లతాగుల్మాఙ్కురాదీనామ్ అనక్షాణాం చ సో ఽణుకః । ఉత్సేధవేదనాకారః ప్రకాశో ఽనుభవాత్మకః
దానివే లతలు, పొదలు, మొక్కలు, ఇంద్రియాలు లేని వాటిలో కూడా సూక్ష్మంగా ఉంటుంది. అది ఎదుగుదలని తెలియజేసే స్వరూపంగా, అనుభూతి రూపమైన వెలుగుగా ఉంటుంది.
కాలాకాశక్రియాసత్తాస్వభావానాం స్వవేదనాత్ । స్వామీ కర్తా పితా భోక్తా ఖాత్మత్వాచ్ చ న కిఞ్చన
కాలం, ఆకాశం, క్రియ, సత్త, స్వభావం — వీటి గురించి తానే తెలుసుకుంటూ, అది యజమాని, కర్త, తండ్రి, అనుభవించేవాడు కూడా అవుతుంది. ఆత్మ స్వభావం ఆకాశంలా ఉండడంతో, అది వేరే ఏదీ కాదు.
అణుత్వమ్ అజహత్ సో ఽణుర్ జగద్రత్నసముద్గకః । మాతృమానప్రమేయాత్మా జగత్ తత్రాస్తి వేదనే
దాని సూక్ష్మత్వం ఎప్పటికీ తగ్గదు; అది ప్రపంచ రత్నాల పెట్టె లాంటిది. దాని స్వరూపం కొలత, కొలిచేవాడు, కొలవబడేది అన్నీ. ఆ అవగాహనలోనే ప్రపంచం ఉంది.
స ఏవ సర్వజగతి సర్వత్ర కచతి స్ఫుటమ్ । యదా జగత్ సముద్గే ఽస్మింస్ తదాసౌ పరమో మణిః
అది ఒక్కటే అన్ని లోకాలలో స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తుంది. ప్రపంచం దానిలో కలిసినప్పుడు, అది పరమ రత్నంగా ఉంటుంది.
దుర్బోధత్వాత్ తమస్ సో ఽణుశ్ చిన్మాత్రత్వాత్ ప్రకాశదృక్ । సో ఽస్తి సంవిత్తిరూపత్వాత్ తదక్షాతీతయా త్వ్ అసత్
అది గ్రహించడానికి కష్టం కాబట్టి, అది చీకటిగా అనిపిస్తుంది. కానీ అది చైతన్య స్వరూపం కాబట్టి, వెలుగును చూసేది కూడా అదే. అది జ్ఞానరూపంగా ఉంది, కానీ ఇంద్రియాలకు అందకుండా ఉండటం వల్ల, అది లేనట్టుగా భావించబడుతుంది.
దూరే ఽసౌ నాక్షలభ్యత్వాచ్ చిద్రూపత్వాద్ అదూరగః । సర్వసంవేదనాచ్ ఛైలా అసావ్ ఏవాణుర్ ఏవ సన్
ఆ పర్వతం మన ఇంద్రియాలకు అందుబాటులో లేనందున దూరంగా అనిపిస్తుంది. కానీ అది చైతన్య స్వరూపమైనందున అసలు దూరంగా లేదు. అందరికీ అనుభవంలోకి వచ్చే కారణంగా, అదే పర్వతమూ, అదే పరమాణువూ కూడా.
తత్ సంవేదనమాత్రం యత్ తద్ ఇదం భాసతే జగత్ । న సత్యమ్ అస్తి శైలాది తేనాణావ్ ఏవ మేరుతా
ఈ జగత్తు అనిపించేది కేవలం అనుభూతి మాత్రమే. అందువల్ల పర్వతాదులు నిజంగా లేవు. మెరువు గొప్పదనం కూడా పరమాణువులోనే ఉంది.
నిమేషప్రతిభాసో హి నిమేష ఇతి కథ్యతే । కల్పైకప్రతిభాసో హి కల్పశబ్దేన కథ్యతే
ఒక క్షణం అనిపించేది 'క్షణం' అని పిలవబడుతుంది. అలాగే, యుగం అనిపించేది 'యుగం' అనే పేరుతో చెప్పబడుతుంది.
