యన్ న లోకక్రమప్రాప్తం తేన భుక్తేన కిం భవేత్ । న జీవితేన నో మృత్యా కిఞ్చిత్ కారణమ్ అస్తి మే
లోకంలో నడిచే విధానాన్ని అనుసరించకుండా వచ్చినదాన్ని తినడం వల్ల నాకు ఏమి లాభం? నాకు బ్రతకడం వల్లా, చనిపోవడం వల్లా ఏ కారణం లేదు.
మనోమాత్రమ్ అహం హ్య్ ఆసం దేహాదిభ్రమమాత్రకమ్ । తచ్ ఛాన్తం స్వావబోధేన దేహాదేహదృశౌ కుతః
నిజంగా నేను మనస్సే, శరీరాది మాయలో మునిగిపోయాను. ఇప్పుడు నా స్వయంబోధంతో అది శాంతించింది. ఇక శరీరం, శరీరముకాని వాటిని చూసేవాడు ఎవరు?
ఏవం స్థితా మౌనవతీ శుశ్రావ గగనాద్ గిరమ్ । రక్షస్స్వభావసన్త్యాగతుష్టేనోక్తాం నభస్వతా
ఈ విధంగా మౌనంగా నిలిచిన ఆమె, రాక్షస స్వభావాన్ని వదిలినందుకు సంతోషించిన వాయువు ఆకాశంలోనుంచి పలికిన స్వరాన్ని వినింది.
గచ్ఛ కర్కటి మూఢాంస్ త్వం జ్ఞానేనాశ్వ్ అవబోధయ । మూఢోత్తారణమ్ ఏవేహ స్వభావో మహతామ్ ఇతి
కర్కటి, నీవు వెళ్లి మూర్ఖులను జ్ఞానంతో మేల్కొలుపు. గొప్పవాళ్ల స్వభావం మూర్ఖులను రక్షించడమే.
బోధ్యమానో భవత్యాపి యో న బోధమ్ ఉపైష్యతి । స్వనాశాయైవ జాతో ఽసౌ న్యాయ్యో గ్రాసో భవేత్ తవ
నీవు ఎంత చెప్పినా ఎవరికైనా బుద్ధి రాకపోతే, వారు తమ నాశనానికి మాత్రమే పుట్టారు. అలాంటి వారిని నీవు తినడం సమంజసం.
శ్రుత్వేత్య్ అనుగృహీతాస్మి త్వయేత్య్ ఉక్తవతీ శనైః । ఉత్తస్థౌ శైలశిఖరాత్ క్రమాద్ అవరురోహ చ
ఇలా విని, "మీరు నాకు అనుగ్రహం చేశారు" అని ఆమె మెల్లగా చెప్పింది. ఆ తరువాత ఆమె కొండ శిఖరంపై నుంచి లేచి, క్రమంగా దిగింది.
అధిత్యకామ్ అతీత్యాశు గత్వా చోపత్యకాతటాత్ । వివేశ శైలపాదస్థం కిరాతజనమణ్డలమ్
ఆమె వేగంగా ఎత్తైన ప్రదేశాన్ని దాటి, లోయ అంచుకు వెళ్లి, కొండ అడివిలో ఉన్న కిరాతుల గ్రామంలోకి ప్రవేశించింది.
బహ్వన్నపశులోకౌఘద్రవ్యసస్యౌషధామిషమ్ । అనన్తమూలపానాన్నమృగకీటఖగాదికమ్
అక్కడ ఆహారం, పశువులు, జనసమూహాలు, ధనం, పంటలు, ఔషధ మొక్కలు, మాంసం, ఎన్నో రకాల వేర్లు, పానీయాలు, ధాన్యాలు, జింకలు, పురుగులు, పక్షులు ఇలా అన్నివిధాల సంపదలు సమృద్ధిగా ఉండేవి.
ప్రచలితగలితాఞ్జనాచలాభా హిమగిరిపాదనిషేవితం సుదేశమ్ । తదను గతవతీ నిశాచరీ సా నిశి సుఘనాన్ధతమిస్రమార్గభూమౌ
ఆ ప్రాంతం మంచు పర్వత పాదాలు తడిచిన, కరిగిపోతున్న మినుములాంటి కొండను పోలిన మంచి భూమి. అప్పుడు రాత్రి సమయంలో, రాత్రిపూట సంచరించే ఆ దెయ్యం, ముదురు చీకటి గాఢంగా వ్యాపించిన మార్గంలోకి వెళ్లింది.
ఏతస్మిన్న్ అన్తరే తత్ర కిరాతజనమణ్డలే । హస్తహార్యతమఃపిణ్డా బభూవాసితయామినీ
అప్పటికి, ఆ కిరాత గ్రామంలో రాత్రి అంతగా చీకటిగా మారింది, చేతితో పట్టుకునేంత గాఢమైన చీకటి తలపించేది.
