సర్వాసామ్ అన్త్రతన్త్రీణాం స్నాయుమేదోవసాసృజామ్ । రన్ధ్రేషు పక్షిణ్యేవాన్తర్ నిలీనం మలినాఙ్గయా
అన్ని నాడులు, తంతులు, స్నాయులు, మేద, రక్తం లలో, మలినమైన అవయవాలతో ఉన్న ఆమే, పక్షి బిలాల్లో దాగినట్టు లోపల దాగిపోయింది.
యస్యాం నాడ్యాం న యో వాయుర్ మాతి తత్ తామ్ ఉపేతయా । తత్ర శూలం కృతం మూలం న్యగ్రోధాగ్ర ఇవోత్కటమ్
ఏ నాడిలో వాయువు ప్రవహించదో, ఆ నాడిలోకి ఆమే ప్రవేశించి, వటవృక్షం వేరుల్లా తీవ్రమైన నొప్పిని కలిగించింది.
తచ్ ఛరీరేన్ద్రియైస్ తాని తథాన్యాని బహూని చ । భుక్తాని నరమాంసాని భోజనాన్య్ ఉచితాని చ
ఆ శరీరం, ఇంద్రియాల ద్వారా, అలాగే మరెన్నో ఇతర మార్గాల్లో కూడా, ఆమే మానవ మాంసం సహా తగిన ఆహారాలను భుజించింది.
సుప్తం వివలితానల్పమాలయా ముగ్ధబాలయా । కాన్తవక్షస్స్థలస్యూతమ్లిష్టపత్త్రకపోలయా
ఆమె నిద్రలో కొద్దిగా తలుపులుస్తూ, haaramu కొంత వంగిపోయింది, మృదువైన చెంపలు ప్రియుడి ఛాతీపై ఆనుకుని ఉన్న యువతి.
విహృతం వీతశోకాసు విహఙ్గ్యా వనవీథిషు । కల్పద్రుమోత్థపుష్పాభ్రద్విగుణామ్భోదపఙ్క్తిషు
ఆమె దుఃఖం లేకుండా, పక్షిలా అడవి మార్గాల్లో సంచరిస్తూ, కల్పవృక్షాల నుంచి పుష్పమేఘాలు ఏర్పడిన రెండు రెట్లు అందమైన మేఘాల మధ్య విహరించింది.
పీత ఆమోదిమన్దారమకరన్దకణాసవః । వనేష్వ్ అమరశైలానామ్ అలిన్యాలినిలీనయా
ఆమె అమరపర్వతాల అడవుల్లో, తేనెటీగల గుంపుల్లో దాగి, మందారపువ్వుల సువాసన గల పరాగరసాన్ని తాగింది.
చర్వితాని శవాఙ్గాని గృధ్రగర్వాతివృద్ధయా । ఖడ్గయష్ట్యేవ సఙ్గ్రామే వీరాఙ్గాని జవేద్ధయా
ఆమె బలవంతమైన వృద్ధ గద్దలా, యుద్ధంలో వీరుల శరీరాలను వేగంగా నమిలే ఖడ్గదండంలా, శవాల అవయవాలను నమిలింది.
సర్వాఙ్గకోశనాడీషు దిక్ష్వ్ ఇవానిలలేఖయా । ఉడ్డీనమ్ అవడీనం చ కాక్యేవ వ్యోమవీథిషు
శరీరంలోని అన్ని నాళాల్లో, అన్ని భాగాల్లో, గాలివాటం దిశలన్నిటిలో ఎలా తిరుగుతుందో, ఆమె కూడా అంతే. ఆకాశంలో కాకి ఎట్లా ఎగిరిపోతూ, తిరిగి వస్తుందో, ఆమె కూడా అంతే ఎగిరిపోతూ, మళ్లీ దిగిపోతూ ఉంటుంది.
విరాడాత్మహృది ప్రాణా వాతస్కన్ధాస్ స్ఫురన్తి ఖే । యథా తథా ప్రస్ఫురితం ప్రతి దేహగృహం తయా
విశ్వాత్మలో ప్రాణాలు గాలి ప్రవాహంలో ఆకాశంలో తేలిపోతున్నట్టు కంపించుతుంటాయి. అలాగే, ఆమె కూడా ప్రతి శరీరంలో అలానే కదులుతూ ఉంటుంది.
సర్వప్రాణిశరీరేషు భ్రాన్తం చిచ్ఛక్తిదుష్టయా । దీపప్రభాభాసితయా గృహిణ్యేవ స్వసద్మసు
అన్ని జీవుల శరీరాల్లో ఆమె చైతన్యశక్తి వల్ల తలకిందులుగా తిరుగుతూ, ఇంట్లో యజమానురాలు దీపపు వెలుతురుతో ఇంటిని వెలిగించేదిలా సంచరిస్తూ ఉంటుంది.
