కల్పాభ్రాంశనికాశేన ఘృష్టామ్ అద్రితటీమ్ ఇవ । స్వనేత్రవిద్యుద్వలయావలనాజ్వలితామ్బరామ్
ఆమె రూపం యుగాంతంలో మిగిలిన మేఘపు తుకడిలా కనిపించింది. అది కొండ అంచున రుద్దినట్టుగా, ఆమె కన్నుల మెరుపులతో ఆమె వస్త్రం మెరిసిపోతూ ఉంది.
తిమిరైకార్ణవౌర్వాగ్నిజ్వాలావివలనామ్ ఇవ । గర్జద్ఘనఘటాటోపపీవరాసితకన్ధరామ్
మెఘాల మాదిరిగా ముదురు రంగుతో మందమైన మెడ కలిగి, ఆవిడ చీకటి సముద్రంలో ఎగిసిపడే అగ్ని జ్వాలలవలె కనిపించింది.
రణద్వదనసంరమ్భహాహాహతనిశాచరామ్ । రోదసీకజ్జలస్తమ్భలీలయోల్లాసితాం పురః
పోరులో ఉగ్రంగా ఉన్న ఆవిడ ముఖం, రాత్రిపూట సంచరించే దుష్టులను సంహరించిన అరుపులతో మారుమోగింది. ఆమె ముందు ఆకాశం నల్ల కాజలపు స్తంభాలతో వెలిగిపోతున్నట్లుగా అనిపించింది.
ఊర్ధ్వకేశీం సిరాలాఙ్గీం కపిలాక్షీం తమోమయీమ్ । యక్షరక్షఃపిశాచానామ్ అప్య్ అనల్పభయప్రదామ్
ఆమె జుట్టు పైకి లేచిపోయింది, శరీరంలో నరాలు స్పష్టంగా కనిపించాయి, కన్నులు పసుపు రంగులో మెరిసాయి, అంతా చీకటి రూపంలో ఉంది. యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచులు కూడా ఆమెను చూసి భయపడేవారు.
దరీరన్ధ్రలసత్స్వాస్యాం వాతఝాఙ్కారభీషణామ్ । ముసులోలూఖలాలాతాం హలశూర్పకశేఖరామ్
పర్వత గుహలా విప్పిన నోరు, గాలివాటుతో భయంకరంగా గర్జించేది. ఆమె నుదుటిపై మొగ్గు, ఊలికలశం మెరిసేవి; తలపై నాగలి, వడగట్టె అలంకారంగా ధరించింది.
స్ఫురన్తీమ్ ఇవ కల్పాన్తే వైడూర్యశిఖరిస్థలీమ్ । హాసఘట్టితవిశ్వేశాం కాలరాత్రీమ్ ఇవోదితామ్
ఆమె యుగాంతంలో వెలిగే వైడూర్య శిఖరంలా మెరుస్తూ, ఆమె నవ్వుతో సకల లోకాధిపతులను కంపింపజేస్తూ, కాలరాత్రి లేచినట్లు కనిపించింది.
ఘనవ్యోమాటవీం సాభ్రాం కృతదేహామ్ ఇవాగతామ్ । శరీరిణీం మహాభ్రాఢ్యాం యామినీమ్ ఇవ మాంసలామ్
ఆమె మేఘాలతో నిండిన ఆకాశపు ఘన అటవీదృశ్యానికి శరీరం వచ్చి చేరినట్లుగా, మాంసలంగా, మహా మేఘాలతో అలంకరించబడిన రాత్రిలా కనిపించింది.
శరీరసన్నివేశేన పఙ్కపీఠీమ్ ఇవోత్థితామ్ । తనుం చన్ద్రార్కయుద్ధాయ తమసేవ సమాశ్రితామ్
ఆమె శరీరాకృతితో మట్టి పీఠం మీద నుంచి లేచినట్లూ, చంద్రమా సూర్యులతో యుద్ధానికి సిద్ధమైన చీకటి స్వరూపాన్ని ధరించినట్లూ అనిపించింది.
ఇన్ద్రనీలతటశ్వభ్రలమ్బాభ్రయుగలోపమౌ । ఉలూఖలాదిహాలాఢ్యౌ దధానామ్ అసితౌ స్తనౌ
ఆమె రెండు వక్షోజాలు నీలమణి పర్వత కండ్లవంటి ముదురు నీలంగా, వేలాడే మేఘజోడుల్లా, ఉలూఖలంతో, హలంతో అలంకరించబడి మెరిసాయి.
నగ్నామ్ అఙ్గారకాశేన సమాలబ్ధమహాతనుమ్ । ద్రుమాభాస్పదసమిరలలద్భుజలతాతనుమ్
ఆమె గొప్ప శరీరం పూర్తిగా నగ్నంగా, అగ్నికణాల వెలుతురుతో తాకబడింది; ఆమె చేతులు, చెట్ల కొమ్మలు గాలిలో ఊగిపోతున్నట్టు ఊగుతున్నాయి.
