తస్మాద్ ఇమౌ పరీక్షే ఽహం కదాచిత్ ప్రశ్నలీలయా । కిం మానజ్ఞానకావ్ ఏతావ్ ఇతి తామరసేక్షణౌ
అందుకే, ఓ కమలనేత్రులారా! వీరిద్దరిని నేను అప్పుడప్పుడు సరదాగా ప్రశ్నిస్తూ పరీక్షిస్తాను — వీరిద్దరికి గౌరవం, జ్ఞానం, కవిత్వం ఉన్నాయా అని.
ఆదౌ విచార్య సుగుణాగుణలేశయుక్తిమ్ ఆగస్ తతో ఽధికతరం చ గుణాద్ యాది స్యాత్ । కుర్యాత్ తతస్ సముపపత్తివశేన దణ్డం దణ్డ్యస్య లఘ్వ్ అథ దృఢం ధనసమ్భవే వా
మొదట మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయా, లేవా, తప్పు ఎంత ఉందో పరిశీలించాలి. తప్పు మంచితనాన్ని మించిపోయినప్పుడు, దానికి తగిన శిక్షను — అది తేలికగా కావొచ్చు, కఠినంగా కావొచ్చు, లేక డబ్బు జరిమానాగా కావొచ్చు — విధించాలి.
అథ సా రాక్షసీ రక్షఃకులకాననమఞ్జరీ । తమస్య్ ఏవాభ్రలేఖేవ గమ్భీరం నిననాద సా
ఆ రాక్షసీ, రాక్షస వంశపు అరణ్యంలో పుష్పంలా వెలిగిన ఆమె, చీకటిలో మేఘరేఖలా, లోతైన గర్జనతో అరవడం ప్రారంభించింది.
నాదాన్తే సమువాచేదం ప్రీఙ్కారపరుషం వచః । గర్జితానన్తరం జాతకరకాశనిశబ్దవత్
ఆ శబ్దం ముగిసిన వెంటనే, ఉరుము తరువాత మెరుపు మోగినట్టు, అది గట్టిగా, కఠినంగా ఈ మాటలు పలికింది.
భో భో ఘోరాటవీవ్యోమపదవీశశిభాస్కరౌ । మహామాయాతమఃపీఠశిలాకోటరకీటకౌ
ఓఓ! అడవి ఆకాశ మార్గంలో తిరిగే చంద్రుడు, సూర్యుడు, మీరు ఇద్దరూ మహామాయ అనే అంధకారపు గుహల్లో నివసించే పురుగులే.
కౌ భవన్తౌ మహాబుద్ధీ దుర్బుద్ధీ వా సమాగతౌ । మద్గ్రాసపథమ్ ఆపన్నౌ క్షణాన్ మరణకోవిదౌ
మీరు ఇద్దరూ ఎవరు? గొప్ప జ్ఞానం ఉన్నవారా, లేక మూర్ఖులా? నా వేటలో చిక్కుకుని, ఒక్క క్షణంలో మరణంలో నిపుణులై ఇక్కడికి వచ్చారు.
భో భో భూతక కిం స్యాస్ త్వం క్వ తిష్ఠసి చ దేహకమ్ । దర్శయాస్యాస్ తవ గిరః కో బిభేత్య్ అలినీధ్వనేః
ఓఓ! భూతమా, నువ్వెవరు? నీ చిన్న శరీరం ఎక్కడ ఉంది? నీ ముఖాన్ని చూపించు, నీ మాట వినిపించు—తేనెటీగ గుంజు శబ్దానికి ఎవరు భయపడతారు?
సింహవత్ సర్వవేగేన పతన్త్య్ అర్థం కిలార్థినః । సమమ్ ఆకారశబ్దాభ్యాం భావయాస్మాన్ బిభేషి కిమ్ । న కిఞ్చిద్ దీర్ఘసూత్రాణాం సిధ్యత్య్ ఆత్మక్షయాద్ ఋతే
సింహాలు తమ లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు ఎంత శక్తితో దూకుతాయో, అలాగే కోరుకున్నది పొందాలనుకునే వారు కూడా అంతే వేగంగా ముందుకు పోతారు. నువ్వు రూపం, శబ్దం రెండింటిలోనూ నన్ను భయపెట్టాలనుకుంటున్నావు ఎందుకు? ఆలస్యం చేసే వారికి ఏదీ సాధ్యం కాదు, చివరికి వారు తామే నాశనం అవుతారు.
రాజ్ఞేత్య్ ఉక్తే రమ్యమ్ ఉక్తమ్ ఇతి సఞ్చిన్త్య సా తయోః । ప్రకాశాయాప్య్ అధైర్యాయ ననాద చ జహాస చ
'రాజు' అని చెప్పగానే, ఆమెకి ఆ మాట మధురంగా అనిపించింది. తన అస్థిరత వల్ల ఆమె గట్టిగా అరవడమూ, నవ్వడమూ చేసింది.
