గుహాసు సుప్తసింహౌఘా కుఞ్జేషూచ్ఛ్వసితైణకా । ఖే సావశ్యాయనికరా విపినే మౌనధారిణీ
గుహల్లో సింహాల సమూహాలు నిద్రపోతున్నాయి; పొదల్లో జింకలు ఊపిరి పీలుస్తున్నాయి; ఆకాశంలో మేఘాలు తేలియాడుతున్నాయి; అరణ్యంలో నిశ్శబ్దం పరచుకుంది.
కజ్జలామ్భోదమధ్యాభా కాచశైలోదరోపమా । పఙ్కపిణ్డాన్తరఘనా ఖడ్గచ్ఛేద్యాన్ధ్యమాంసలా
ఆమె బూడిద మేఘం మధ్యలోని చీకటి లాంటిది, అద్దపు కొండ పొత్తిలోని చీకటి వలె ఉంది; మట్టికట్టులో లోపల ఘనంగా, ఆమె మాంసం అంధంగా, ఖడ్గంతో కోయగలిగినట్టుంది.
ప్రలయానిలవిక్షుబ్ధా కజ్జలాచలచఞ్చలా । ఏకార్ణవమహాపఙ్కపర్వతోదరమేదురా
ప్రళయ గాలి తాకిడితో బూడిద కొండలా అలమటిస్తూ, ఒక్కటే మట్టి సముద్రంలో ఉన్న కొండ పొత్తిలా దట్టంగా ఉంది.
అఙ్గారకోటినఖరా సౌషుప్తపదసున్దరీ । అజ్ఞాననిద్రానివిడా భృఙ్గపృష్ఠచ్ఛవిచ్ఛవిః
ఆమె లక్షల ఎర్రగుల్లులా కఠినంగా, గాఢనిద్రలో అందంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె అజ్ఞాన నిద్రకు కోటలా ఉంది, తేనెటీగ వెనుక భాగం రంగులో మెరిసిపోతుంది.
తస్యాం రజన్యాం భీమాయాం కిరాతజనమణ్డలే । మన్త్రిణా సహ భూపాలస్ తస్మిన్న్ అవసరే తదా
ఆ భయంకరమైన రాత్రిలో, వేటగాళ్ల గుంపులో, రాజు తన మంత్రితో కలిసి, ఆ సమయంలో
నిర్జగామ సుధీరాత్మా నగరాత్ సుప్తనాగరాత్ । అటవీం విక్రమో నామ విషమాం వీరచర్యయా
సమస్త ప్రజలు నిద్రలో ఉన్న ఆ పట్టణం నుంచి, విక్రముడు అనే ధీరుడైన రాజు, తన మంత్రి తో కలిసి, వీరత్వంతో ప్రమాదకరమైన అడవిలోకి వెళ్లాడు.
అటవ్యాం కర్కటీ సా తౌ చరన్తౌ రాజమన్త్రిణౌ । అపశ్యద్ ధృతధైర్యాంశౌ వేతాలాలోకనోన్ముఖౌ
ఆ అడవిలో, కర్కటి అనే రాక్షసి, ధైర్యంగా ఉన్న రాజు, మంత్రిని, వారు వేటాళ రాజ్యంలోకి వెళ్ళాలని చూస్తున్నారని గమనించింది.
అథ సా చిన్తయామ్ ఆస లబ్ధో భక్షో ఽద్య హో మయా । మూఢావ్ ఏతావ్ అనాత్మజ్ఞౌ భారో దేహః కిలానయోః
ఆమె మనసులో ఇలా ఆలోచించింది: 'ఈ రోజు నాకు తినడానికి ఆహారం దొరికింది. ఈ ఇద్దరూ మూర్ఖులు, తమ అసలైన స్వరూపాన్ని తెలియని వారు. వీరి శరీరాలు వీరికి భారంగా ఉన్నాయి.'
ఇహాముత్ర చ నాశాయ మూఢో దుఃఖాయ జీవతి । యత్నాద్ వినాశనీయో ఽసౌ నానర్థః పరిపాల్యతే
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ మూర్ఖుడు నాశనం, బాధల కోసమే జీవిస్తాడు. మనకు హానికరమైనదాన్ని కాపాడాల్సిన అవసరం లేదు, కాబట్టి అతడిని శ్రమపడి నాశనం చేయాలి.
అపశ్యతస్ స్వమ్ ఆత్మానం మృతిర్ మూఢస్య జీవితమ్ । మరణేనోదయో ఽస్యాస్తి పాపసమ్పత్తిహేతుతః
తనను తాను చూడని మూర్ఖునికి మరణమే జీవితం. అతడికి ఎదుగుదల మరణం ద్వారానే వస్తుంది, ఎందుకంటే అది పాపాలు పెరగడానికి కారణం.
ఆదిసర్గే చ నియమః కృతః పఙ్కజజన్మనా । హింస్రాభిభోజనాయాస్తు మూఢాత్మా నాత్మవాన్ ఇతి
సృష్టి ప్రారంభంలోనే కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మ ఒక నియమాన్ని పెట్టాడు: మూర్ఖాత్ముడు హింసకు, నాశనానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడ్డాడు; ఆత్మజ్ఞానం ఉన్నవారికి కాదు.