విహృతం రుధిరేష్వ్ అన్తర్ ద్రవశక్త్యేవ వారిషు । అబ్ధిష్వ్ ఆవర్తవృత్త్యేవ జఠరేషు వివల్గితమ్
రక్తంలో ఆమె ద్రవశక్తిలా ప్రవహిస్తూ, నీటిలోని శక్తిలా కదులుతుంది. సముద్రాల్లో ఆవర్తనాలు ఎలా తిరుగుతాయో, కడుపులో ఆమె అలా మెలికలు తిరుగుతూ ఉల్లాసంగా కదులుతుంది.
సుప్తం మేదస్సు శుభ్రేషు శేషాఙ్గేష్వ్ ఇవ శౌరిణా । స్వాదితస్ స్వామగన్ధో ఽన్తర్ వాతశక్త్యామృతం యథా
ఎలా పరిమళం శుద్ధమైన పదార్థాల్లో నిద్రిస్తున్నట్టు, లేదా గాలి శక్తిలో అమృతం దాగి ఉన్నట్టు ఉంటుందో, అలాగే ఆ పరిమళాన్ని ఆస్వాదించే వాడికి అది లోపలే ఉంటుంది.
తరుగుల్మౌషధాదీనాం హృత్స్థారణ్యానిలశ్రియా । పరిభుక్తాన్య్ అశక్తాని హింసయా వీక్షితాని చ
చెట్లు, పొదలు, ఔషధాలు ఇవన్నీ మనసులోని అరణ్యంలో వాసించే గాలి ఆనందిస్తుంటుంది. వాటిని పూర్తిగా ఆస్వాదించినప్పుడు అవి శక్తి కోల్పోతాయి; దెబ్బతిన్నప్పుడు కేవలం చూస్తూ ఉంటాయి.
అహం జీవమయీ సూచీ స్యామ్ ఇతీచ్ఛావరేణ సా । సమ్పన్నా మానసీ సూచిశ్ చేతనీ పావనీ శితా
‘నేను జీవచైతన్యంతో కూడిన సూచి అవ్వాలి’ అనే కోరిక కలిగినప్పుడు, ఆ మనసులో సూచి ఏర్పడుతుంది. అది చైతన్యమయంగా, పవిత్రంగా, పదునుగా ఉంటుంది.
అదృశ్యయా తయా తేన మారుతోగ్రతురఙ్గయా । అయస్సూచీనిలయయా విహృతం దిక్షు రుద్ధయా
ఆ కనిపించని, చాలా వేగంగా కదిలే గాలి వంటి సూచి గాలి నివాసంగా ఉండి, దిశలన్నింటిలో తిరుగుతుంది. అయినా అది బయటకు కనిపించదు.
పీతం భుక్తం విలసితం హసితం దత్తమ్ ఆహృతమ్ । నర్తితం గీతమ్ ఉషితమ్ అనన్తైః ప్రాణిదేహకైః
పానం చేయడం, తినడం, ఆడడం, నవ్వడం, ఇవ్వడం, తీసుకోవడం, నాట్యం చేయడం, పాడడం, మేల్కొని ఉండడం — ఇవన్నీ ఎన్నో జీవులు తమ శరీరాలతో చేస్తూనే ఉంటాయి.
అదృశ్యయా శరీరిణ్యా మనః పవనదేహయా । కృతమ్ ఆకాశరూపిణ్యా న తద్ అస్తి న యత్ తయా
కనిపించని, మనస్సు మరియు వాయువు రూపమైన ఆ శరీరధారి, ఆకాశ స్వరూపంగా అన్నీ కార్యాలు చేస్తుంది; అది చేయని పని ఏదీ లేదు.
మత్తయాశక్తయా స్వాదురసాంశ్ చర్వితుమ్ ఏతయా । బాలయాలానమ్ ఆశ్రిత్య కరిణ్యేవ వివల్గితమ్
ఆ మత్తులో, బలహీనతలో, రుచికరమైన రుచులను ఆస్వాదిస్తూ, పిల్లల ఆటలను ఆశ్రయించి, వేడుకలో ఉన్న ఆ ఆడ ఏనుగు లాగ విహరిస్తుంది.
కల్లోలబహలాద్యూనదేహదుష్టనదీష్వ్ అలమ్ । వేగైర్ వైధుర్యకారిణ్యా మత్తయా మకరాయితమ్
తీవ్రమైన అలలతో, మలినంగా, నీరు తగ్గిపోయిన నదుల్లో, వేగంతో మూర్చను కలిగించే ఆ మత్తులో ఉన్నది, మత్స్యరూపంలో మారిపోతుంది.
అశక్తయా నిగిరితుం మేదోమాంసం తయా హృది । దూనం సుచిరమ్ అర్థాఢ్యవృద్ధాతురధియా యథా
ఆమె హృదయంలోని కొవ్వు, మాంసాన్ని అదుపు చేయలేక, ఎంతకాలమైనా బాధపడుతుంది. ఇది ధనం ఎక్కువగా ఉండి, వృద్ధాప్యంతో మనస్సు బలహీనపడినవారు అనుభవించే బాధలా ఉంటుంది.