కల్పక్రియావిలాసో హి నిమేషే ప్రతిభాసతే । బహుయోజనవిస్తీర్ణం మనసీవ మహాపురమ్
యుగ సృష్టి లీల కూడా ఒక్క క్షణంలోనే అనిపిస్తుంది. మనసులో పెద్ద నగరం ఎలా విస్తరించిందో అలాగే.
నిమేషజఠరే కల్పసంరమ్భస్ సముదేతి హి । మహానగరనిర్మాణం మకురే ఽన్తర్ ఇవామలే
ఒక క్షణపు లోపలే, యుగం ఆరంభమవుతుంది; అది నిర్మలమైన అద్దంలో గొప్ప పట్టణం కనిపించటంలా ఉంటుంది.
నిమేషకల్పశైలాబ్ధిపురయోజనకోటయః । యత్రాణావ్ ఏవ విద్యన్తే తత్ర ద్వైతైకతే కుతః
ఒకణువులోనే ఎన్నో పర్వతాలు, సముద్రాలు, పట్టణాలు, యుగాలు, క్షణాలు ఉంటాయి. అటువంటి చోట ద్వైతమో, ఏకత్వమో ఎలా ఉంటుంది?
కృతవాన్ ప్రాగ్ ఇదమ్ అహమ్ ఇతి బుద్ధావ్ ఉదేతి హి । క్షణాత్ సత్యమ్ అసత్యం చ దృష్టాన్తస్స్వప్నవిభ్రమాః
‘ఇదంతా నేను ముందే చేసాను’ అనే ఆలోచన మనసులో ఉద్భవిస్తుంది. ఒక్క క్షణంలోనే నిజమూ, అబద్ధమూ కలిసిపోతాయి; అది కలలో కనబడే అయోమయంలా ఉంటుంది.
దుఃఖే కాలస్ సుదీర్ఘో హి సుఖే లఘుతరస్ సదా । రాత్రిర్ ద్వాదశవర్షాణి హరిశ్చన్ద్రస్య చోదితా
బాధలో కాలం చాలా పొడవుగా అనిపిస్తుంది; ఆనందంలో అది ఎప్పుడూ తేలికగా గడుస్తుంది. హరిశ్చంద్రునికి ఒక్క రాత్రి పన్నెండు సంవత్సరాలుగా అనిపించిందని చెబుతారు.
నిశ్చయో య ఉదేత్య్ అన్తస్ సత్యో వాసత్య ఏవ వా । హేమ్నీవ కటకాదిత్వమ్ ఊర్మిస్ సిన్ధౌ విరాజతే
మనస్సులో ఏ నమ్మకం కలిగితే, అది నిజమైనదా, అబద్ధమైనదా అనే తేడా లేకుండా, అది బంగారంలో కంకణం రూపంగా కనిపించడంలా, సముద్రంలో అలలా వెలుగుతుంది.
న నిమేషో ఽస్తి నో కల్పో నాదూరం న చ దూరతా । చిదణుప్రతిభైవేవం స్థితానన్యాన్యవస్తువత్
ఇక్కడ కనురెప్ప మూసుకోవడం లేదు, కాలమాపడం లేదు, దగ్గరదూరం అనే తేడా లేదు; ఇవన్నీ మన చైతన్య ప్రతిబింబంలోనే వేరువేరు విషయాల్లా కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రకాశతమసోర్ దూరాదూరయోః క్షణకల్పయోః । ఏకచిత్కోశయోర్ ఏవం న భేదో ఽస్తి మనాగ్ అపి
వెలుగు-చీకటి, దగ్గర-దూరం, క్షణం-యుగం, రెండు చైతన్య పొరలు — వీటన్నిటిలో కూడా నిజంగా ఎలాంటి తేడా లేదు.
