సూక్ష్మదృశ్యా వేధదాత్రీ క్షణాద్ విస్మృతిమ్ ఏతి వా । తీక్ష్ణా భేదకరీ క్రూరా సూచిచేష్టేవ దైవికీ
చాలా సూక్ష్మంగా కనిపించే, గుచ్చే శక్తి కలిగినది ఒక్క క్షణంలోనే మనసు మరచిపోవడాన్ని కలిగిస్తుంది. అది పదునైనది, గుచ్చే శక్తి ఉన్నది, కఠినమైనది — దేవతల సూచి లాగా ప్రవర్తిస్తుంది.
తన్తువేధనమాత్రేణ హతో ఽన్య ఇతి తోషితా । దుర్జనో యేన తేనైవ నాశితో వేత్తి దుష్టతామ్
ఒక దుర్మార్గుడు, కేవలం దారాన్ని గుచ్చినంత మాత్రాన ఇంకొకరికి హాని జరిగితే సంతోషపడతాడు. తాను ఏదితో నాశనం చేస్తున్నాడో అది మాత్రమే తెలుసు, తన దుష్టత్వాన్ని మాత్రం గ్రహించడు.
పఙ్కే మజ్జతి యాతి ఖే విహరతి వ్యోమానిలైర్ దిక్తటాఞ్ శేతే పాంసుషు భూతలే పథి గృహే హట్టే వనే ఽన్తఃపురే । హస్తే శ్రోత్రసరోరుహే ఽథ మృదుని స్వస్థోర్ణికాగణ్డకే రన్ధ్రే కాష్ఠమృదాం చ నాడిహృదయే ద్రవ్యాత్మసత్తైవ సా
అది మట్టిలో మునిగిపోతుంది, ఆకాశంలో తిరుగుతుంది, గాలులతో ఆడుకుంటుంది, నేలపై, రోడ్డుపై, ఇంట్లో, మార్కెట్లో, అడవిలో, అంతఃపురంలో పడుకుంటుంది; చేతిలో, చెవి లోటులో, ఇంట్లోని మృదువైన ఊనబంతుల్లో, రంధ్రాల్లో, కలప లేదా మట్టిలో, హృదయంలోని నాళాల్లో కూడా ఉంటుంది — ఇదే వస్తువుల అసలు స్వరూపం.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఆ ముని ఈ విధంగా చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంకాలానికి దగ్గరైంది. సూర్యుడు అస్తమించిపోయాడు. సభలో ఉన్నవారు నమస్కారం చేసి, సూర్యుని చివరి కిరణాలతో కలిసి స్నానం చేయడానికి వెళ్లారు.
అథ సా బహుకాలేన కర్కటీ నామ రాక్షసీ । సర్వేషాం నరమాంసానాం నూనం తృప్తిమ్ ఉపాయయౌ
ఆ తరువాత, చాలా కాలం గడిచిన తర్వాత కర్కటి అనే రాక్షసి, అన్ని మనుషుల మాంసాన్ని తిని నిజంగా తృప్తి పొందింది.
పూర్వేణైవ కిలాహ్నా సా తృప్తా రుధిరబిన్దునా । సూచ్యాం కిమ్ ఇవ మాత్య్ అన్తస్ తృష్ణాసూచిస్ తు దుర్భరా
నిజానికి, మునుపటి రోజున ఆమెకు ఒక రక్తబిందువుతోనే తృప్తి కలిగింది. కానీ లోపల ఉన్న దాహం అనే సూచి ఎంత కష్టమైనదో, దాన్ని నింపడం ఎంతటి కష్టమో!
చిన్తయామ్ ఆస హా కష్టం కిమ్ ఇదం సూచితాం గతా । సూక్ష్మాస్మి హతశక్తిశ్ చ మయి గ్రాసో న మాతి చ
ఆమె మనసులో ఇలా ఆలోచించింది: 'హాయో! ఎంత దురదృష్టం! నేను ఈ సూచి ఆకారానికి దిగజారిపోయాను. ఇప్పుడు నేను చాలా సూక్ష్మంగా, బలహీనంగా ఉన్నాను. నాకు తినడానికి కూడా ఏమీ సాధ్యపడటం లేదు.'
క్వ మే తాని విశాలాని గతాన్య్ అఙ్గాని దుర్ధియః । కాలమేఘవిలాసాని వనే శీర్ణాని పర్ణవత్
ఓ మూర్ఖ మనసా! నా ఆ విస్తారమైన అవయవాలు ఎక్కడికి పోయాయి? అడవిలో మేఘాల ఆటలో ఎండిపోయిన ఆకుల్లా అవి అంతరించిపోయాయి.
మయ్య్ అస్యాం మన్దభాగ్యాయాం మనాగ్ అపి న మాతి చ । స్వాదుమాంసరసగ్రాసో వసావాసిత ఆసవః
ఈ దురదృష్టవంతురాలైన నాలో, రుచికరమైన మాంసరసాన్ని ఆస్వాదించే ఆనందం గానీ, కొవ్వు రక్తాల మత్తు గానీ, కొద్దీ మాత్రం కూడా మిగలలేదు.
