నీలమేఘపటచ్ఛన్ననిరిన్దుగగనాన్తరా । తమాలవనసమ్పిణ్డమణ్డలోడ్డీనకజ్జలా
ఆకాశం నల్ల మేఘాల చాదరతో పూర్తిగా కప్పబడింది, చంద్రుడు కనిపించలేదు. చుట్టూ చీకటి తామల వనాల గుంపుల్లా, కాజల్ పూసినట్టు, గిరికలాడుతూ వ్యాపించింది.
లతాఘనతయా గ్రామకోటరైకాన్ధ్యమన్థరా । గృహచత్వరసమ్బాధనగరే నవయౌవనా
తానొక తాడిపల్లె లతలా సున్నితంగా, ఊహించదగిన గ్రామపు చీకటి వీధుల్లో మెల్లగా నడుస్తూ, నగరంలో ఇంటి ప్రాంగణాల మధ్య ఇరుకుగా ఉండే నవయువతిలా కనిపిస్తుంది.
చత్వరేషు తమఃపిణ్డప్రజిహ్మీకృతదీపికా । కుఞ్చికాచ్ఛిద్రనిష్క్రాన్తదీపికారోమరాజికా
ఆ ప్రాంగణాల్లో, ఆమె చీకటి ముద్దలా, దీపాలను వంగిపోనిచేస్తూ ఉంటుంది; తాళపు చెవి రంధ్రం నుంచి వెలువడే దీపపు జ్యోతి వరుసలా మెరుస్తుంది.
స్వవయస్యేవ కర్కట్యాః పరినృత్యత్పిశాచికా । మత్తకఙ్కాలవేతాలా కాష్ఠమౌనమ్ ఇవ స్థితా
ఆమె, తన స్నేహితురాలు కర్కటకిలా, పిశాచిలా నాట్యం చేస్తుంది; మత్తులో ఉన్న కంకాళం లేదా వేటాళంలా, కలపలా నిశ్శబ్దంగా నిలబడిపోతుంది.
సుషుప్తమృతభూతౌఘా ఘననీహారహారిణీ । మన్దమన్దమరుత్స్పన్దశరత్ప్రాలేయశీకరా
ఆమె, గాఢ నిద్రా మరణాల సమూహంలా, మబ్బు పొగను దొంగిలించేవాడిలా; మృదువుగా వీసే గాలిపీలిక, శరదృతువులో మంచు చినుకులా ఉంటుంది.
సరస్సు విరటద్వారికోకభేకతరఙ్గికా । అన్తఃపురేషు రమణరణన్నారీనరాననా
సరస్సుల్లో, ఆమె బకాలు, కప్పలు, అలల కదలికతో అలికిదిగా ఉప్పొంగే నీటిలా ఉంటుంది. అంతఃపురాల్లో, ప్రేమలో మునిగిపోయిన పురుషులు, మహిళల ముఖాల్లో ఆమె కనిపిస్తుంది.
జఙ్గలేషు జ్వలజ్జ్వాలజటాలజ్వలనోజ్జ్వలా । కేదారేష్వ్ అమ్బుసంసేకపుష్టపాకమిలత్సిలా
అడవుల్లో, ఆమె మండుతున్న అగ్నిలా, జ్వాలలు చుట్టుకున్నదిగా ప్రకాశిస్తుంది. పొలాల్లో, నీరు చల్లడంతో వేడెక్కిన రాళ్ల రూపంలో ఆమె ఉంటుంది.
నభస్య్ అలక్షితస్పన్దపరివృత్తర్క్షచక్రకా । వనేషు విసరద్వాతపతత్పుష్పఫలద్రుమా
ఆకాశంలో, ఆమె కనబడని తారాగణాల చలనం రూపంలో ఉంటుంది. అడవుల్లో, గాలి ఊదిపడే పువ్వులు, పండ్లు చెట్లపై నుంచి జారిపడే దృశ్యంలో ఆమె కనిపిస్తుంది.
శ్వభ్రేషు కౌశికాస్యాత్తవాయస్యాద్యాహృతారవా । తస్కరాక్రాన్తపర్యన్తగ్రామ్యాక్రన్దనకర్కశా
గొయ్యిల్లో, ఆమె గుడ్లగూబ నోటిలోకి చొచ్చుకుపోయిన గాలితో వినిపించే ప్రతిధ్వని రూపంలో ఉంటుంది. దొంగలు దాడి చేసిన గ్రామాల అంచుల్లో, గ్రామస్తుల హృదయాన్ని కలచివేసే అరుపులలో ఆమె ఉంటుంది.
గ్రామేష్వ్ అచేతనగ్రామ్యా నగరే సుప్తనాగరా । వనేషు విసరద్వాతా నీడేష్వ్ అస్పన్దపక్షిణీ
పల్లెల్లో ప్రజలు చైతన్యం లేకుండా ఉన్నారు; పట్టణంలో నివాసులు నిద్రలో మునిగిపోయారు; అడవుల్లో గాలులు స్వేచ్ఛగా తిరుగుతున్నాయి; గూళ్లలో పక్షులు కదలకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నాయి.