తతో దదృశతుస్ తౌ తాం శబ్దపూరితదిగ్గణామ్ । స్వాట్టహాసప్రభాపిణ్డపూరప్రకటితాకృతిమ్
అంతటిద్దరూ ఆమెను చూశారు. ఆమె నవ్వుతో వెలిగిన కాంతి ఆమె రూపాన్ని స్పష్టంగా చూపించగా, ఆ శబ్దంతో దిక్కులు నిండిపోయాయి.
కల్పాభ్రాంశనికాశేన ఘృష్టామ్ అద్రితటీమ్ ఇవ । స్వనేత్రవిద్యుద్వలయావలనాజ్వలితామ్బరామ్
ఆమె రూపం యుగాంతంలో మిగిలిన మేఘపు తుకడిలా కనిపించింది. అది కొండ అంచున రుద్దినట్టుగా, ఆమె కన్నుల మెరుపులతో ఆమె వస్త్రం మెరిసిపోతూ ఉంది.
తిమిరైకార్ణవౌర్వాగ్నిజ్వాలావివలనామ్ ఇవ । గర్జద్ఘనఘటాటోపపీవరాసితకన్ధరామ్
మెఘాల మాదిరిగా ముదురు రంగుతో మందమైన మెడ కలిగి, ఆవిడ చీకటి సముద్రంలో ఎగిసిపడే అగ్ని జ్వాలలవలె కనిపించింది.
రణద్వదనసంరమ్భహాహాహతనిశాచరామ్ । రోదసీకజ్జలస్తమ్భలీలయోల్లాసితాం పురః
పోరులో ఉగ్రంగా ఉన్న ఆవిడ ముఖం, రాత్రిపూట సంచరించే దుష్టులను సంహరించిన అరుపులతో మారుమోగింది. ఆమె ముందు ఆకాశం నల్ల కాజలపు స్తంభాలతో వెలిగిపోతున్నట్లుగా అనిపించింది.
ఊర్ధ్వకేశీం సిరాలాఙ్గీం కపిలాక్షీం తమోమయీమ్ । యక్షరక్షఃపిశాచానామ్ అప్య్ అనల్పభయప్రదామ్
ఆమె జుట్టు పైకి లేచిపోయింది, శరీరంలో నరాలు స్పష్టంగా కనిపించాయి, కన్నులు పసుపు రంగులో మెరిసాయి, అంతా చీకటి రూపంలో ఉంది. యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచులు కూడా ఆమెను చూసి భయపడేవారు.
దరీరన్ధ్రలసత్స్వాస్యాం వాతఝాఙ్కారభీషణామ్ । ముసులోలూఖలాలాతాం హలశూర్పకశేఖరామ్
పర్వత గుహలా విప్పిన నోరు, గాలివాటుతో భయంకరంగా గర్జించేది. ఆమె నుదుటిపై మొగ్గు, ఊలికలశం మెరిసేవి; తలపై నాగలి, వడగట్టె అలంకారంగా ధరించింది.
స్ఫురన్తీమ్ ఇవ కల్పాన్తే వైడూర్యశిఖరిస్థలీమ్ । హాసఘట్టితవిశ్వేశాం కాలరాత్రీమ్ ఇవోదితామ్
ఆమె యుగాంతంలో వెలిగే వైడూర్య శిఖరంలా మెరుస్తూ, ఆమె నవ్వుతో సకల లోకాధిపతులను కంపింపజేస్తూ, కాలరాత్రి లేచినట్లు కనిపించింది.
ఘనవ్యోమాటవీం సాభ్రాం కృతదేహామ్ ఇవాగతామ్ । శరీరిణీం మహాభ్రాఢ్యాం యామినీమ్ ఇవ మాంసలామ్
ఆమె మేఘాలతో నిండిన ఆకాశపు ఘన అటవీదృశ్యానికి శరీరం వచ్చి చేరినట్లుగా, మాంసలంగా, మహా మేఘాలతో అలంకరించబడిన రాత్రిలా కనిపించింది.
శరీరసన్నివేశేన పఙ్కపీఠీమ్ ఇవోత్థితామ్ । తనుం చన్ద్రార్కయుద్ధాయ తమసేవ సమాశ్రితామ్
ఆమె శరీరాకృతితో మట్టి పీఠం మీద నుంచి లేచినట్లూ, చంద్రమా సూర్యులతో యుద్ధానికి సిద్ధమైన చీకటి స్వరూపాన్ని ధరించినట్లూ అనిపించింది.
ఇన్ద్రనీలతటశ్వభ్రలమ్బాభ్రయుగలోపమౌ । ఉలూఖలాదిహాలాఢ్యౌ దధానామ్ అసితౌ స్తనౌ
ఆమె రెండు వక్షోజాలు నీలమణి పర్వత కండ్లవంటి ముదురు నీలంగా, వేలాడే మేఘజోడుల్లా, ఉలూఖలంతో, హలంతో అలంకరించబడి మెరిసాయి.