పఙ్కే ఽన్తర్ వినిమజ్జామి పతామి ధరణీతలే । హతాస్మి జనపదౌఘైస్ తస్కరైర్ దలితాస్మి చ
నేను మట్టిలో మునుగుతున్నాను, నేలపై పడిపోతున్నాను; జన సమూహాల చేత నాశనం అయ్యాను, దొంగల చేత నలిగిపోయాను.
హా హతాహమ్ అనాథాహమ్ అనాశ్వాసా నిరాస్పదా । దుఃఖాద్ దుఃఖే నిమజ్జామి సఙ్కటాత్ సఙ్కటే ఽపి చ
అయ్యో! నేను నాశమైపోయాను, నాకు తోడువాళ్లు లేరు, నాకు ఓదార్పు లేదు, ఆశ్రయం లేదు; బాధలోనుంచి మరింత బాధలో మునుగుతున్నాను, కష్టంలోనుంచి మరింత కష్టంలో పడిపోతున్నాను.
న మే సఖీ న మే దాసీ న మే మాతా న మే పితా । న మే బన్ధుర్ న మే భృత్యో న మే భ్రాతా న మే సుతః
నాకు స్నేహితుడు లేడు, నాకు పనివాడు లేడు, నాకు తల్లి లేడు, నాకు తండ్రి లేడు; నాకు బంధువు లేడు, నాకు సేవకుడు లేడు, నాకు అన్నయ్య లేదా తమ్ముడు లేడు, నాకు కుమారుడు కూడా లేడు.
న మే దేహో న మే స్థానం న మే కశ్చిత్ సమాశ్రయః । నైకస్థానసమాశ్వాసో భ్రమామి వనపర్ణవత్
నాకు శరీరం లేదు, నాకు నిలిచే చోటు లేదు, నాకు ఆశ్రయించడానికి ఎవ్వరూ లేరు; అడవిలోని ఆకులా, ఒక్కచోట నమ్మకంగా ఉండకుండా తిరుగుతున్నాను.
ఆపదాం ధురి తిష్ఠామి నివిష్టాస్మి సుదారుణే । అభావమ్ అభివాఞ్ఛామి సో ఽపి సమ్పద్యతే న మే
బాధల భారాన్ని మోస్తూ, తీవ్రమైన కష్టాల్లోనే స్థిరమై ఉన్నాను; లేనిపోవాలని కోరుకున్నా, అది కూడా నాకు కలగడం లేదు.
స్వకో దేహః పరిత్యక్తో మూఢచేతనయా మయా । కాచబుద్ధ్యా విమూఢేన హస్తాచ్ చిన్తామణిర్ యథా
నా శరీరాన్ని నేనే మూర్ఖత్వంతో వదిలేశాను; మబ్బుగా మారిన మనసుతో, మూర్ఖుడిలా చేతిలో ఉన్న మణిని కోల్పోయినట్టు చేశాను.
ఆపతన్తీ మనోమోహం పూర్వమ్ ఆపత్ ప్రయచ్ఛతి । పశ్చాద్ అనర్థవిస్తారరూపేణ ప్రవిజృమ్భతే
మొదట మనస్సు మాయలో పడిపోతుంది, ఆ తరువాత దురదృష్టం దగ్గరకి వస్తుంది. దాని తర్వాత అది పెద్ద పెద్ద కష్టాలుగా విస్తరిస్తూ పెరుగుతుంది.
బుసేషు పరిసుప్తాస్మి మార్గేషు లులితాస్మి చ । వ్రణేషు ప్రేషితాస్మ్య్ అన్తర్ హా మే దుఃఖపరమ్పరా
నేను నేలపై నిద్రపోయాను, మార్గాల్లో తిప్పబడాను, గాయాల్లోనూ నెట్టివేయబడ్డాను — ఓహో, నా బాధలు ఎప్పటికీ తీరవు!
పరప్రేష్యకరీ నిత్యం పరసఞ్చారచారిణీ । పరం కార్పణ్యమ్ ఆయాతా జాతా పరవశాస్మ్య్ అహమ్
ఎప్పుడూ ఇతరుల పనులు చేస్తూ, వారి కోసం తిరుగుతూ, చివరికి నేను పూర్తిగా దయనీయ స్థితికి వచ్చాను. ఇప్పుడు నేను పూర్తిగా ఇతరుల ఆధీనంలో ఉన్నాను.
భృతిం కరోమి తుచ్ఛైవ సాపి వేధనరూపిణీ । అహో మమాల్పభాగ్యాయా దౌర్భాగ్యమ్ అపి దుర్లభమ్
నేను సంపాదించేది చాలా తక్కువ, అది కూడా కష్టాలతోనే ఉంటుంది. నా లాంటి దురదృష్టవంతురాలికి దురదృష్టం కూడా దొరకడం కష్టం.
