతి దీనికి ఉదాహరణ.
ఆదిసర్గే సర్వశక్తిశ్ చిద్ యథా చోదితాత్మనా । తథాశు పశ్యత్య్ అఖిలం సఙ్కల్పమతివత్ స్వతః
సృష్టి ప్రారంభంలో అన్ని శక్తులతో కూడిన చైతన్యం, తన సంకల్పంతో అన్నింటిని వేగంగా గ్రహించినట్లే, అది ఊహలకు అందకుండా స్వయంగా అన్నింటిని దర్శిస్తుంది.
అభిజాతాశయస్యాన్తర్ యద్ యథా ప్రతిభాసతే । తత్ తథా పశ్యతీవాసౌ దృష్టాన్తో ఽత్ర శిశోర్ మనః
ఉత్తమ స్వభావం ఉన్నవారి మనస్సులో ఏది ఎలా కనిపిస్తే, వారు దానిని అలా చూస్తారు; దీనికి ఉదాహరణగా చిన్నపిల్ల మనస్సు చెప్పవచ్చు.
పరమాణుత ఏవాపి చిన్మాత్రేణామునాణునా । పరిసూక్ష్మతమేనైవ విశ్వగ్ విశ్వం ప్రపూరితమ్
అతి సూక్ష్మమైన పరమాణువులో కూడా, ఈ శుద్ధ చైతన్యంతో, అంతటా విశ్వం అత్యంత సూక్ష్మంగా వ్యాపించి ఉంది.
అణుర్ ఏవ న మాత్య్ ఏష యోజనానాం శతేష్వ్ అపి । సర్వగత్వాద్ అనాద్యన్తరూపత్వాద్ వేదనాకృతిః
ఈ పరమాణువు వందల యోజనల దూరంలోనూ నశించదు; ఎందుకంటే ఇది అన్నింటిలో వ్యాపించి, ఆది అంతం లేకుండా, జ్ఞానం రూపంగా మాత్రమే తెలిసేది.
యథా ధూర్తేన శిడ్గేన పుంసా బాలః ప్రనాట్యతే । సభ్రూవికారనయననిరీక్షణవిచేష్టితైః
ఎలాగైతే ఒక తెలివిగల మోసగాడు తన కనుసైగలతో, చూపులతో, కళ్ల కదలికలతో ఒక చిన్నపిల్లవాడిని తనకు అనుకూలంగా నడిపిస్తాడో,
చిదాలోకేన శుద్ధేన సపర్వతతృణం జగత్ । నాట్యతే ఽవిరతం తద్వద్ వివృత్యాభినయం సదా
అలాగే, శుద్ధమైన చైతన్యపు వెలుగు వల్ల పర్వతాలు, గడ్డి మొదలైన ఈ ప్రపంచం అంతా ఎప్పుడూ ఆడిపాడుతూ, తన రూపాల నాట్యం చూపిస్తూ ఉంటుంది.
తేనైవానన్తరూపత్వాద్ అణునా వాససా యథా । సంవిదన్తర్ భవేద్ బాహ్యే కృత్వా మేర్వాది వేష్టితమ్
అది అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉండటం వలన, ఒక సూత్రీయమైన వాసన వస్త్రంలో ఎలా వ్యాపిస్తుందో, అలాగే చైతన్యం లోపల, బయట, మేరు పర్వతం సహా అన్నిటినీ చుట్టుముట్టి ఉంటుంది.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నరూపత్వాన్ మేరుతో బృహత్ । వాలాగ్రశతభాగాత్మాప్య్ ఏష సూక్ష్మః పరో ఽణుకః
దిక్కు, కాలం మొదలైన వాటి ద్వారా ఏమీ పరిమితం కాకుండా, అది మేరు పర్వతాన్ని మించినదైనా, వెంట్రుక చివరి వందవ భాగం కన్నా కూడా సూక్ష్మంగా, అత్యంత సూత్రీయంగా ఉంటుంది.
శుద్ధసంవేదనాకాశరూపస్య పరమాణునా । శోభతే న హి సామ్యోక్తిర్ మేరుసర్షపయోర్ ఇవ
పరిశుద్ధమైన చైతన్యమూ, ఆకాశ స్వరూపమూ కలిగిన ఆ పరమాణువుకు ఏ ఉపమానమూ సరిపోదు. అది మహామేరుపర్వతాన్ని ఆవాలు గింజతో పోల్చినట్టే అవుతుంది.
మాయాకలాపరాణుత్వం నిర్మాయా పరమాత్మతా । హేమ్నీవ కటకత్వేన నాతో ఽత్ర సమతా భవేత్
మాయకు ఉన్న సూక్ష్మత్వం దాని మాయాజాలం వల్లే. కానీ మాయ లేని పరమాత్మ తానొకటి. బంగారంతో చేయబడిన కంకణానికి బంగారానికి సమానత ఉండదు కదా, అలాగే వీటిద్దరికీ సమానత ఉండదు.