తామ్ అవేక్ష్య మహావీరౌ తథైవాక్షుభితౌ స్థితౌ । న తద్ అస్తి విమోహాయ యద్ వివిక్తస్య చేతసః
ఆమెను చూసినా, ఆ ఇద్దరు మహావీరులు ఏమాత్రం కదలకుండా నిలిచారు; మనసు విరక్తంగా ఉన్నవారికి ఏదీ మాయను కలిగించలేడు.
మహారాక్షసి సంరమ్భో హాసాత్మా కిమ్ అయం తవ । లఘవో హ్య్ అథ వా నార్యో లాఘవే ఽప్య్ అతిసమ్భ్రమాః
ఓ మహారాక్షసీ, నీ కోపం నిజంగా నవ్వేనా? స్త్రీలు కొంతసేపు తేలికగా ఉంటారు, లేదంటే తేలికగా ఉన్నా కూడా ఎక్కువగా కలవరపడిపోతారు.
త్యజ సంరమ్భమ్ ఆరమ్భో నాయం తవ విరాజతే । విషయే హి ప్రవర్తన్తే ధీమన్తస్ స్వార్థసాధకాః
కోపాన్ని వదిలిపెట్టు; ఈ కలవరము నీకు తగదు. తెలివిగలవారు తమ ప్రయోజనాన్ని సాధించడానికి మాత్రమే లోకంలో పనులు చేస్తారు.
త్వాదృశీనాం సహస్రాణి మషికానామ్ ఇవాబలే । అస్మాకం వాసనావాత్యావ్యూఢాని తృణపర్ణవత్
నీ వంటి బలహీనులు వేలాది మంది ఉన్నా, అవన్నీ మాకు ఈగలాంటివే. మన బలమైన వాసనల వలయాలు వాటిని గడ్డి, ఆకుల్లా తేలికగా ఊదిపోతాయి.
సంరమ్భజ్వరమ్ ఉత్సృజ్య సమయా స్వస్థయా ధియా । యుక్త్యా చ వ్యవహారిణ్యా సో ఽర్థః ప్రాజ్ఞేన సాధ్యతే
కోపం అనే జ్వరం వదిలేసి, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో, సరైన ఆలోచనతో వ్యవహరించినవాడు, జ్ఞానితో తన లక్ష్యాన్ని సాధించగలడు.
స్వేనైవ వ్యవహారేణ కార్యం సిధ్యతు మాథవా । మహానియతినీత్యైవ భ్రమస్యావసరో హి కః
మాధవా! నీవే నీ చర్యలతో పని పూర్తిచేయాలి. మహా విధి నడుస్తున్నప్పుడు అయోమయం ఎక్కడికి వస్తుంది?
కథయాభిమతం కిం తే కిమ్ అర్థయసి వార్థినీ । అర్థీ స్వప్నే ఽపి నాస్మాకమ్ అప్రాప్తార్థః పురోగతః
నీకు కావాల్సింది ఏమిటో చెప్పు. ఏమి కోరుకుంటున్నావు? మేము అసాధ్యమైనదాన్ని కలలో కూడా ఆశించము.
ఇత్య్ ఉక్తా సా తదా తేన చిన్తయామ్ ఆస రాక్షసీ । అహో ను విమలాచారం సత్త్వం పురుషసింహయోః
అతడు ఇలా చెప్పగానే ఆ రాక్షసీ మనసులో ఇలా ఆలోచించింది: 'అయ్యో! వీరి నడవడిక, మనసు ఎంత పవిత్రంగా ఉంది! వీరు నిజంగా సింహాల్లాంటి మానవులు.'
న సామాన్యావ్ ఇమౌ మన్యే చిత్రైవేయం చమత్కృతిః । వచోవక్త్రేక్షణాన్య్ ఏవ వదన్త్య్ అన్తర్వినిశ్చయమ్
ఈ ఇద్దరూ సాధారణులు కాదని నాకు అనిపిస్తోంది. వీరిలో ఉన్న ఆశ్చర్యం నిజంగా గొప్పది. మాటలు, స్వరం, చూపు — ఇవన్నీ వీరి లోపలి ధృఢ సంకల్పాన్ని చూపిస్తున్నాయి.
వచోవక్త్రేక్షితద్వారైర్ ధీమతామ్ ఆశయా మిథః । ఏకీభవన్తి సరితాం పయాంసి వలనైర్ ఇవ
మాటలు, స్వరం, చూపు అనే ద్వారాల ద్వారా తెలివైనవారి మనసులు ఒకటైపోతాయి. అది నదుల నీళ్ళు కాలువల ద్వారా కలిసిపోవడంలా ఉంటుంది.
ఆభ్యాం ప్రాయః పరిజ్ఞాతో మమ భావో ఽనయోర్ మయా । న వినాశ్యౌ మయేమౌ వా స్వయమ్ ఏవావినాశినౌ
ఈ ఇద్దరి వల్ల నా మనసు వారికి తెలిసిపోయింది; అలాగే వారికి కూడా నా మనసు తెలిసింది. వీరిని నేను నశింపజేయలేను, నన్ను వీరు నశింపజేయలేరు, ఎందుకంటే మనమంతా సహజంగా నశించని వారు.
