విహృతం రుధిరేష్వ్ అన్తర్ ద్రవశక్త్యేవ వారిషు । అబ్ధిష్వ్ ఆవర్తవృత్త్యేవ జఠరేషు వివల్గితమ్
రక్తంలో ఆమె ద్రవశక్తిలా ప్రవహిస్తూ, నీటిలోని శక్తిలా కదులుతుంది. సముద్రాల్లో ఆవర్తనాలు ఎలా తిరుగుతాయో, కడుపులో ఆమె అలా మెలికలు తిరుగుతూ ఉల్లాసంగా కదులుతుంది.
సుప్తం మేదస్సు శుభ్రేషు శేషాఙ్గేష్వ్ ఇవ శౌరిణా । స్వాదితస్ స్వామగన్ధో ఽన్తర్ వాతశక్త్యామృతం యథా
ఎలా పరిమళం శుద్ధమైన పదార్థాల్లో నిద్రిస్తున్నట్టు, లేదా గాలి శక్తిలో అమృతం దాగి ఉన్నట్టు ఉంటుందో, అలాగే ఆ పరిమళాన్ని ఆస్వాదించే వాడికి అది లోపలే ఉంటుంది.
తరుగుల్మౌషధాదీనాం హృత్స్థారణ్యానిలశ్రియా । పరిభుక్తాన్య్ అశక్తాని హింసయా వీక్షితాని చ
చెట్లు, పొదలు, ఔషధాలు ఇవన్నీ మనసులోని అరణ్యంలో వాసించే గాలి ఆనందిస్తుంటుంది. వాటిని పూర్తిగా ఆస్వాదించినప్పుడు అవి శక్తి కోల్పోతాయి; దెబ్బతిన్నప్పుడు కేవలం చూస్తూ ఉంటాయి.
అహం జీవమయీ సూచీ స్యామ్ ఇతీచ్ఛావరేణ సా । సమ్పన్నా మానసీ సూచిశ్ చేతనీ పావనీ శితా
‘నేను జీవచైతన్యంతో కూడిన సూచి అవ్వాలి’ అనే కోరిక కలిగినప్పుడు, ఆ మనసులో సూచి ఏర్పడుతుంది. అది చైతన్యమయంగా, పవిత్రంగా, పదునుగా ఉంటుంది.
అదృశ్యయా తయా తేన మారుతోగ్రతురఙ్గయా । అయస్సూచీనిలయయా విహృతం దిక్షు రుద్ధయా
ఆ కనిపించని, చాలా వేగంగా కదిలే గాలి వంటి సూచి గాలి నివాసంగా ఉండి, దిశలన్నింటిలో తిరుగుతుంది. అయినా అది బయటకు కనిపించదు.
పీతం భుక్తం విలసితం హసితం దత్తమ్ ఆహృతమ్ । నర్తితం గీతమ్ ఉషితమ్ అనన్తైః ప్రాణిదేహకైః
పానం చేయడం, తినడం, ఆడడం, నవ్వడం, ఇవ్వడం, తీసుకోవడం, నాట్యం చేయడం, పాడడం, మేల్కొని ఉండడం — ఇవన్నీ ఎన్నో జీవులు తమ శరీరాలతో చేస్తూనే ఉంటాయి.
అదృశ్యయా శరీరిణ్యా మనః పవనదేహయా । కృతమ్ ఆకాశరూపిణ్యా న తద్ అస్తి న యత్ తయా
కనిపించని, మనస్సు మరియు వాయువు రూపమైన ఆ శరీరధారి, ఆకాశ స్వరూపంగా అన్నీ కార్యాలు చేస్తుంది; అది చేయని పని ఏదీ లేదు.
మత్తయాశక్తయా స్వాదురసాంశ్ చర్వితుమ్ ఏతయా । బాలయాలానమ్ ఆశ్రిత్య కరిణ్యేవ వివల్గితమ్
ఆ మత్తులో, బలహీనతలో, రుచికరమైన రుచులను ఆస్వాదిస్తూ, పిల్లల ఆటలను ఆశ్రయించి, వేడుకలో ఉన్న ఆ ఆడ ఏనుగు లాగ విహరిస్తుంది.
కల్లోలబహలాద్యూనదేహదుష్టనదీష్వ్ అలమ్ । వేగైర్ వైధుర్యకారిణ్యా మత్తయా మకరాయితమ్
తీవ్రమైన అలలతో, మలినంగా, నీరు తగ్గిపోయిన నదుల్లో, వేగంతో మూర్చను కలిగించే ఆ మత్తులో ఉన్నది, మత్స్యరూపంలో మారిపోతుంది.
అశక్తయా నిగిరితుం మేదోమాంసం తయా హృది । దూనం సుచిరమ్ అర్థాఢ్యవృద్ధాతురధియా యథా
ఆమె హృదయంలోని కొవ్వు, మాంసాన్ని అదుపు చేయలేక, ఎంతకాలమైనా బాధపడుతుంది. ఇది ధనం ఎక్కువగా ఉండి, వృద్ధాప్యంతో మనస్సు బలహీనపడినవారు అనుభవించే బాధలా ఉంటుంది.