నీలమేఘపటచ్ఛన్ననిరిన్దుగగనాన్తరా । తమాలవనసమ్పిణ్డమణ్డలోడ్డీనకజ్జలా
ఆకాశం నల్ల మేఘాల చాదరతో పూర్తిగా కప్పబడింది, చంద్రుడు కనిపించలేదు. చుట్టూ చీకటి తామల వనాల గుంపుల్లా, కాజల్ పూసినట్టు, గిరికలాడుతూ వ్యాపించింది.
లతాఘనతయా గ్రామకోటరైకాన్ధ్యమన్థరా । గృహచత్వరసమ్బాధనగరే నవయౌవనా
తానొక తాడిపల్లె లతలా సున్నితంగా, ఊహించదగిన గ్రామపు చీకటి వీధుల్లో మెల్లగా నడుస్తూ, నగరంలో ఇంటి ప్రాంగణాల మధ్య ఇరుకుగా ఉండే నవయువతిలా కనిపిస్తుంది.
చత్వరేషు తమఃపిణ్డప్రజిహ్మీకృతదీపికా । కుఞ్చికాచ్ఛిద్రనిష్క్రాన్తదీపికారోమరాజికా
ఆ ప్రాంగణాల్లో, ఆమె చీకటి ముద్దలా, దీపాలను వంగిపోనిచేస్తూ ఉంటుంది; తాళపు చెవి రంధ్రం నుంచి వెలువడే దీపపు జ్యోతి వరుసలా మెరుస్తుంది.
స్వవయస్యేవ కర్కట్యాః పరినృత్యత్పిశాచికా । మత్తకఙ్కాలవేతాలా కాష్ఠమౌనమ్ ఇవ స్థితా
ఆమె, తన స్నేహితురాలు కర్కటకిలా, పిశాచిలా నాట్యం చేస్తుంది; మత్తులో ఉన్న కంకాళం లేదా వేటాళంలా, కలపలా నిశ్శబ్దంగా నిలబడిపోతుంది.
సుషుప్తమృతభూతౌఘా ఘననీహారహారిణీ । మన్దమన్దమరుత్స్పన్దశరత్ప్రాలేయశీకరా
ఆమె, గాఢ నిద్రా మరణాల సమూహంలా, మబ్బు పొగను దొంగిలించేవాడిలా; మృదువుగా వీసే గాలిపీలిక, శరదృతువులో మంచు చినుకులా ఉంటుంది.
సరస్సు విరటద్వారికోకభేకతరఙ్గికా । అన్తఃపురేషు రమణరణన్నారీనరాననా
సరస్సుల్లో, ఆమె బకాలు, కప్పలు, అలల కదలికతో అలికిదిగా ఉప్పొంగే నీటిలా ఉంటుంది. అంతఃపురాల్లో, ప్రేమలో మునిగిపోయిన పురుషులు, మహిళల ముఖాల్లో ఆమె కనిపిస్తుంది.
జఙ్గలేషు జ్వలజ్జ్వాలజటాలజ్వలనోజ్జ్వలా । కేదారేష్వ్ అమ్బుసంసేకపుష్టపాకమిలత్సిలా
అడవుల్లో, ఆమె మండుతున్న అగ్నిలా, జ్వాలలు చుట్టుకున్నదిగా ప్రకాశిస్తుంది. పొలాల్లో, నీరు చల్లడంతో వేడెక్కిన రాళ్ల రూపంలో ఆమె ఉంటుంది.
నభస్య్ అలక్షితస్పన్దపరివృత్తర్క్షచక్రకా । వనేషు విసరద్వాతపతత్పుష్పఫలద్రుమా
ఆకాశంలో, ఆమె కనబడని తారాగణాల చలనం రూపంలో ఉంటుంది. అడవుల్లో, గాలి ఊదిపడే పువ్వులు, పండ్లు చెట్లపై నుంచి జారిపడే దృశ్యంలో ఆమె కనిపిస్తుంది.
శ్వభ్రేషు కౌశికాస్యాత్తవాయస్యాద్యాహృతారవా । తస్కరాక్రాన్తపర్యన్తగ్రామ్యాక్రన్దనకర్కశా
గొయ్యిల్లో, ఆమె గుడ్లగూబ నోటిలోకి చొచ్చుకుపోయిన గాలితో వినిపించే ప్రతిధ్వని రూపంలో ఉంటుంది. దొంగలు దాడి చేసిన గ్రామాల అంచుల్లో, గ్రామస్తుల హృదయాన్ని కలచివేసే అరుపులలో ఆమె ఉంటుంది.
గ్రామేష్వ్ అచేతనగ్రామ్యా నగరే సుప్తనాగరా । వనేషు విసరద్వాతా నీడేష్వ్ అస్పన్దపక్షిణీ
పల్లెల్లో ప్రజలు చైతన్యం లేకుండా ఉన్నారు; పట్టణంలో నివాసులు నిద్రలో మునిగిపోయారు; అడవుల్లో గాలులు స్వేచ్ఛగా తిరుగుతున్నాయి; గూళ్లలో పక్షులు కదలకుండా నిశ్చలంగా ఉన్నాయి.
