లతాగుల్మాఙ్కురాదీనాం జాత్యన్ధానాం తథైవ చ । అన్యేషామ్ అప్య్ అనక్షాణామ్ ఆలోకః క ఇవోత్తమః
తొందరలు, పొదలు, మొక్కలు, జన్మతోనే అంధులైనవారు, అలాగే కనులు లేని ఇతరులకు కూడా, అత్యుత్తమమైన వెలుగు ఏది?
జనకః కో ఽమ్బరాదీనాం సత్తాయాః కస్ స్వభావదః । కో జగద్రత్నకోశస్ స్యాత్ కస్య కోశే మణేర్ జగత్
ఆకాశం మొదలైన వాటికి మూలమైనవాడు ఎవరు? వాటికి స్వభావాన్ని ఇచ్చేది ఎవరు? ఈ జగత్తు రత్నాల ఖజానా ఎవరిది? ఎవరి ఖజానాలో ఈ లోకం ఒక మణిలా ఉంది?
కో ఽణుస్ తమః ప్రకాశశ్ చ కో ఽణుర్ అస్తి చ నాస్తి చ । కో ఽణుర్ దూరే ఽప్య్ అదూరే చ కో ఽణుర్ ఏవ మహాగిరిః
చీకటి, వెలుగు రెండూ అయిన అణువు ఏది? ఉన్నట్టూ లేనట్టూ ఉండే అణువు ఏది? దూరమైనా దగ్గరగా ఉన్నట్టు ఉండే అణువు ఏది? అదే అణువు పెద్ద కొండగా ఎలా ఉంటుంది?
నిమేష ఏవ కః కల్పః కః కల్పో ఽపి నిమేషకః । కిం ప్రత్యక్షమ్ అసద్రూపం కిం చేతనమ్ అచేతనమ్
ఒక క్షణమే యుగంలా ఉండేది ఏది? యుగమే క్షణంలా మారేది ఏది? కనబడినా వాస్తవంగా లేనిది ఏది? చైతన్యంగా ఉండి, చైతన్యం లేనిది ఏది?
కశ్ చావాయుశ్ చ వాయుశ్ చ కశ్ శబ్దో ఽశబ్ద ఏవ చ । కస్ సర్వం చ నకిఞ్చిద్ చ కో ఽహం నాహం చ కిం భవేత్
గాలి లేనిది, గాలిగా ఉండేది ఏది? శబ్దమూ, శబ్దం లేనిదీ ఏది? అన్నీ అయినదీ, ఏమీ కానిదీ ఏది? నేను ఎవరు? నేను కానిదీ ఎవరు? అది ఏమిటి?
కిం ప్రయత్నశతప్రాప్తం లబ్ధ్వాపి బహుజన్మభిః । లబ్ధం నకిఞ్చిద్ భవతి నను సర్వం చ లభ్యతే
వందలాది ప్రయత్నాలతో, అనేక జన్మల తర్వాత సంపాదించినదీ, చివరికి దక్కినప్పుడు ఏమీలేదు అనిపిస్తుంది. అయినా, అదే ద్వారా అన్నీ సాధ్యమవుతాయి కదా?
స్వస్థేన జీవతైవోచ్చైః కేన స్వాత్మాపహారితః । కేనాణునాన్తర్ వ్రియతే మేరుస్ త్రిభువనం తృణమ్
తన సహజ స్థితిలో జీవిస్తూ, ఎవరి వల్ల తన ఆత్మ పోయింది? ఏ చిన్న కణంలో మెరు పర్వతం, మూడు లోకాలు, ఒక గడ్డి తంతు కూడా దాగి ఉంటాయి?
కేనాణుకణమాత్రేణ పూరితా శతయోజనీ । కో ఽణుర్ ఏవ భవన్ మాతి న యోజనశతేష్వ్ అపి
ఏ చిన్న కణంతో వంద యోజనాల విస్తీర్ణం నిండిపోతుంది? అదే కణం లోకం అయిపోతుంది, కానీ వంద యోజనల్లో కూడా అది కనిపించదు.
