గజోష్ట్రమృగహస్త్యశ్వసింహాదిహృది నర్తితమ్ । నర్తక్యేవ చిరం రఙ్గే వేల్లయన్త్యాఙ్గమ్ అఙ్గకే
ఆమె హృదయంలో ఏనుగులు, ఒంటెలు, జింకలు, గుఱ్ఱాలు, సింహాలు ఇలా ఎన్నో జంతువులు నాట్యం చేస్తున్నట్టు, ఒక నర్తకి రంగస్థలంపై తన అవయవాలను చలింపజేస్తూ ఎక్కువసేపు నాట్యం చేయడంలా ఉంటుంది.
బహిర్ అన్తశ్ చ వాయూనామ్ ఏకత్వమ్ అనుయాతయా । గన్ధలేఖికయేవాన్తస్స్థితం దుర్లక్ష్యయానయా
బయట, లోపల వాయువులు కలిసిపోతున్నాయని అనుసరించడంవల్ల, ఆమెను గ్రహించడం చాలా కష్టం అవుతుంది. అది లోపల దాగి ఉన్న పరిమళాన్ని రాసేవాడిని గుర్తించడం ఎంత కష్టమో అంతే.
మన్త్రౌషధతపోదానదేవపూజాదిభిర్ హితా । వల్గద్గిరినదీతుఙ్గతరఙ్గవద్ అపద్రుతా
మంత్రాలు, ఔషధాలు, తపస్సు, దానం, దేవతారాధన మొదలైన వాటి వల్ల ఆమెకు మేలు కలుగుతుంది. అప్పుడు ఆమె పర్వత నదిలో ఎగిసిపడే పెద్ద అలలవలె వేగంగా పరుగెత్తుతుంది.
దీపప్రభేవావిజ్ఞాతగతిర్ గత్వాశు లీయతే । అయస్సూచ్యాం మాతరీవ తత్ర నివృతిమ్ ఏతి సా
దీపం వెలిగినప్పుడు దాని కాంతి ఎటు పోతుందో మనకు తెలియదు, అలాగే ఆమె కూడా త్వరగా కలిసిపోతుంది. ఇది సూచి తల్లి లోపలికి వెళ్లి అక్కడే విశ్రాంతి పొందినట్లే.
స్వవాసనానుసారేణ సర్వ ఆస్పదమ్ ఈహతే । సూచిత్వమ్ ఏవ రాక్షస్యా సూచిత్వేనాస్పదీకృతమ్
తన స్వభావాన్ని అనుసరించి ఆమె ప్రతి చోట ఆశ్రయం వెతుకుతుంది. సూచన అనే రాక్షసిని, అదే సూచన ద్వారా ఆశ్రయం ఏర్పడుతుంది.
సర్వో విహృత్యాపి దిశస్ స్వమ్ ఏవాస్పదమ్ ఆపది । జీవసూచీ లోహసూచీమ్ ఇవాయాతి జడో జనః
ప్రతి ఒక్కరూ అన్ని దిశల్లో తిరిగినా చివరికి తమ స్వస్థలానికే చేరుకుంటారు. జీవసూచి, ఇనుపసూచిని చేరినట్టు, మూర్ఖుడు కూడా తిరిగి తన స్థలానికే వస్తాడు.
ఏవం ప్రయతమానా సా విహరన్తీ దిశో దశ । మానసీం తృప్తిమ్ ఆయాతి న శారీరీం కదాచన
ఈ విధంగా ఆమె ప్రయత్నిస్తూ, పది దిశల్లో సంచరిస్తూ, మనసుకు తృప్తిని పొందుతుంది. కానీ శరీరానికి మాత్రం ఎప్పుడూ తృప్తి కలగదు.
సతి ధర్మిణి ధర్మా హి సమ్భవన్తీహ నాసతి । శరీరం దృశ్యతే యస్య తస్య తత్ కిల తృప్యతి
ఏదైనా ధర్మానికి ఆధారం ఉంటేనే ఆ లక్షణాలు కలుగుతాయి, లేకపోతే కలుగవు. శరీరం ఎవరికైతే ఉంటుందో, అది తృప్తి చెందుతుంది.
అథ తృప్తస్య దేహస్య స్మరణాత్ ప్రాక్తనస్య సా । బభూవ దుఃఖితా స్వాదుపూర్ణోదరసుఖార్థినీ
తన శరీరం తృప్తిగా ఉన్నప్పటికీ, మునుపటి శరీరాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ఆ తృప్తి కంటే మధురమైన, పొడవైన తినుబండారాన్ని కోరుతూ ఆమె మనసు బాధపడింది.
తతః ప్రాక్తనదేహార్థం కరోమి విపులం తపః । ఇతి సఞ్చిన్త్య తపసే దేశం నిర్ణీయ చాత్మనా
అందుచేత, 'మునుపటి శరీరాన్ని పొందేందుకు నేను గొప్ప తపస్సు చేయాలి' అని ఆలోచించి, తాను తపస్సు చేయదగ్గ స్థలాన్ని నిర్ణయించుకుంది.