గజోష్ట్రమృగహస్త్యశ్వసింహాదిహృది నర్తితమ్ । నర్తక్యేవ చిరం రఙ్గే వేల్లయన్త్యాఙ్గమ్ అఙ్గకే
ఆమె హృదయంలో ఏనుగులు, ఒంటెలు, జింకలు, గుఱ్ఱాలు, సింహాలు ఇలా ఎన్నో జంతువులు నాట్యం చేస్తున్నట్టు, ఒక నర్తకి రంగస్థలంపై తన అవయవాలను చలింపజేస్తూ ఎక్కువసేపు నాట్యం చేయడంలా ఉంటుంది.
బహిర్ అన్తశ్ చ వాయూనామ్ ఏకత్వమ్ అనుయాతయా । గన్ధలేఖికయేవాన్తస్స్థితం దుర్లక్ష్యయానయా
బయట, లోపల వాయువులు కలిసిపోతున్నాయని అనుసరించడంవల్ల, ఆమెను గ్రహించడం చాలా కష్టం అవుతుంది. అది లోపల దాగి ఉన్న పరిమళాన్ని రాసేవాడిని గుర్తించడం ఎంత కష్టమో అంతే.
మన్త్రౌషధతపోదానదేవపూజాదిభిర్ హితా । వల్గద్గిరినదీతుఙ్గతరఙ్గవద్ అపద్రుతా
మంత్రాలు, ఔషధాలు, తపస్సు, దానం, దేవతారాధన మొదలైన వాటి వల్ల ఆమెకు మేలు కలుగుతుంది. అప్పుడు ఆమె పర్వత నదిలో ఎగిసిపడే పెద్ద అలలవలె వేగంగా పరుగెత్తుతుంది.
దీపప్రభేవావిజ్ఞాతగతిర్ గత్వాశు లీయతే । అయస్సూచ్యాం మాతరీవ తత్ర నివృతిమ్ ఏతి సా
దీపం వెలిగినప్పుడు దాని కాంతి ఎటు పోతుందో మనకు తెలియదు, అలాగే ఆమె కూడా త్వరగా కలిసిపోతుంది. ఇది సూచి తల్లి లోపలికి వెళ్లి అక్కడే విశ్రాంతి పొందినట్లే.
స్వవాసనానుసారేణ సర్వ ఆస్పదమ్ ఈహతే । సూచిత్వమ్ ఏవ రాక్షస్యా సూచిత్వేనాస్పదీకృతమ్
తన స్వభావాన్ని అనుసరించి ఆమె ప్రతి చోట ఆశ్రయం వెతుకుతుంది. సూచన అనే రాక్షసిని, అదే సూచన ద్వారా ఆశ్రయం ఏర్పడుతుంది.
సర్వో విహృత్యాపి దిశస్ స్వమ్ ఏవాస్పదమ్ ఆపది । జీవసూచీ లోహసూచీమ్ ఇవాయాతి జడో జనః
ప్రతి ఒక్కరూ అన్ని దిశల్లో తిరిగినా చివరికి తమ స్వస్థలానికే చేరుకుంటారు. జీవసూచి, ఇనుపసూచిని చేరినట్టు, మూర్ఖుడు కూడా తిరిగి తన స్థలానికే వస్తాడు.
ఏవం ప్రయతమానా సా విహరన్తీ దిశో దశ । మానసీం తృప్తిమ్ ఆయాతి న శారీరీం కదాచన
ఈ విధంగా ఆమె ప్రయత్నిస్తూ, పది దిశల్లో సంచరిస్తూ, మనసుకు తృప్తిని పొందుతుంది. కానీ శరీరానికి మాత్రం ఎప్పుడూ తృప్తి కలగదు.
సతి ధర్మిణి ధర్మా హి సమ్భవన్తీహ నాసతి । శరీరం దృశ్యతే యస్య తస్య తత్ కిల తృప్యతి
ఏదైనా ధర్మానికి ఆధారం ఉంటేనే ఆ లక్షణాలు కలుగుతాయి, లేకపోతే కలుగవు. శరీరం ఎవరికైతే ఉంటుందో, అది తృప్తి చెందుతుంది.
అథ తృప్తస్య దేహస్య స్మరణాత్ ప్రాక్తనస్య సా । బభూవ దుఃఖితా స్వాదుపూర్ణోదరసుఖార్థినీ
తన శరీరం తృప్తిగా ఉన్నప్పటికీ, మునుపటి శరీరాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ఆ తృప్తి కంటే మధురమైన, పొడవైన తినుబండారాన్ని కోరుతూ ఆమె మనసు బాధపడింది.
తతః ప్రాక్తనదేహార్థం కరోమి విపులం తపః । ఇతి సఞ్చిన్త్య తపసే దేశం నిర్ణీయ చాత్మనా
అందుచేత, 'మునుపటి శరీరాన్ని పొందేందుకు నేను గొప్ప తపస్సు చేయాలి' అని ఆలోచించి, తాను తపస్సు చేయదగ్గ స్థలాన్ని నిర్ణయించుకుంది.