ప్రకటో ఽనేన దీపేన ప్రకాశో ఽనుభవాత్మనా । స్వసత్తానాశపూర్వో హి వినానేన భవేత్ తు సః
ఈ దీపం అనుభూతి రూపంగా వెలిగిపోతుంది. దాని వల్లే ప్రకాశం కనిపిస్తుంది. అది లేకపోతే ఆ వెలుగు ఉండదు, ఎందుకంటే అది వస్తువుల ఉనికికి ముందే ఉంటుంది.
యది సూర్యాదికం సర్వం జగద్ ఏకజడం భవేత్ । తతః కిమ్ ఆత్మా కిం రూపం ప్రకాశస్ స్యాత్ క్వ వాథ కిమ్
సూర్యుడు మొదలైన ప్రతిదీ, ఈ జగత్తు మొత్తం జడమాత్రంగా ఉంటే, ఆత్మ ఏమిటి? వెలుగు ఎలా ఉంటుంది? అది ఎక్కడ ఉంటుంది? ఏ రూపంలో ఉంటుంది?
శుద్ధచిన్మాత్రసత్త్వం యత్ స్వతస్ స్వాత్మని సంస్థితమ్ । తద్ ఏతద్ అణునా తేజో దృష్టం బహిర్ ఇవ స్థితమ్
శుద్ధమైన ఆత్మస్వరూపం అనగా స్వయంగా తనలోనే నిలిచిన ఆ చైతన్య తత్వం, బయట ఉన్నదిగా కనిపించే ఒక సున్నితమైన ప్రకాశంగా మనకు అనిపిస్తుంది.
తేజాంస్య్ అర్కేన్దువహ్నీనామ్ అభిన్నాని తమోఘనాత్ । ఏతావాన్ అత్ర భేదో ఽస్తి యద్ వర్ణే శౌక్ల్యకృష్ణతే
సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని వీరి ప్రకాశాలు పరస్పరం వేరుగా లేవు, చీకటి వల్ల మాత్రమే తేడా కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ ఉన్న తేడా రంగులో మాత్రమే — తెలుపు లేదా నలుపు.
యాదృక్ కజ్జలనీహారమేఘనీహారయోర్ భవేత్ । తాదృక్ ప్రకాశతమసోర్ భేదశ్ చేతి తయోస్ స్థితః
ఎలా కాజు పొగకు, మేఘాల పొగకు తేడా ఉంటుందో, అలాగే వెలుగు, చీకటి మధ్య తేడా కూడా వాటిలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
జడయోర్ ఉపలమ్భాయ చిదాదిత్యః కిలైతయోః । యదా తపతి తేనైతే లబ్ధసత్తైకతాం గతే
జడమైన వాటిని గ్రహించేందుకు, ఆ చైతన్య సూర్యుడు రెండింటిపైనా ప్రకాశిస్తాడు. అప్పుడు అవి ఒకే తత్వంగా కలిసిపోతాయి.
తపత్య్ ఏకశ్ చిదాదిత్యో రాత్రిన్దివమ్ అతన్ద్రితః । అన్తర్ బహిశ్ శిలాద్యన్తర్ అప్య్ అనస్తమయోదయః
చైతన్య సూర్యుడు రాత్రింబవళ్ళు అలసట లేకుండా వెలిగిపోతూ, లోపల బయట, రాళ్లలోనూ, ఇతర వస్తువులలోనూ ఎప్పుడూ అస్తమించకుండా, ఉదయించకుండా ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాడు.
త్రిలోకీ భాతి తేనేయం జీవస్య ప్రథితాత్మనః । నానోపలమ్భభాణ్డాఢ్యా కుటీ కఠినకోటరా
ఆ చైతన్యంతోనే ఈ మూడు లోకాలు వెలుగుతుంటాయి; జీవుని వెలుగు స్వరూపం వల్ల, ఎన్నో వస్తువులతో నిండిన గుడిసె అయినా, గట్టి గుహ అయినా, అన్నీ వెలుగులో కనిపిస్తాయి.
తమస్త్వం తమసో దేహమ్ అవినాశయతామునా । తప్యతే భాసయా భాసా సర్వమ్ ఆభాస్యతే తమః
నీవు చీకటి, నీ శరీరం చీకటి అయినా, ఆ అక్షయమైన వెలుగుతో నువ్వు వేడెక్కి, ప్రకాశించిపోతున్నావు; ఆ వెలుగు వల్ల చీకటి అంతా కూడా వెలుగు పొందుతుంది.