కేనాలోకనమాత్రేణ జగద్బాలః ప్రనాట్యతే । కస్యాణోర్ అన్తరే సన్తి కులావనిభృతాం ఘటాః
ఏదో ఒక చూపుతో ఈ జగత్తు నాటకం ఆడబడుతుంది? ఏ చిన్న కణంలో పర్వతాల వంశాలను మోసే మట్టికుండలు దాగి ఉంటాయి?
అణుత్వమ్ అజహత్ కో ఽణుర్ మేరోస్ స్థూలతరాకృతిః । వాలాగ్రశతభాగాత్మా కో ఽణుర్ ఉచ్చైశ్ శిలోచ్చయః
తన చిన్నదనాన్ని విడిచిపెట్టకుండా, మెరు పర్వతంలా విస్తారంగా కనిపించే ఆణువు ఏది? వెంట్రుక చివరి వందవ భాగం అంత చిన్నదైనది ఏది? ఆకాశాన్ని తాకే పర్వతం ఏది?
కో ఽణుః ప్రకాశతమసోర్ దీపః ప్రకటనప్రదః । కస్యాణోర్ అన్తరే సన్తి సమగ్రానుభవాణవః
ప్రకాశం, చీకటి రెండింటినీ చూపించే వెలుగు వంటి ఆణువు ఏది? అన్ని అనుభవాలు, ఎంత చిన్నవైనా, ఏ ఆణువులో ఉంటాయి?
కో ఽణుర్ అత్యన్తనిస్స్వాదుర్ అపి సంస్వదతే భృశమ్ । కేన సన్త్యజతా సర్వమ్ అణునా సర్వమ్ ఆశ్రితమ్
అత్యంత రుచిలేనిదైనా, బాగా ఆస్వాదించబడే ఆణువు ఏది? అన్నింటినీ వదిలిపెట్టినప్పటికీ, అన్నింటినీ ఆధారపడే ఆణువు ఏది?
కేనాత్మాచ్ఛాదనాశక్తేర్ అణునాచ్ఛాదితం జగత్ । జగన్ నయేన కస్యాణోస్ సద్భూతమ్ అభిజీవతి
తనను దాచుకోలేని ఆణువుతో ఈ లోకం ఎలా దాచబడుతోంది? ఏ ఆణువు విధానంతో ఈ జగత్తు నిజంగా ఉన్నట్టు ఉంటుంది?
అజాతావయవః కో ఽణుస్ సహస్రకరలోచనః । కో నిమేషో మహాకల్పో మహాకల్పశతాని వా
భాగాలు లేని పరమసూక్ష్మమైనదేంటి? అది వేల చేతులు, వేల కన్నులు కలిగినదా? క్షణం అంటే ఏమిటి? మహాకల్పం అంటే ఏమిటి? వందలాది మహాకల్పాలు అంటే ఏమిటి?
అణౌ జగన్తి తిష్ఠన్తి కస్మిన్ బీజ ఇవ ద్రుమాః । బీజాద్యాని ఫలాన్తాని స్ఫుటాన్య్ అనుదితాన్య్ అపి
ఏ అణువులో ఈ లోకాలు విత్తనంలో వృక్షాలు ఉన్నట్లుగా నిలిచివుంటాయో, ఆ విత్తనం నుండి ఫలం వరకు, కనిపించేవీ, కనిపించని విషయాలన్నీ అందులోనే ఉన్నాయి.
కల్పః కస్య నిమేషస్య జీవస్యేవాన్తరే స్థితః । కః ప్రయోజకకర్తృత్వమ్ అప్య్ అనాశ్రిత్య కారకః
ఏ క్షణంలో మహాకల్పం జీవుని లోపల జీవం ఉన్నట్లుగా దాగి వుంటుందో, ఎవరు చేసే పనికీ కారణమవుతారు, కాని ఎవరి ఆధారమూ లేకుండా ఆ పని జరుగుతుంది?