తస్మాద్ ఇమౌ మయైవాద్య భోక్తవ్యౌ భోజ్యతాం గతౌ । అభవ్య ఏవ నిర్దోషం ప్రాప్తమ్ అర్థమ్ ఉపేక్షతే
అందువల్ల, ఇవాళ ఈ ఇద్దరిని నేను తినాలి, ఎందుకంటే వీళ్లు భోజ్యంగా మారిపోయారు. తప్పు లేని మంచి అవకాశం వచ్చినప్పుడు దురదృష్టవంతులే దాన్ని పట్టించుకోరు.
మా కదాచిద్ ఇమౌ స్యాతాం గుణయుక్తౌ మహాశయౌ । తాదృఙ్నరవినాశో హి స్వభావాన్ మే న రోచతే
ఈ ఇద్దరూ ఎప్పుడూ మంచి గుణాలు కలిగి ఉన్నవారిగా, గొప్పవారిగా మారకూడదు. ఎందుకంటే మంచి మనుషుల నాశనం నా స్వభావానికి అనుకూలంగా ఉండదు.
తద్ ఏతౌ సమ్పరీక్షే ఽహం యది తావద్ గుణాన్వితౌ । తద్ భక్ష్యం న కరోమ్య్ ఏతౌ న హింస్యా గుణినః క్వచిత్
అందుకే, ఈ ఇద్దరిని నేను పరిశీలిస్తాను. వీళ్లు నిజంగా మంచి గుణాలు కలిగి ఉంటే, వారిని తినను. మంచి గుణాలు ఉన్నవారిని ఎప్పుడూ హింసించకూడదు.
అకృత్రిమం సుఖం కీర్తిమ్ ఆయుశ్ చైవాభివాఞ్ఛతా । సర్వాభిమతదానేన పూజనీయా గుణాన్వితాః
ఎవరైనా సహజమైన ఆనందం, మంచి పేరు, దీర్ఘాయువు కోరుకుంటే, మంచి గుణాలు ఉన్నవారికి కావాల్సినదాన్ని ఇచ్చి గౌరవించాలి.
యది నశ్యామి దేహేన తన్ న భోక్ష్యే గుణాన్వితమ్ । సుఖయన్తి హి చేతాంసి జీవితాద్ అపి సాధవః
నేను ఈ శరీరంతో కలిసి నశించినా, మంచి గుణాలున్న వాటిని అనుభవించలేను. ఎందుకంటే, నిజంగా మంచితనమున్న వారు మనసులను జీవితం కన్నా ఎక్కువ ఆనందపరుస్తారు.
అపి జీవితదానేన గుణినం పరిపాలయేత్ । గుణవత్సఙ్గమౌషధ్యా మృత్యుర్ అప్య్ ఏతి మిత్రతామ్
మన ప్రాణాన్ని కూడా ఇచ్చి మంచి గుణాలున్నవారిని కాపాడాలి. ఎందుకంటే, మంచి వారితో స్నేహం ఔషధంలా ఉండి, మరణం కూడా స్నేహితుడవుతుంది.
యత్రాహమ్ అపి రక్షామి రాక్షసీ గుణశాలినమ్ । తత్రాన్యశ్ చానుకుర్యాత్ తం హృద్విచారమ్ ఇవామలమ్
నేను రాక్షసిగా ఉన్నా, మంచి గుణాలున్నవారిని కాపాడుతున్న చోట, ఇంకొకరైనా అతనికి మంచిగా ప్రవర్తిస్తారు. అది హృదయంలో నిర్మలమైన ప్రతిబింబం పుట్టినట్లే.
ఉదారగుణయుక్తా యే విహరన్తీహ దేహినః । ధరాతలేన్దవస్ సఙ్గాద్ భృశం శీతలయన్తి తే
ఈ భూమిపై ఉన్న శరీరధారుల మధ్య ఉన్న ఉదారమైన గుణాలున్న వారు, చంద్రుల్లా association వల్ల ఎంతో చల్లదనం కలిగిస్తారు.
మృతిర్ గుణతిరస్కారో జీవితం గుణిసంశ్రయః । ఫలం స్వర్గాపవర్గాది జీవితాద్ గుణిసంశ్రయాత్
మరణం అంటే మంచితనాన్ని వదిలిపెట్టడం. జీవితం అంటే మంచివాళ్లను ఆశ్రయించడం. జీవితం లో మంచివాళ్లను ఆశ్రయించినవారికి ఫలితం — అది స్వర్గమై ఉండొచ్చు, మోక్షమై ఉండొచ్చు, లేక ఇంకేదైనాసరే — వస్తుంది.
తస్మాద్ ఇమౌ పరీక్షే ఽహం కదాచిత్ ప్రశ్నలీలయా । కిం మానజ్ఞానకావ్ ఏతావ్ ఇతి తామరసేక్షణౌ
అందుకే, ఓ కమలనేత్రులారా! వీరిద్దరిని నేను అప్పుడప్పుడు సరదాగా ప్రశ్నిస్తూ పరీక్షిస్తాను — వీరిద్దరికి గౌరవం, జ్ఞానం, కవిత్వం ఉన్నాయా అని.