గజోష్ట్రమృగహస్త్యశ్వసింహాదిహృది నర్తితమ్ । నర్తక్యేవ చిరం రఙ్గే వేల్లయన్త్యాఙ్గమ్ అఙ్గకే
ఆమె హృదయంలో ఏనుగులు, ఒంటెలు, జింకలు, గుఱ్ఱాలు, సింహాలు ఇలా ఎన్నో జంతువులు నాట్యం చేస్తున్నట్టు, ఒక నర్తకి రంగస్థలంపై తన అవయవాలను చలింపజేస్తూ ఎక్కువసేపు నాట్యం చేయడంలా ఉంటుంది.
బహిర్ అన్తశ్ చ వాయూనామ్ ఏకత్వమ్ అనుయాతయా । గన్ధలేఖికయేవాన్తస్స్థితం దుర్లక్ష్యయానయా
బయట, లోపల వాయువులు కలిసిపోతున్నాయని అనుసరించడంవల్ల, ఆమెను గ్రహించడం చాలా కష్టం అవుతుంది. అది లోపల దాగి ఉన్న పరిమళాన్ని రాసేవాడిని గుర్తించడం ఎంత కష్టమో అంతే.
మన్త్రౌషధతపోదానదేవపూజాదిభిర్ హితా । వల్గద్గిరినదీతుఙ్గతరఙ్గవద్ అపద్రుతా
మంత్రాలు, ఔషధాలు, తపస్సు, దానం, దేవతారాధన మొదలైన వాటి వల్ల ఆమెకు మేలు కలుగుతుంది. అప్పుడు ఆమె పర్వత నదిలో ఎగిసిపడే పెద్ద అలలవలె వేగంగా పరుగెత్తుతుంది.
దీపప్రభేవావిజ్ఞాతగతిర్ గత్వాశు లీయతే । అయస్సూచ్యాం మాతరీవ తత్ర నివృతిమ్ ఏతి సా
దీపం వెలిగినప్పుడు దాని కాంతి ఎటు పోతుందో మనకు తెలియదు, అలాగే ఆమె కూడా త్వరగా కలిసిపోతుంది. ఇది సూచి తల్లి లోపలికి వెళ్లి అక్కడే విశ్రాంతి పొందినట్లే.
స్వవాసనానుసారేణ సర్వ ఆస్పదమ్ ఈహతే । సూచిత్వమ్ ఏవ రాక్షస్యా సూచిత్వేనాస్పదీకృతమ్
తన స్వభావాన్ని అనుసరించి ఆమె ప్రతి చోట ఆశ్రయం వెతుకుతుంది. సూచన అనే రాక్షసిని, అదే సూచన ద్వారా ఆశ్రయం ఏర్పడుతుంది.
సర్వో విహృత్యాపి దిశస్ స్వమ్ ఏవాస్పదమ్ ఆపది । జీవసూచీ లోహసూచీమ్ ఇవాయాతి జడో జనః
ప్రతి ఒక్కరూ అన్ని దిశల్లో తిరిగినా చివరికి తమ స్వస్థలానికే చేరుకుంటారు. జీవసూచి, ఇనుపసూచిని చేరినట్టు, మూర్ఖుడు కూడా తిరిగి తన స్థలానికే వస్తాడు.
ఏవం ప్రయతమానా సా విహరన్తీ దిశో దశ । మానసీం తృప్తిమ్ ఆయాతి న శారీరీం కదాచన
ఈ విధంగా ఆమె ప్రయత్నిస్తూ, పది దిశల్లో సంచరిస్తూ, మనసుకు తృప్తిని పొందుతుంది. కానీ శరీరానికి మాత్రం ఎప్పుడూ తృప్తి కలగదు.
సతి ధర్మిణి ధర్మా హి సమ్భవన్తీహ నాసతి । శరీరం దృశ్యతే యస్య తస్య తత్ కిల తృప్యతి
ఏదైనా ధర్మానికి ఆధారం ఉంటేనే ఆ లక్షణాలు కలుగుతాయి, లేకపోతే కలుగవు. శరీరం ఎవరికైతే ఉంటుందో, అది తృప్తి చెందుతుంది.
అథ తృప్తస్య దేహస్య స్మరణాత్ ప్రాక్తనస్య సా । బభూవ దుఃఖితా స్వాదుపూర్ణోదరసుఖార్థినీ
తన శరీరం తృప్తిగా ఉన్నప్పటికీ, మునుపటి శరీరాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ఆ తృప్తి కంటే మధురమైన, పొడవైన తినుబండారాన్ని కోరుతూ ఆమె మనసు బాధపడింది.
తతః ప్రాక్తనదేహార్థం కరోమి విపులం తపః । ఇతి సఞ్చిన్త్య తపసే దేశం నిర్ణీయ చాత్మనా
అందుచేత, 'మునుపటి శరీరాన్ని పొందేందుకు నేను గొప్ప తపస్సు చేయాలి' అని ఆలోచించి, తాను తపస్సు చేయదగ్గ స్థలాన్ని నిర్ణయించుకుంది.