ఉత్థితస్ స్ఫారవేతాలః కుర్వన్త్యాశ్ శాన్తిమ్ ఏవ మే । సర్వనాశో ధనాదానే ప్రవృత్తాయా మమోదితః
నాపై భయంకరమైన వేతాళుడు లేచి, నేను శాంతిని పొందాలని ప్రయత్నించినప్పుడల్లా నాశనమే తెచ్చాడు. ధనం దానం చేయాలని నేను యత్నించినప్పుడు, నాశనం నా జీవితంలోకి వచ్చేసింది.
కిమ్ అన్ధయా మయా తాదృక్ సన్త్యక్తం తన్ మహావపుః । యథా నాశేన వా భావ్యం తథోదేత్య్ అశుభా మతిః
నేను ఎంత అంధుడినో! ఆ గొప్ప శరీరాన్ని ఎందుకు వదిలేశాను? నాశనం తప్పదని తెలిసినప్పుడు, ఇలాంటి దురాలోచనలు మనసులోకి వస్తాయి.
మామ్ అవాన్తరనిర్దగ్ధాం న్యూనాం కీటకణాద్ అపి । ఉద్ధరిష్యతి కో నామ పాంసురాశిషు హారితామ్
లోపల కాలిపోయి, పురుగు రెక్క కన్నా చిన్నవాడినై, మట్టికుప్పల్లో పోయిన నన్ను ఎవరు రక్షించగలరు?
వివిక్తమనసాం బుద్ధౌ క్వ స్ఫురన్తి హతాశయాః । గ్రామమార్గతృణానీవ గిరేర్ ఉపరి వాసినామ్
లోపలికి విరక్తత కలిగినవారి మనసులో, నాశనమైన ఆశలు ఎలా పుట్టగలవు? అవి ఊహించదగినవి కావు, ఊరి దారిలోని గడ్డి పువ్వులు కొండపై కనిపించడంలా.
స్థితానామ్ అజ్ఞసమ్బోధే కథమ్ అభ్యుదయో భవేత్ । అణ్వ్ అప్య్ ఉదేతి ప్రాకాశ్యం న ఖద్యోతానుసేవినః
అజ్ఞానంలో మునిగిపోయినవారికి ఎలాంటి అభివృద్ధి జరుగుతుంది? పాము వెంబడించే వారు ఎప్పుడూ వెలుగు చూడరు; చిన్న వెలుగు కాంతి కూడా వారికి దొరకదు.
అతః కియన్తం నో జానే కాలమ్ ఆవలితాపదమ్ । మయాపచ్ఛ్వభ్రగర్తేషు లుఠితవ్యం హతేహయా
కాబట్టి, నా ఆశలు నశించిన ఈ స్థితిలో, నేను ఇంకా ఎంతకాలం బాధల గుంతల్లో తిప్పుకుంటూ ఉండాలో నాకు తెలియదు.
కదా స్యామ్ అఞ్జనమహాశైలపుత్రకరూపిణీ । ద్యావాపృథివ్యోర్ వైడూర్యస్తమ్భతామ్ అనుతిష్ఠతీ
ఎప్పుడైనా నేను ఆ అంజన మహాశైలుని కుమార్తెవలె, ఆకాశం భూముల మధ్య వైడూర్యపు స్తంభంలా నిలబడగలనో తెలియదు.
మేఘమాలాసమభుజా స్థిరవిద్యుచ్ఛటేక్షణా । నీహారజాలవసనా ప్రోచ్చకేశాసితామ్బరా
మేఘాల వలె విస్తారమైన భుజాలు, మెరుపులాంటి కళ్ళు, పొగమంచు చీరలు, విడువబడిన జుట్టు, నలుపు వస్త్రాలు ధరించి ఉండే ఆమెవలె ఎప్పుడైనా అవుతానో తెలియదు.
లమ్బోదరాభ్రసన్దర్శప్రనర్తితశిఖణ్డినీ । లమ్బలోలస్తనీ శ్యామదేహపాతద్రవత్సురా
మెఘంలా పొడవైన పొట్టతో, తలపై పక్షిపొగ్గు తళుకులాడుతూ, పొడవుగా ఊగిపడే వక్షోజాలు మేఘంలా నలుపుగా మెరిసి, ఆమె మద్యం వలె ప్రవహిస్తుంది.
హాసభస్మచ్ఛటాచ్ఛన్నసూర్యమణ్డలరోధినీ । కృతాన్తగ్రసనోద్యుక్తకృత్యైకాకృతిధారిణీ
ఆమె నవ్వు బూడిదతో సూర్యుని వలయాన్ని కప్పేస్తుంది, దాని వెలుతురును ఆపేస్తుంది, అంతం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న రూపాన్ని ధరిస్తుంది.
కుణాలోలూఖలబృసీశూర్పస్రగ్దామభారిణీ । పర్వతాత్ పర్వతే శృఙ్గే న్యస్య పాదం విహారిణీ
పిసుకు, ఊకలబండ, వడపత్రం, తాడు వంటి వస్తువులతో చేసిన భారీ హారాన్ని ధరించి, కొండ మీద నుంచి మరో కొండ శిఖరానికి అడుగు వేసుకుంటూ సంచరిస్తుంది.