నగ్నామ్ అఙ్గారకాశేన సమాలబ్ధమహాతనుమ్ । ద్రుమాభాస్పదసమిరలలద్భుజలతాతనుమ్
ఆమె గొప్ప శరీరం పూర్తిగా నగ్నంగా, అగ్నికణాల వెలుతురుతో తాకబడింది; ఆమె చేతులు, చెట్ల కొమ్మలు గాలిలో ఊగిపోతున్నట్టు ఊగుతున్నాయి.
తామ్ అవేక్ష్య మహావీరౌ తథైవాక్షుభితౌ స్థితౌ । న తద్ అస్తి విమోహాయ యద్ వివిక్తస్య చేతసః
ఆమెను చూసినా, ఆ ఇద్దరు మహావీరులు ఏమాత్రం కదలకుండా నిలిచారు; మనసు విరక్తంగా ఉన్నవారికి ఏదీ మాయను కలిగించలేడు.
మహారాక్షసి సంరమ్భో హాసాత్మా కిమ్ అయం తవ । లఘవో హ్య్ అథ వా నార్యో లాఘవే ఽప్య్ అతిసమ్భ్రమాః
ఓ మహారాక్షసీ, నీ కోపం నిజంగా నవ్వేనా? స్త్రీలు కొంతసేపు తేలికగా ఉంటారు, లేదంటే తేలికగా ఉన్నా కూడా ఎక్కువగా కలవరపడిపోతారు.
త్యజ సంరమ్భమ్ ఆరమ్భో నాయం తవ విరాజతే । విషయే హి ప్రవర్తన్తే ధీమన్తస్ స్వార్థసాధకాః
కోపాన్ని వదిలిపెట్టు; ఈ కలవరము నీకు తగదు. తెలివిగలవారు తమ ప్రయోజనాన్ని సాధించడానికి మాత్రమే లోకంలో పనులు చేస్తారు.
త్వాదృశీనాం సహస్రాణి మషికానామ్ ఇవాబలే । అస్మాకం వాసనావాత్యావ్యూఢాని తృణపర్ణవత్
నీ వంటి బలహీనులు వేలాది మంది ఉన్నా, అవన్నీ మాకు ఈగలాంటివే. మన బలమైన వాసనల వలయాలు వాటిని గడ్డి, ఆకుల్లా తేలికగా ఊదిపోతాయి.
సంరమ్భజ్వరమ్ ఉత్సృజ్య సమయా స్వస్థయా ధియా । యుక్త్యా చ వ్యవహారిణ్యా సో ఽర్థః ప్రాజ్ఞేన సాధ్యతే
కోపం అనే జ్వరం వదిలేసి, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో, సరైన ఆలోచనతో వ్యవహరించినవాడు, జ్ఞానితో తన లక్ష్యాన్ని సాధించగలడు.
స్వేనైవ వ్యవహారేణ కార్యం సిధ్యతు మాథవా । మహానియతినీత్యైవ భ్రమస్యావసరో హి కః
మాధవా! నీవే నీ చర్యలతో పని పూర్తిచేయాలి. మహా విధి నడుస్తున్నప్పుడు అయోమయం ఎక్కడికి వస్తుంది?
కథయాభిమతం కిం తే కిమ్ అర్థయసి వార్థినీ । అర్థీ స్వప్నే ఽపి నాస్మాకమ్ అప్రాప్తార్థః పురోగతః
నీకు కావాల్సింది ఏమిటో చెప్పు. ఏమి కోరుకుంటున్నావు? మేము అసాధ్యమైనదాన్ని కలలో కూడా ఆశించము.
ఇత్య్ ఉక్తా సా తదా తేన చిన్తయామ్ ఆస రాక్షసీ । అహో ను విమలాచారం సత్త్వం పురుషసింహయోః
అతడు ఇలా చెప్పగానే ఆ రాక్షసీ మనసులో ఇలా ఆలోచించింది: 'అయ్యో! వీరి నడవడిక, మనసు ఎంత పవిత్రంగా ఉంది! వీరు నిజంగా సింహాల్లాంటి మానవులు.'
న సామాన్యావ్ ఇమౌ మన్యే చిత్రైవేయం చమత్కృతిః । వచోవక్త్రేక్షణాన్య్ ఏవ వదన్త్య్ అన్తర్వినిశ్చయమ్
ఈ ఇద్దరూ సాధారణులు కాదని నాకు అనిపిస్తోంది. వీరిలో ఉన్న ఆశ్చర్యం నిజంగా గొప్పది. మాటలు, స్వరం, చూపు — ఇవన్నీ వీరి లోపలి ధృఢ సంకల్పాన్ని చూపిస్తున్నాయి.
వచోవక్త్రేక్షితద్వారైర్ ధీమతామ్ ఆశయా మిథః । ఏకీభవన్తి సరితాం పయాంసి వలనైర్ ఇవ
మాటలు, స్వరం, చూపు అనే ద్వారాల ద్వారా తెలివైనవారి మనసులు ఒకటైపోతాయి. అది నదుల నీళ్ళు కాలువల ద్వారా కలిసిపోవడంలా ఉంటుంది.