వివేశాకాశగృధ్రస్య హృదయం తరుణస్య సా । ప్రాణమారుతమార్గేణ ఖం మృగేవ ఖఖేలగా
ఆమె ప్రాణవాయువు మార్గంలో, ఆకాశంలో విహరించే జంతువులా, ఒక యువ గిడ్డంగి గుండెల్లోకి ప్రవేశించింది.
స గృధ్రస్ తామ్ అయస్సూచీం కాఞ్చిద్ ఏవంసమాశ్రితామ్ । చితా తయేరితశ్ చఞ్చ్వా వృత్తిం మన ఇవాదధే
ఆ గద్ద, ఆ ఇనుప సూచి తీసుకుని, తన ముక్కుతో దహనచితిపై ఉంచాడు. మనస్సు తన పనిని ఎలా ప్రారంభిస్తుందో, అలాగే అతడు చేశాడు.
సూచీమ్ ఆదాయ గృధ్రో ఽసౌ యయౌ తచ్చిన్తితం గిరిమ్ । అన్తస్ సూచీపిశాచ్యాశు నున్నో ఽబ్ద ఇవ వాయునా
ఆ సూచి తీసుకుని, ఆ గద్ద ఆ స్త్రీ ఆలోచించిన పర్వతానికి వెళ్లాడు. ఆ సూచి పిశాచిని లోపల నుంచి వేగంగా తోడ్పాటిచేసినట్లు, మేఘాన్ని గాలి తోడిపించేలా అతడు వెళ్లిపోయాడు.
తత్రాజనే మహారణ్యే స్థాపయామ్ ఆస తామ్ అసౌ । సర్వసఙ్కల్పరహితే పదే యోగీవ చేతనామ్
అక్కడ, జనులెవరూ లేని గొప్ప అడవిలో, ఆ గద్ద ఆ సూచి ని అన్ని సంకల్పాలు లేని స్థలంలో ఉంచాడు. యోగి తన చైతన్యాన్ని సంకల్పరహిత స్థితిలో ఉంచినట్లు.
ఏకేనైవాణునా తేన పాదప్రాన్తేన మూర్ఛితా । సా ప్రతిష్ఠాపితేవాద్రేర్ మూర్ధ్ని గృధ్రేణ దేవతా
ఆమె, తన పాదపు చివర ఉన్న ఆణువుతో కలిసిపోయి, ఆ గద్ద పర్వత శిఖరంపై దేవతను ప్రతిష్ఠించినట్టు కనిపించింది.
రజఃకణబృహచ్ఛృఙ్గశిరస్య్ ఏకేన సాణునా । పాదేనాతిష్ఠద్ ఉద్గ్రీవం శిఖేవ గిరిమూర్ధని
ఒకటి పదును ఉన్న ఇనుప సూచి తో, ఆమె తన పాదాన్ని విస్తారమైన, ఎత్తైన శిఖరంపై బలంగా నొక్కింది, అది గొప్ప పర్వత శిఖరానికి కిరీటం పెట్టినట్టు కనిపించింది.
ఉత్థితాం స్థాపితాం సూచీం గృధ్రాన్తర్ జీవసూచికా । దృష్ట్వా బహిర్ వినిర్గన్తుం ఖగదేహాత్ ప్రచక్రమే
ఆమె, గృధ్రం లోకి ఎత్తి పెట్టిన జీవ సూచి ని చూసి, పక్షి శరీరం నుంచి బయటకు వెళ్లేందుకు ప్రయత్నించసాగింది.
గృధ్రప్రాణాన్ నిర్జగామ సూచీ ప్రోన్ముఖచేతనా । పవనాద్ గన్ధలేఖేవ ఘ్రాణవాతలవోన్ముఖీ
జీవ సూచి, బయటకు రావాలని ఉద్దేశంతో, గృధ్రం ప్రాణాలను విడిచిపెట్టింది; అది గాలి తో నాసికా వైపు వచ్చే పరిమళపు తేలికపాటి రేఖలా కనిపించింది.
జగామ గృధ్రస్ స్వం దేశం భారం త్యక్త్వేవ భారికః । నివృత్తవ్యాధిర్ ఇవ స బభూవాన్తరనాకులః
గృధ్రం, భారాన్ని వదిలేసిన కూలీలా, తన ప్రాంతానికి తిరిగి వెళ్లింది; వ్యాధి నుంచి విముక్తుడైనవాడిలా, లోపల ప్రశాంతంగా మారింది.
అయస్సూచితయాధారస్ తపసే పరికల్పితః । దృఢస్య సదృశో ఽర్థానాం వినియోగో హి రాజతే
కఠినమైన ఇనుప సూచి తపస్సు కోసం ఆధారంగా పెట్టబడింది; దృఢమైన ఆధారం మీద పనులు చేయడం నిజంగా శ్రేష్ఠంగా ఉంటుంది.