వివేశాకాశగృధ్రస్య హృదయం తరుణస్య సా । ప్రాణమారుతమార్గేణ ఖం మృగేవ ఖఖేలగా
ఆమె ప్రాణవాయువు మార్గంలో, ఆకాశంలో విహరించే జంతువులా, ఒక యువ గిడ్డంగి గుండెల్లోకి ప్రవేశించింది.
స గృధ్రస్ తామ్ అయస్సూచీం కాఞ్చిద్ ఏవంసమాశ్రితామ్ । చితా తయేరితశ్ చఞ్చ్వా వృత్తిం మన ఇవాదధే
ఆ గద్ద, ఆ ఇనుప సూచి తీసుకుని, తన ముక్కుతో దహనచితిపై ఉంచాడు. మనస్సు తన పనిని ఎలా ప్రారంభిస్తుందో, అలాగే అతడు చేశాడు.
సూచీమ్ ఆదాయ గృధ్రో ఽసౌ యయౌ తచ్చిన్తితం గిరిమ్ । అన్తస్ సూచీపిశాచ్యాశు నున్నో ఽబ్ద ఇవ వాయునా
ఆ సూచి తీసుకుని, ఆ గద్ద ఆ స్త్రీ ఆలోచించిన పర్వతానికి వెళ్లాడు. ఆ సూచి పిశాచిని లోపల నుంచి వేగంగా తోడ్పాటిచేసినట్లు, మేఘాన్ని గాలి తోడిపించేలా అతడు వెళ్లిపోయాడు.
తత్రాజనే మహారణ్యే స్థాపయామ్ ఆస తామ్ అసౌ । సర్వసఙ్కల్పరహితే పదే యోగీవ చేతనామ్
అక్కడ, జనులెవరూ లేని గొప్ప అడవిలో, ఆ గద్ద ఆ సూచి ని అన్ని సంకల్పాలు లేని స్థలంలో ఉంచాడు. యోగి తన చైతన్యాన్ని సంకల్పరహిత స్థితిలో ఉంచినట్లు.
ఏకేనైవాణునా తేన పాదప్రాన్తేన మూర్ఛితా । సా ప్రతిష్ఠాపితేవాద్రేర్ మూర్ధ్ని గృధ్రేణ దేవతా
ఆమె, తన పాదపు చివర ఉన్న ఆణువుతో కలిసిపోయి, ఆ గద్ద పర్వత శిఖరంపై దేవతను ప్రతిష్ఠించినట్టు కనిపించింది.
రజఃకణబృహచ్ఛృఙ్గశిరస్య్ ఏకేన సాణునా । పాదేనాతిష్ఠద్ ఉద్గ్రీవం శిఖేవ గిరిమూర్ధని
ఒకటి పదును ఉన్న ఇనుప సూచి తో, ఆమె తన పాదాన్ని విస్తారమైన, ఎత్తైన శిఖరంపై బలంగా నొక్కింది, అది గొప్ప పర్వత శిఖరానికి కిరీటం పెట్టినట్టు కనిపించింది.
ఉత్థితాం స్థాపితాం సూచీం గృధ్రాన్తర్ జీవసూచికా । దృష్ట్వా బహిర్ వినిర్గన్తుం ఖగదేహాత్ ప్రచక్రమే
ఆమె, గృధ్రం లోకి ఎత్తి పెట్టిన జీవ సూచి ని చూసి, పక్షి శరీరం నుంచి బయటకు వెళ్లేందుకు ప్రయత్నించసాగింది.
గృధ్రప్రాణాన్ నిర్జగామ సూచీ ప్రోన్ముఖచేతనా । పవనాద్ గన్ధలేఖేవ ఘ్రాణవాతలవోన్ముఖీ
జీవ సూచి, బయటకు రావాలని ఉద్దేశంతో, గృధ్రం ప్రాణాలను విడిచిపెట్టింది; అది గాలి తో నాసికా వైపు వచ్చే పరిమళపు తేలికపాటి రేఖలా కనిపించింది.
జగామ గృధ్రస్ స్వం దేశం భారం త్యక్త్వేవ భారికః । నివృత్తవ్యాధిర్ ఇవ స బభూవాన్తరనాకులః
గృధ్రం, భారాన్ని వదిలేసిన కూలీలా, తన ప్రాంతానికి తిరిగి వెళ్లింది; వ్యాధి నుంచి విముక్తుడైనవాడిలా, లోపల ప్రశాంతంగా మారింది.