మన్యే భవత ఆత్మజ్ఞౌ నాత్మజ్ఞానాద్ ఋతే మతిః । ప్రమృష్టసదసద్భావా భవత్య్ అస్తభయా మృతేః
ఈ ఇద్దరికి ఆత్మజ్ఞానం ఉందని నేను అనుకుంటున్నాను. ఆత్మజ్ఞానం లేకుండా నిజమైన బుద్ధి ఉండదు. ఉన్నదీ లేనిదీ అన్న భావన పూర్తిగా తొలగిపోయినప్పుడు, మరణ భయం కూడా పోతుంది.
తద్ ఏతౌ పరిపృచ్ఛామి కఞ్చిత్ సన్దేహమ్ ఉత్థితమ్ । ప్రాప్యం ప్రాప్య న పృచ్ఛన్తి యే కిఞ్చిత్ తే నరాధమాః
అందుకే, నాకు కలిగిన ఒక సందేహాన్ని ఈ ఇద్దరిని అడగాలి అనుకుంటున్నాను. అవకాశం వచ్చినప్పుడు ఏమీ అడగకుండా ఉండేవారు మానవుల్లో అత్యంత నీచులు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య పృచ్ఛాయై తన్ నానావసరం తతమ్ । అకాలకల్పాభ్రరవం హాసం సంయమ్య సాబ్రవీత్
ఇలా ఆలోచించి, సరైన సమయం చూసి తన సందేహాన్ని అడగడానికి సిద్ధమైంది. అనవసరంగా మబ్బుల్లా వచ్చే నవ్వును ఆపుకొని, ఆమె ఇలా అడిగింది.
కౌ భవన్తౌ నరౌ వీరౌ కథ్యతామ్ ఇతి మే ఽనఘౌ । జాయతే దర్శనాద్ ఏవ మైత్రీ విషదచేతసామ్
పాపరహితులైన వీరులూ, మీరు ఇద్దరూ ఎవరు? దయచేసి చెప్పండి. స్వచ్ఛమైన హృదయంతో ఉన్నవారిని చూస్తే వెంటనే స్నేహభావం కలుగుతుంది.
అయం రాజా కిరాతానామ్ అస్యాహం మన్త్రితాం గతః । ఉద్యతౌ రాత్రిచారేణ త్వాదృగ్జనవినిగ్రహే
ఈ రాజు కిరాతుల పాలకుడు, నేను అతని మంత్రి స్థానం పొందాను. మేము రాత్రిపూట దొంగతనాలు చేసే వారిని, నీలాంటి వారిని అడ్డుకోవడంలో నిమగ్నమై ఉన్నాం.
రాజ్ఞో రాత్రిన్దినం ధర్మో దుష్టభూతవినిగ్రహః । స్వధర్మత్యాగినో యే తు తే వినాశానలేన్ధనమ్
రాజు కర్తవ్యమే రాత్రింబవళ్ళూ చెడు ప్రవర్తన చేసే వారిని నియంత్రించడం. కానీ తమ కర్తవ్యాన్ని వదిలేసిన వారు నాశనం అనే అగ్నికి ఇంధనంలా అవుతారు.
రాజ్ఞస్ త్వమ్ అసి దుర్మన్త్రీ దుర్మన్త్రిత్వాద్ అరాడ్ అయమ్ । సద్భూపస్య భవేన్ మన్త్రీ రాజా సన్మన్త్రిణా భవేత్
నీవు రాజుకు చెడు సలహా ఇచ్చే మంత్రి. నీ తప్పు సలహాల వల్లే అరాడుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు. మంచి మంత్రి మంచి రాజుకే సరిపోతాడు; రాజు కూడా మంచి మంత్రులతోనే గొప్పవాడవుతాడు.
రాజైవాదౌ వివేకేన యోజనీయస్ సుమన్త్రిణా । తేనార్యతామ్ ఉపాయాతి యథా రాజా తథా ప్రజాః
మొదట రాజును వివేకంతో మంచి మంత్రి నడిపించాలి. అలా చేస్తే రాజుకు గొప్పతనం వస్తుంది. రాజు ఎలా ఉంటే ప్రజలు కూడా అలాగే ఉంటారు.
సమగ్రగుణజాలానామ్ అధ్యాత్మజ్ఞానమ్ ఉత్తమమ్ । తద్వద్ రాజా భవేద్ రాజా తద్వన్ మన్త్రీ చ మన్త్రవిత్
అంతటా ఉన్న మంచి లక్షణాలన్నింటిని కలిగి ఉండే ఆత్మజ్ఞానం అత్యుత్తమమైనది. అలాగే, రాజు నిజంగా రాజుగా ఉండాలి, మంత్రి కూడా సలహా తెలిసినవాడై ఉండాలి.