గుహాసు సుప్తసింహౌఘా కుఞ్జేషూచ్ఛ్వసితైణకా । ఖే సావశ్యాయనికరా విపినే మౌనధారిణీ
గుహల్లో సింహాల సమూహాలు నిద్రపోతున్నాయి; పొదల్లో జింకలు ఊపిరి పీలుస్తున్నాయి; ఆకాశంలో మేఘాలు తేలియాడుతున్నాయి; అరణ్యంలో నిశ్శబ్దం పరచుకుంది.
కజ్జలామ్భోదమధ్యాభా కాచశైలోదరోపమా । పఙ్కపిణ్డాన్తరఘనా ఖడ్గచ్ఛేద్యాన్ధ్యమాంసలా
ఆమె బూడిద మేఘం మధ్యలోని చీకటి లాంటిది, అద్దపు కొండ పొత్తిలోని చీకటి వలె ఉంది; మట్టికట్టులో లోపల ఘనంగా, ఆమె మాంసం అంధంగా, ఖడ్గంతో కోయగలిగినట్టుంది.
ప్రలయానిలవిక్షుబ్ధా కజ్జలాచలచఞ్చలా । ఏకార్ణవమహాపఙ్కపర్వతోదరమేదురా
ప్రళయ గాలి తాకిడితో బూడిద కొండలా అలమటిస్తూ, ఒక్కటే మట్టి సముద్రంలో ఉన్న కొండ పొత్తిలా దట్టంగా ఉంది.
అఙ్గారకోటినఖరా సౌషుప్తపదసున్దరీ । అజ్ఞాననిద్రానివిడా భృఙ్గపృష్ఠచ్ఛవిచ్ఛవిః
ఆమె లక్షల ఎర్రగుల్లులా కఠినంగా, గాఢనిద్రలో అందంగా కనిపిస్తుంది. ఆమె అజ్ఞాన నిద్రకు కోటలా ఉంది, తేనెటీగ వెనుక భాగం రంగులో మెరిసిపోతుంది.
తస్యాం రజన్యాం భీమాయాం కిరాతజనమణ్డలే । మన్త్రిణా సహ భూపాలస్ తస్మిన్న్ అవసరే తదా
ఆ భయంకరమైన రాత్రిలో, వేటగాళ్ల గుంపులో, రాజు తన మంత్రితో కలిసి, ఆ సమయంలో
నిర్జగామ సుధీరాత్మా నగరాత్ సుప్తనాగరాత్ । అటవీం విక్రమో నామ విషమాం వీరచర్యయా
సమస్త ప్రజలు నిద్రలో ఉన్న ఆ పట్టణం నుంచి, విక్రముడు అనే ధీరుడైన రాజు, తన మంత్రి తో కలిసి, వీరత్వంతో ప్రమాదకరమైన అడవిలోకి వెళ్లాడు.
అటవ్యాం కర్కటీ సా తౌ చరన్తౌ రాజమన్త్రిణౌ । అపశ్యద్ ధృతధైర్యాంశౌ వేతాలాలోకనోన్ముఖౌ
ఆ అడవిలో, కర్కటి అనే రాక్షసి, ధైర్యంగా ఉన్న రాజు, మంత్రిని, వారు వేటాళ రాజ్యంలోకి వెళ్ళాలని చూస్తున్నారని గమనించింది.
అథ సా చిన్తయామ్ ఆస లబ్ధో భక్షో ఽద్య హో మయా । మూఢావ్ ఏతావ్ అనాత్మజ్ఞౌ భారో దేహః కిలానయోః
ఆమె మనసులో ఇలా ఆలోచించింది: 'ఈ రోజు నాకు తినడానికి ఆహారం దొరికింది. ఈ ఇద్దరూ మూర్ఖులు, తమ అసలైన స్వరూపాన్ని తెలియని వారు. వీరి శరీరాలు వీరికి భారంగా ఉన్నాయి.'
ఇహాముత్ర చ నాశాయ మూఢో దుఃఖాయ జీవతి । యత్నాద్ వినాశనీయో ఽసౌ నానర్థః పరిపాల్యతే
ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ మూర్ఖుడు నాశనం, బాధల కోసమే జీవిస్తాడు. మనకు హానికరమైనదాన్ని కాపాడాల్సిన అవసరం లేదు, కాబట్టి అతడిని శ్రమపడి నాశనం చేయాలి.
అపశ్యతస్ స్వమ్ ఆత్మానం మృతిర్ మూఢస్య జీవితమ్ । మరణేనోదయో ఽస్యాస్తి పాపసమ్పత్తిహేతుతః
తనను తాను చూడని మూర్ఖునికి మరణమే జీవితం. అతడికి ఎదుగుదల మరణం ద్వారానే వస్తుంది, ఎందుకంటే అది పాపాలు పెరగడానికి కారణం.