దృశ్యసమ్పత్తయే ద్రష్టాప్య్ ఆత్మానం దృశ్యతాం నయేత్ । దృశ్యం పశ్యన్ స్వమ్ ఆత్మానం కో న పశ్యతి నేత్రవత్
కనిపించే సంపద కోసం, చూడువాడు తనను తాను కనిపించేదిగా చేసుకుంటాడు. కాని, చూసే దాన్ని చూస్తూ, కన్ను తనను తాను చూడలేనట్లే, ఎవరు తమను తాము చూడరు?
అన్తర్గలితదృశ్యం చ క ఆత్మానమ్ అఖణ్డితమ్ । దృశ్యాసమ్పత్తయే పశ్యన్ పురో దృశ్యం న పశ్యతి
అన్ని వస్తువులు లోపల కలిసిపోయిన అనంతమైన ఆత్మను చూసేవాడు, తన ముందే వస్తువులు కనిపించినా అవి కనబడవు.
ఆత్మానం దర్శనం దృశ్యం కో భాసయతి దృశ్యవత్ । కటకాదీని హేమ్నేవ నిగీర్ణం కేన చ త్రయమ్
బంగారం కంకణాది ఆభరణాల్లో లీనమై ఉన్నట్లే, ఆత్మను, చూసే క్రియను, కనిపించేదాన్ని ఎవరు ప్రకాశింపజేస్తారు? ఈ మూడు ఎవరివల్ల కలిసిపోతాయి?
కస్మాన్ న కిఞ్చిచ్ చ పృథగ్ ఊర్మ్యాదీవ మహామ్భసః । కస్యేచ్ఛయా పృథక్ చాస్తి వీచితేవ మహామ్భసః
పెద్ద సముద్రంలో అలలు వేరుగా ఉండవన్నట్లుగా, ఏమి వేరుగా ఉండదు? పెద్ద సముద్రంలో నురుగు వేరుగా కనిపించడంలా, ఎవరి సంకల్పంతో ఏదైనా వేరుగా కనిపిస్తుంది?
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నాద్ ఏకస్మాద్ అసతస్ సతః । ద్వైతమ్ అప్య్ అపృథక్ కస్మాద్ ద్రవతేవ మహామ్భసః
దేశకాలాది పరిమితులు లేని ఆ ఒకటిలో, అది అసత్యమైనదైనా సత్యమైనదైనా, ద్వైతం కూడా ఎందుకు వేరుగా ఉండదు? అది పెద్ద సముద్రంలో నీరు కలిసిపోయినట్లుగా ఎందుకు లయమవుతుంది?
ఆత్మానం దర్శనం దృశ్యం సద్ అసచ్ చ గతక్రమమ్ । కో ఽన్తర్బీజమ్ ఇవాఙ్గస్థం స్థితః కృత్వా త్రికాలగమ్
యవ్వనంలో ఉన్న విత్తనంలా, తనలోనే ఆత్మను, దృష్టిని, దృశ్యాన్ని—నిజమైనదైనా, అబద్ధమైనదైనా, గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు కాలాలలో జరిగేవన్నీ—ఒకటిగా నిలిపి, అంతర్గత విత్తనంలా స్థిరంగా ఉండేవాడు ఎవరు?
భూతభవ్యభవిష్యస్థం జగద్వృన్దం బృహద్భ్రమమ్ । నిత్యం సమస్య కస్యాన్తర్ బీజస్యాన్తర్ ఇవ ద్రుమః
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తులో ఉన్న ఈ విశాలమైన, తిరుగుతున్న లోక సమూహం, విత్తనంలో వృక్షం ఉన్నట్లే, ఎప్పుడూ సమంగా ఎవరి లోపల నిలిచి ఉంటుంది?
బీజం ద్రుమతయైవాశు ద్రుమో బీజతయైవ చ । స్వయమ్ ఏకమ్ అసద్రూపమ్ ఉదేత్య్ అనుదితో ఽపి కః
విత్తనం త్వరగా వృక్షంగా మారినట్లూ, వృక్షం మళ్లీ విత్తనంగా మారినట్లూ, ఎవరు తాను ఉద్భవించకపోయినా, స్వయంగా ఒక్కటిగా, రూపరహితంగా ఉద్భవిస్తారు?