అయస్సూచితయాధారస్ తపసే పరికల్పితః । దృఢస్య సదృశో ఽర్థానాం వినియోగో హి రాజతే
కఠినమైన ఇనుప సూచి తపస్సు కోసం ఆధారంగా పెట్టబడింది; దృఢమైన ఆధారం మీద పనులు చేయడం నిజంగా శ్రేష్ఠంగా ఉంటుంది.
న హ్య్ అమూర్తస్య సిధ్యన్తి వినాధారం కిల క్రియాః । ఇత్య్ ఆధారైకనిష్ఠత్వమ్ ఆశ్రిత్యాసౌ తపస్స్థితా
రూపం లేని పనులు ఆధారం లేకుండా పూర్తవు కాదు; అందుకే ఒకే ఆధారాన్ని నమ్ముకుని ఆమె తపస్సులో నిలకడగా ఉండింది.
జీవసూచీ లోహసూచీం పిశాచీ శింశపామ్ ఇవ । సర్వతో వలయామ్ ఆస వాత్యేవామోదలేఖికామ్
జీవ సూచి ఇనుప సూచి చుట్టూ అన్ని వైపులా వలయంగా ఏర్పడింది; అది పిశాచిని శింశపా చెట్టును ఆలింగనం చేసినట్లుగా, లేదా గాలి పరిమళ హారాన్ని చుట్టినట్లుగా ఉంది.
తతస్ తతఃప్రభృత్య్ ఏషా సూచీ దీర్ఘతపస్వినీ । అరణ్యాన్యాం స్థితా శక్ర తత్ర వర్షగణాన్ బహూన్
అప్పటి నుండి, ఓ ఇంద్రా, ఈ సూచి దీర్ఘకాల తపస్సు చేయడంలో నిమగ్నమై, మరో అడవిలో ఎన్నో సంవత్సరాలు అక్కడే ఉండిపోయింది.
తస్యా వరార్థం యత్నం త్వం కురు కర్తవ్యకోవిద । చిరేణ సమ్భృతం లోకమ్ అలం దగ్ధుం హి తత్తపః
ఆమె గొప్ప లక్ష్యాన్ని సాధించేందుకు నీవు నీ కర్తవ్యాన్ని చక్కగా నిర్వహించాలి. ఎందుకంటే, చాలా కాలంగా కూడబెట్టిన తపస్సు ఈ లోకాన్ని కాల్చేయడానికి సరిపోతుంది.
ఇతి నారదతశ్ శ్రుత్వా శక్రస్ సూచినిరీక్షణే । మారుతం ప్రేషయామ్ ఆస దశదిఙ్మణ్డలాన్య్ అథ
ఇలా నారదుని మాటలు విన్న ఇంద్రుడు, జాగ్రత్తగా ఆలోచించి, పది దిక్కులకూ గాలిని పంపించాడు.
జగామాథ మరుత్సంవిద్ ఆత్మనా తాం నిరీక్షితుమ్ । అవముచ్య నభోమార్గం విచచార త్వరాన్వితః
తర్వాత, ఆ గాలి సహాయంతో అతను తానే స్వయంగా ఆమెను చూడడానికి, ఆకాశ మార్గంలో వేగంగా ప్రయాణించాడు.
సా వాతసంవిత్ క్షిప్రా వై నైవ సర్వగతా సతీ । పరమా చిద్ ఇవావిఘ్నం సహసైవ దదర్శ హ
ఆ గాలి స్వభావం త్వరగా, అన్ని చోట్లా వ్యాపించి ఉండటంతో, ఎలాంటి అడ్డంకీ లేకుండా, పరమ చైతన్యం ఎలా చూస్తుందో అలా ఆమెను అకస్మాత్తుగా చూసింది.
భూమేస్ సప్తసముద్రాన్తే నిబద్ధాం విపులస్థలే । లోకాలోకాద్రిరశనాం నానామణిమయోపలామ్
భూమి మీద ఏడు సముద్రాల చివర, విస్తారమైన మైదానంలో, లోకాలోక పర్వతమాలతో చుట్టబడి,色色 మణులతో అలంకరించబడినదాన్ని అతడు చూశాడు.
స్వాదూదకాబ్ధివలయం సకోటరకకుబ్గణమ్ । పుష్కరద్వీపవలయం తదన్తర్గిరిమణ్డలమ్
తీపి నీటి సముద్రపు వలయాన్ని, దాని కొండల సమూహాన్ని, పుష్కర ద్వీపపు వలయాన్ని, అందులోని పర్వత ప్రాంతాన్ని అతడు చూశాడు.
మదిరామ్భోధివలయం తజ్జలేచరసంస్థితమ్ । గోమేధద్వీపకటకం తన్మధ్యవిషయవ్రజమ్
మద్యం సముద్రపు వలయాన్ని, దాని లోని జలజీవులతో కూడినదాన్ని, గోమేధ ద్వీపపు తీరాన్ని, దాని మధ్యనున్న ప్రాంతాన్ని అతడు చూశాడు.