ఆదౌ విచార్య సుగుణాగుణలేశయుక్తిమ్ ఆగస్ తతో ఽధికతరం చ గుణాద్ యాది స్యాత్ । కుర్యాత్ తతస్ సముపపత్తివశేన దణ్డం దణ్డ్యస్య లఘ్వ్ అథ దృఢం ధనసమ్భవే వా
మొదట మంచి లక్షణాలు ఉన్నాయా, లేవా, తప్పు ఎంత ఉందో పరిశీలించాలి. తప్పు మంచితనాన్ని మించిపోయినప్పుడు, దానికి తగిన శిక్షను — అది తేలికగా కావొచ్చు, కఠినంగా కావొచ్చు, లేక డబ్బు జరిమానాగా కావొచ్చు — విధించాలి.
అథ సా రాక్షసీ రక్షఃకులకాననమఞ్జరీ । తమస్య్ ఏవాభ్రలేఖేవ గమ్భీరం నిననాద సా
ఆ రాక్షసీ, రాక్షస వంశపు అరణ్యంలో పుష్పంలా వెలిగిన ఆమె, చీకటిలో మేఘరేఖలా, లోతైన గర్జనతో అరవడం ప్రారంభించింది.
నాదాన్తే సమువాచేదం ప్రీఙ్కారపరుషం వచః । గర్జితానన్తరం జాతకరకాశనిశబ్దవత్
ఆ శబ్దం ముగిసిన వెంటనే, ఉరుము తరువాత మెరుపు మోగినట్టు, అది గట్టిగా, కఠినంగా ఈ మాటలు పలికింది.
భో భో ఘోరాటవీవ్యోమపదవీశశిభాస్కరౌ । మహామాయాతమఃపీఠశిలాకోటరకీటకౌ
ఓఓ! అడవి ఆకాశ మార్గంలో తిరిగే చంద్రుడు, సూర్యుడు, మీరు ఇద్దరూ మహామాయ అనే అంధకారపు గుహల్లో నివసించే పురుగులే.
కౌ భవన్తౌ మహాబుద్ధీ దుర్బుద్ధీ వా సమాగతౌ । మద్గ్రాసపథమ్ ఆపన్నౌ క్షణాన్ మరణకోవిదౌ
మీరు ఇద్దరూ ఎవరు? గొప్ప జ్ఞానం ఉన్నవారా, లేక మూర్ఖులా? నా వేటలో చిక్కుకుని, ఒక్క క్షణంలో మరణంలో నిపుణులై ఇక్కడికి వచ్చారు.
భో భో భూతక కిం స్యాస్ త్వం క్వ తిష్ఠసి చ దేహకమ్ । దర్శయాస్యాస్ తవ గిరః కో బిభేత్య్ అలినీధ్వనేః
ఓఓ! భూతమా, నువ్వెవరు? నీ చిన్న శరీరం ఎక్కడ ఉంది? నీ ముఖాన్ని చూపించు, నీ మాట వినిపించు—తేనెటీగ గుంజు శబ్దానికి ఎవరు భయపడతారు?
సింహవత్ సర్వవేగేన పతన్త్య్ అర్థం కిలార్థినః । సమమ్ ఆకారశబ్దాభ్యాం భావయాస్మాన్ బిభేషి కిమ్ । న కిఞ్చిద్ దీర్ఘసూత్రాణాం సిధ్యత్య్ ఆత్మక్షయాద్ ఋతే
సింహాలు తమ లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు ఎంత శక్తితో దూకుతాయో, అలాగే కోరుకున్నది పొందాలనుకునే వారు కూడా అంతే వేగంగా ముందుకు పోతారు. నువ్వు రూపం, శబ్దం రెండింటిలోనూ నన్ను భయపెట్టాలనుకుంటున్నావు ఎందుకు? ఆలస్యం చేసే వారికి ఏదీ సాధ్యం కాదు, చివరికి వారు తామే నాశనం అవుతారు.
రాజ్ఞేత్య్ ఉక్తే రమ్యమ్ ఉక్తమ్ ఇతి సఞ్చిన్త్య సా తయోః । ప్రకాశాయాప్య్ అధైర్యాయ ననాద చ జహాస చ
'రాజు' అని చెప్పగానే, ఆమెకి ఆ మాట మధురంగా అనిపించింది. తన అస్థిరత వల్ల ఆమె గట్టిగా అరవడమూ, నవ్వడమూ చేసింది.
తతో దదృశతుస్ తౌ తాం శబ్దపూరితదిగ్గణామ్ । స్వాట్టహాసప్రభాపిణ్డపూరప్రకటితాకృతిమ్
అంతటిద్దరూ ఆమెను చూశారు. ఆమె నవ్వుతో వెలిగిన కాంతి ఆమె రూపాన్ని స్పష్టంగా చూపించగా, ఆ శబ్దంతో దిక్కులు నిండిపోయాయి.