ప్రత్యక్షమ్ అక్షసారత్వాద్ అప్రత్యక్షం తతో ఽతిగమ్ । దృశ్యత్వేనైవ చోదేతి విత్వాద్ ద్రష్టైవ సద్వపుః
కళ్లకు కనిపించేది ఇంద్రియాల వల్ల ప్రత్యక్షమవుతుంది; కనిపించనిది వాటికి అతీతంగా ఉంటుంది. అయినా, చూస్తున్నవాడే నిజంగా ఉన్నవాడు, ఎందుకంటే కనిపించేది చూస్తున్నవాడి వల్లే ఉత్పన్నమవుతుంది.
యావత్ కటకసంవిత్తిస్ తావన్ నాస్త్య్ ఏవ హేమతా । యావచ్ చ దృశ్యతాపత్తిస్ తావన్ నాస్త్య్ ఏవ సా కలా
బంగారు కంకణం అని మనసులో భావన ఉన్నంతవరకు, బంగారం అని ప్రత్యేకంగా తెలియదు. అలాగే, మన కళ్లకు కనిపించే వస్తువుల భావన ఉన్నంతవరకు, ఆ అసలైన తత్వం మనకు తెలియదు.
కటకత్వే క్షతే దృశ్యే సువర్ణత్వమ్ ఇవాతతమ్ । కేవలం నిర్మలం బుద్ధం బ్రహ్మైవ పరిశిష్యతే
కంకణ రూపం మన మనసులో పోయినప్పుడు, అక్కడ బంగారం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. అలాగే, అన్ని భ్రమలు తొలగిపోయినప్పుడు, నిర్మలమైన పరిపూర్ణ బ్రహ్మం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
సర్వత్వాద్ ఏష సద్రూపో దుర్లక్ష్యత్వాద్ అసద్వపుః । చేతనశ్ చేతనాత్మత్వాచ్ చేత్యాసమ్భవతస్ త్వ్ అచిత్
అది అన్నిటిలోనూ ఉన్నందున నిజమైనదిగా పిలవబడుతుంది. అది అర్థం చేసుకోవడం కష్టమైనందువల్ల అసత్యంగా అనిపిస్తుంది. అది చైతన్య స్వరూపమైనందువల్ల జీవంగా ఉంటుంది. జ్ఞానం అసాధ్యమైన చోట అది జడంగా కనిపిస్తుంది.
చిచ్చమత్కారమాత్రాత్మన్య్ అస్మింస్ తత్ప్రతిభాత్మని । జగత్య్ అనిలవృక్షాభే చిచ్చేత్యకలనే కుతః
ఈ పరమాత్మలో, ఇది చైతన్య మాయాజాలమే స్వరూపంగా ఉంది. ఇందులో ప్రతిబింబంగా ప్రపంచం కనిపించినా, గాలి లేదా చెట్లు లాంటి ప్రపంచాన్ని చైతన్యంలో కొలవడం ఎలా సాధ్యం?
యథా తపస్య్ అపీనస్య భాసనం మృగతృష్ణికా । ఏకం పీవరమ్ అద్వైతం తథా చిద్భాసనం జగత్
ఎడారి లో నీరు కనిపించేది నిజంగా నీరు కాకపోయినట్లే, ఈ లోకమూ ఒకటిగా, సంపూర్ణంగా కనిపించినా, అది పరమాత్మచైతన్యమే వెలుగుతో కనిపించేది, అది ద్వైతం లేని ఒకటే.
అర్కాంశుసూక్ష్మతరభానిర్మాణం యద్ అనామయమ్ । అస్తితానాస్తితే తత్ర కుడ్యాదేర్ ఇవ కైవ ధీః
సూర్యకిరణాలకన్నా సూక్ష్మమైన వెలుతురు వల్ల ఏర్పడింది, దుఃఖానికి అందని దానిలో, అది ఉందా లేదా అన్నది, గోడలూ వంటివాటిని గుర్తించడంలో ఏమి తేడా ఉంటుంది?