గుహాసు సుప్తసింహౌఘా కుఞ్జేషూచ్ఛ్వసితైణకా । ఖే సావశ్యాయనికరా విపినే మౌనధారిణీ
గుహల్లో సింహాల సమూహాలు నిద్రపోతున్నాయి; పొదల్లో జింకలు ఊపిరి పీలుస్తున్నాయి; ఆకాశంలో మేఘాలు తేలియాడుతున్నాయి; అరణ్యంలో నిశ్శబ్దం పరచుకుంది.
కజ్జలామ్భోదమధ్యాభా కాచశైలోదరోపమా । పఙ్కపిణ్డాన్తరఘనా ఖడ్గచ్ఛేద్యాన్ధ్యమాంసలా
ఆమె బూడిద మేఘం మధ్యలోని చీకటి లాంటిది, అద్దపు కొండ పొత్తిలోని చీకటి వలె ఉంది; మట్టికట్టులో లోపల ఘనంగా, ఆమె మాంసం అంధంగా, ఖడ్గంతో కోయగలిగినట్టుంది.
ప్రలయానిలవిక్షుబ్ధా కజ్జలాచలచఞ్చలా । ఏకార్ణవమహాపఙ్కపర్వతోదరమేదురా
ప్రళయ గాలి తాకిడితో బూడిద కొండలా అలమటిస్తూ, ఒక్కటే మట్టి సముద్రంలో ఉన్న కొండ పొత్తిలా దట్టంగా ఉంది.
అఙ్గారకోటినఖరా సౌషుప్తపదసున్దరీ । అజ్ఞాననిద్రానివిడా భృఙ్గపృష్ఠచ్ఛవిచ్ఛవిః
ఆమె లక్షల ఎర్రగుల్లులా కఠినంగా, గాఢనిద్రలో అందంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె అజ్ఞాన నిద్రకు కోటలా ఉంది, తేనెటీగ వెనుక భాగం రంగులో మెరిసిపోతుంది.
తస్యాం రజన్యాం భీమాయాం కిరాతజనమణ్డలే । మన్త్రిణా సహ భూపాలస్ తస్మిన్న్ అవసరే తదా
ఆ భయంకరమైన రాత్రిలో, వేటగాళ్ల గుంపులో, రాజు తన మంత్రితో కలిసి, ఆ సమయంలో
నిర్జగామ సుధీరాత్మా నగరాత్ సుప్తనాగరాత్ । అటవీం విక్రమో నామ విషమాం వీరచర్యయా
సమస్త ప్రజలు నిద్రలో ఉన్న ఆ పట్టణం నుంచి, విక్రముడు అనే ధీరుడైన రాజు, తన మంత్రి తో కలిసి, వీరత్వంతో ప్రమాదకరమైన అడవిలోకి వెళ్లాడు.
అటవ్యాం కర్కటీ సా తౌ చరన్తౌ రాజమన్త్రిణౌ । అపశ్యద్ ధృతధైర్యాంశౌ వేతాలాలోకనోన్ముఖౌ
ఆ అడవిలో, కర్కటి అనే రాక్షసి, ధైర్యంగా ఉన్న రాజు, మంత్రిని, వారు వేటాళ రాజ్యంలోకి వెళ్ళాలని చూస్తున్నారని గమనించింది.
అథ సా చిన్తయామ్ ఆస లబ్ధో భక్షో ఽద్య హో మయా । మూఢావ్ ఏతావ్ అనాత్మజ్ఞౌ భారో దేహః కిలానయోః
ఆమె మనసులో ఇలా ఆలోచించింది: 'ఈ రోజు నాకు తినడానికి ఆహారం దొరికింది. ఈ ఇద్దరూ మూర్ఖులు, తమ అసలైన స్వరూపాన్ని తెలియని వారు. వీరి శరీరాలు వీరికి భారంగా ఉన్నాయి.'
ఇహాముత్ర చ నాశాయ మూఢో దుఃఖాయ జీవతి । యత్నాద్ వినాశనీయో ఽసౌ నానర్థః పరిపాల్యతే
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ మూర్ఖుడు నాశనం, బాధల కోసమే జీవిస్తాడు. మనకు హానికరమైనదాన్ని కాపాడాల్సిన అవసరం లేదు, కాబట్టి అతడిని శ్రమపడి నాశనం చేయాలి.
అపశ్యతస్ స్వమ్ ఆత్మానం మృతిర్ మూఢస్య జీవితమ్ । మరణేనోదయో ఽస్యాస్తి పాపసమ్పత్తిహేతుతః
తనను తాను చూడని మూర్ఖునికి మరణమే జీవితం. అతడికి ఎదుగుదల మరణం ద్వారానే వస్తుంది, ఎందుకంటే అది పాపాలు పెరగడానికి కారణం.