బిసతన్తుర్ మహామేరుర్ భో రాజన్ యదపేక్షయా । తస్య కస్యోదరే సన్తి మేరుమన్దరకోటయః
ఓ రాజా! ఎవరి ఆధారంగా, బిస తంతువులోనైనా, మహా మేరు పర్వతంలోనైనా, మేరు, మందర పర్వత శిఖరాలు అంతా ఒకే ఒడిలో ఉంటాయో, ఆ మహాత్ముడు ఎవరు?
కేనేదమ్ ఆతతమ్ అనేకచిద్ ఏవ విశ్వం కింసార ఏవమ్ అభివల్గసి హంసి పాసి । కిందర్శనేన న భవస్య్ అథ వా సద్ ఏవ నూనం భవస్య్ అసమదృగ్ వద తత్ప్రశాన్త్యై
ఈ విశ్వం ఎన్నో రూపాలతో ఎవరి వల్ల విస్తరించిందో చెప్పు. నీవు ఇంత ఉత్సాహంగా గొప్పగా మాట్లాడటం, నాశనం చేయడం, కాపాడటం ఎందుకు? ఏ దృష్టితో నీవు భవించవు, లేదా నిజంగా భవిస్తావా? నీవు సమంగా చూడేవాడు కాదనే అనిపిస్తోంది. దయచేసి చెప్పు, నా మనస్సు ప్రశాంతం కావడానికి.
ఏషో ఽసౌ ప్రగలతు సంశయో మమోచ్చైశ్ చిత్తశ్రీముఖమిహికామలానులేపః । యస్యాగ్రే న గలతి సంశయస్ సమూలో నైవాసౌ క్వచిద్ అపి పణ్డితోక్తిమ్ ఏతి
నా ఈ సందేహం పూర్తిగా పోయిపోవాలి, మనసు మీద ముత్యపు తుది మంచు ఎలా కరుగుతుందో అలా. సందేహం మూలంతో పోకపోతే, పండితుల మాటలు ఎక్కడికీ చేరవు.
ఏనం మే యది న నయిష్యథః క్రమోక్త్యా సంశాన్తిం లఘుతరసంశయం సుబుద్ధీ । తద్ రక్షోజఠరహుతాశనేన్ధనత్వం నిర్విఘ్నం ఝగితి గమిష్యథః క్షణేన
మీరు నన్ను బుద్ధితో, ఒక్కొక్క అడుగు వేసి, ఈ సందేహం తీరేలా చేయకపోతే, నా కడుపులోని రాక్షసాగ్ని కోసం మీరు ఇంధనమై, ఒక్క క్షణంలో అడ్డంకి లేకుండా కాలిపోతారు.
పశ్చాత్ తాం జనపదమణ్డలీం సమన్తాద్ భావత్కీమ్ ఉరుజఠరా క్షణాద్ గ్రసే ఽహమ్ । ఏవం తే భవతి సురాజతేవ మన్యే మూర్ఖానామ్ అతిరస ఏవ సఙ్క్షయాయ
తర్వాత, ఆ ప్రాంతాన్ని, అక్కడి ప్రజలను నా ఆకలితో ఒక్కసారిగా మింగేస్తాను. అప్పుడు మీకు మంచి రాజు పాలిస్తున్నట్టు అనిపించొచ్చు. కానీ మూర్ఖులకు ఎక్కువ ఆనందం ఎప్పుడూ నాశనానికే దారి తీస్తుంది.
ఇత్య్ ఉక్త్వా విపులగభీరమేఘనాద ప్రోల్లాసప్రకటగిరా నిశాచరీ సా । తూష్ణీమ్ అప్య్ అతివికటాకృతిస్ తదాసీచ్ ఛుద్ధాన్తశ్శరదమలాభ్రమణ్డలీవ
అలా చెప్పిన తర్వాత, మేఘగర్జనలా గంభీరంగా, విస్తృతంగా ఉన్న స్వరంతో ఆ రాత్రివాసిని, భయంకరమైన రూపంతో ఉన్న ఆమె, లోపల నిర్మలంగా, శరదృతువులోని మేఘపు వలయంలా నిశ్శబ్దంగా నిలిచింది.