మాయాపాంసుకణాఙ్కే ఖే యథా కచతి కాఞ్చనమ్ । తథా జగద్ ఇదం భాతి చిచ్చేత్యకలనే కుతః
మాయ అనే ధూళి వల్ల ఆకాశంలో బంగారం మెరిసినట్లు కనిపించడంలా, చైతన్యమూ దాని విషయాలూ వేరుగా కనిపించని సమయంలో ఈ జగత్తూ ఇలానే కనిపిస్తుంది. అప్పుడు అది ఎక్కడి నుండి వస్తుంది?
స్వప్నగన్ధర్వసఙ్కల్పనగరే కుడ్యవేదనమ్ । న సన్ నాసద్ యథా తద్వద్ విద్ధి దీర్ఘభ్రమం జగత్
నిద్రలో లేదా ఊహలో ఊహించుకున్న నగరంలో గోడ అనుభవించడం నిజమో అబద్ధమో కాకపోయినట్లే, ఈ లోకమూ చాలా కాలంగా కొనసాగుతున్న మాయ మాత్రమేనని తెలుసుకో.
తథా చైవంవిధన్యాయభావనాభ్యాసనిర్మలాః । కుడ్యాకాశేన నిర్యాన్తి యథాభూతార్థదర్శినః
ఇలాంటి తత్వాన్ని మనసులో పదే పదే ఆలోచిస్తూ, దాని గురించి స్పష్టంగా ధ్యానం చేసే వారు, గోడలోని ఆకాశాన్ని దాటి వెలుపలికి వెళ్ళినట్టు, నిజమైన విషయాలను స్పష్టంగా చూడగలుగుతారు.
న కుడ్యాకాశయోర్ భేదో దృఢసంవేదనాద్ ఋతే । ఆ బ్రహ్మజీవకలనాద్ యద్ రూఢం రూఢమ్ ఏవ తత్
గోడలోని ఆకాశం, బయట ఉన్న ఆకాశం — వీటిద్దిట్లో తేడా ఏమీ లేదు; మనకు బలమైన నమ్మకం వల్లే తేడా అనిపిస్తుంది. బ్రహ్మ నుండి జీవి వరకు ఏర్పడిన ప్రతి తేడా కూడా అంతే, మన అభిప్రాయంలో మాత్రమే ఉంటుంది.
ప్రతిభాసామలాకాశే ఖత్వకుడ్యత్వశూన్యతాః । ప్రకచన్తి ఘనీభావాత్ ప్రభాపిణ్డ ఇవ ప్రభాః
ప్రత్యక్షంగా కనిపించే ఆ స్వచ్ఛమైన స్థలంలో, మంచం, గోడ, ఖాళీ స్థలం అనే భావనలు, కాంతిరశ్ములు దట్టంగా కనిపించడంవల్ల గట్టి కాంతిపుంజాల్లా అవి ప్రబలంగా కనిపిస్తాయి.
పృథక్తా ప్రతిభాసస్య స్వచమత్కారయోగతః । సర్వాత్మికా హి ప్రతిభా పరా వృక్షాత్మబీజవత్
ప్రత్యక్షాలన్నింటిలో వేరువేరు భావన కలగడం, వాటి స్వంత అద్భుతమైన శక్తివల్లే. ఎందుకంటే, పరమమైన ఆ ప్రత్యక్షం అన్నింటినీ ఆవరించి ఉంటుంది, అది చెట్టులోని విత్తనంలా అంతర్భూతంగా ఉంటుంది.
బీజమ్ అన్తస్స్థవృక్షత్వం నానానానా యథైకదృక్ । తథాసఙ్ఖ్యం జగద్ బ్రహ్మ శాన్తమ్ ఆకాశకోశవత్
విత్తనంలో వృక్షం ఎలా అంతర్లీనంగా ఉంటుందో, అనేక రూపాలు ఉన్నా చూపు ఒక్కటే అయినట్లు, అలాగే అనేక లోకాలు బ్రహ్మంలో నిశ్చలంగా, గడపలో ఉన్న ఆకాశంలా శాంతంగా నిలిచి ఉంటాయి.