ఆదిసర్గే చ నియమః కృతః పఙ్కజజన్మనా । హింస్రాభిభోజనాయాస్తు మూఢాత్మా నాత్మవాన్ ఇతి
సృష్టి ప్రారంభంలోనే కమలంలో జన్మించిన బ్రహ్మ ఒక నియమాన్ని పెట్టాడు: మూర్ఖాత్ముడు హింసకు, నాశనానికి మాత్రమే ఉద్దేశించబడ్డాడు; ఆత్మజ్ఞానం ఉన్నవారికి కాదు.
తస్మాద్ ఇమౌ మయైవాద్య భోక్తవ్యౌ భోజ్యతాం గతౌ । అభవ్య ఏవ నిర్దోషం ప్రాప్తమ్ అర్థమ్ ఉపేక్షతే
అందువల్ల, ఇవాళ ఈ ఇద్దరిని నేను తినాలి, ఎందుకంటే వీళ్లు భోజ్యంగా మారిపోయారు. తప్పు లేని మంచి అవకాశం వచ్చినప్పుడు దురదృష్టవంతులే దాన్ని పట్టించుకోరు.
మా కదాచిద్ ఇమౌ స్యాతాం గుణయుక్తౌ మహాశయౌ । తాదృఙ్నరవినాశో హి స్వభావాన్ మే న రోచతే
ఈ ఇద్దరూ ఎప్పుడూ మంచి గుణాలు కలిగి ఉన్నవారిగా, గొప్పవారిగా మారకూడదు. ఎందుకంటే మంచి మనుషుల నాశనం నా స్వభావానికి అనుకూలంగా ఉండదు.
తద్ ఏతౌ సమ్పరీక్షే ఽహం యది తావద్ గుణాన్వితౌ । తద్ భక్ష్యం న కరోమ్య్ ఏతౌ న హింస్యా గుణినః క్వచిత్
అందుకే, ఈ ఇద్దరిని నేను పరిశీలిస్తాను. వీళ్లు నిజంగా మంచి గుణాలు కలిగి ఉంటే, వారిని తినను. మంచి గుణాలు ఉన్నవారిని ఎప్పుడూ హింసించకూడదు.
అకృత్రిమం సుఖం కీర్తిమ్ ఆయుశ్ చైవాభివాఞ్ఛతా । సర్వాభిమతదానేన పూజనీయా గుణాన్వితాః
ఎవరైనా సహజమైన ఆనందం, మంచి పేరు, దీర్ఘాయువు కోరుకుంటే, మంచి గుణాలు ఉన్నవారికి కావాల్సినదాన్ని ఇచ్చి గౌరవించాలి.
యది నశ్యామి దేహేన తన్ న భోక్ష్యే గుణాన్వితమ్ । సుఖయన్తి హి చేతాంసి జీవితాద్ అపి సాధవః
నేను ఈ శరీరంతో కలిసి నశించినా, మంచి గుణాలున్న వాటిని అనుభవించలేను. ఎందుకంటే, నిజంగా మంచితనమున్న వారు మనసులను జీవితం కన్నా ఎక్కువ ఆనందపరుస్తారు.
అపి జీవితదానేన గుణినం పరిపాలయేత్ । గుణవత్సఙ్గమౌషధ్యా మృత్యుర్ అప్య్ ఏతి మిత్రతామ్
మన ప్రాణాన్ని కూడా ఇచ్చి మంచి గుణాలున్నవారిని కాపాడాలి. ఎందుకంటే, మంచి వారితో స్నేహం ఔషధంలా ఉండి, మరణం కూడా స్నేహితుడవుతుంది.
యత్రాహమ్ అపి రక్షామి రాక్షసీ గుణశాలినమ్ । తత్రాన్యశ్ చానుకుర్యాత్ తం హృద్విచారమ్ ఇవామలమ్
నేను రాక్షసిగా ఉన్నా, మంచి గుణాలున్నవారిని కాపాడుతున్న చోట, ఇంకొకరైనా అతనికి మంచిగా ప్రవర్తిస్తారు. అది హృదయంలో నిర్మలమైన ప్రతిబింబం పుట్టినట్లే.
ఉదారగుణయుక్తా యే విహరన్తీహ దేహినః । ధరాతలేన్దవస్ సఙ్గాద్ భృశం శీతలయన్తి తే
ఈ భూమిపై ఉన్న శరీరధారుల మధ్య ఉన్న ఉదారమైన గుణాలున్న వారు, చంద్రుల్లా association వల్ల ఎంతో చల్లదనం కలిగిస్తారు.
మృతిర్ గుణతిరస్కారో జీవితం గుణిసంశ్రయః । ఫలం స్వర్గాపవర్గాది జీవితాద్ గుణిసంశ్రయాత్
మరణం అంటే మంచితనాన్ని వదిలిపెట్టడం. జీవితం అంటే మంచివాళ్లను ఆశ్రయించడం. జీవితం లో మంచివాళ్లను ఆశ్రయించినవారికి ఫలితం — అది స్వర్గమై ఉండొచ్చు, మోక్షమై ఉండొచ్చు, లేక ఇంకేదైనాసరే — వస్తుంది.