సాయస్సూచీ మనస్సూచ్యా వలితా విజహార హ । దిక్ష్వ్ అప్స్వ్ ఇవ శిలాగుర్వీ నావఙ్గవలితా సతీ
ఆ అలసిన సూచి, మనస్సు సూచి వంకరగా తిప్పినందున, తిరుగుతూ పోయింది. నీటిలో బరువైన రాయి వంగిపోతే మునిగిపోనట్టు, అది కూడా దిగిపోలేదు.
విససార దిగన్తేషు సాన్తఃకరణసత్తయా । తృణలేఖేవ పవనశక్త్యా సంసృతిరూపయా
మనస్సు యొక్క అసలు స్వభావంతో, సంసారం అన్ని దిక్కులకూ వ్యాపిస్తుంది. ఇది గాలి తాకిడితో గడ్డి రెక్క కదిలినట్టు విస్తరిస్తుంది.
ముఖేన సూక్ష్మసూత్రాన్తం త్యజన్తీ సుశిరోమ్భనే । పరాపూరోద్యమేనాశు జాతేవ హృదయాన్వితా
ఒక స్త్రీ తన హృదయంతో కలసి, బిడ్డను త్వరగా జన్మించేసినట్టు, అందమైన నూలు నడుములో, నోటివద్ద నుంచి సూక్ష్మమైన నూలు చివరను త్వరగా విడిచిపెడుతుంది.
పరాపూరరసేనేవ సూచ్యా హృత్ సువికాసితమ్ । అనారతవమత్ సూక్ష్మసూత్రాన్తమ్ ఇవ సూమ్భనే
ఎలా అంటే, పరమమైన ఆనందరసంతో, సూచి హృదయాన్ని విపులంగా తెరిచి, నూలు నడుములో ఎప్పటికీ సూక్ష్మనూలు చివరను విడిచిపెడుతుందో అలా.
తీక్ష్ణైర్ అపి చిరక్షీణః పూర్యతే నిర్విచారణమ్ । దృష్టాన్తో ఽత్ర క్షణాత్ సూచ్యా పూరితో జర్జరః పటః
ఎంత కాలంగా పాడైపోయినదైనా, పదునైన వస్తువులతో ఆలోచన లేకుండానే నిండిపోతుంది. ఇక్కడ ఉదాహరణ, సూచి తాకిన వెంటనే చినిగిన బట్ట నిండిపోవడమే.
సూత్రాంశునిర్గతైర్ యోగ్యం సూచ్యా హృదయమ్ అర్జితమ్ । పరపూరణయైవాశు తేజశ్ చ కచితార్కరుక్
దారపు కిరణాలతో సూచి వస్త్ర హృదయాన్ని పొందుతుంది. అదే ఉన్నతమైన నింపుతో, ఆ ప్రకాశం కూడా త్వరగా అల్లబడుతుంది, ఎలాగో సూర్యకిరణాలు వస్త్రంలో కలిసిపోతాయో అలా.
అకస్మాత్ తేన రూఢేణ క్షీణపూరణరూపిణా । హృదయే రాక్షసీ సూచీ కర్మణాతప్యతేవ సా
ఆ నింపుడు తగ్గిన రూపం ఆకస్మాత్తుగా వస్త్ర హృదయంలో స్థిరపడినప్పుడు, ఆ రాక్షసి సూచి, తన కర్మఫలితంలా, బాధపడుతుంది.
వేధం ఖురరవేణైవ కరోతీషత్ప్రచారితా । ప్రకృతేన నిజేనాపి ఖేదాయ వ్యవహారితా
సూచి కొంచెం కదిలితే, గుర్రపు నఖాల శబ్దంలా చీల్చే శబ్దం చేస్తుంది. తన సహజ స్వభావంతో పనిచేస్తున్నప్పుడు కూడా అలసటను కలిగిస్తుంది.
సఞ్చారయతి వస్త్రేషు సూత్రం చతురవేధనా । ఆదీర్ఘం వాసనాతన్తుం శరీరేష్వ్ ఇవ వేదనా
సూచి వస్త్రంలో నాలుగు దారుల చీలికతో దారాన్ని కదిలిస్తుంది. అలాగే, శరీరాల్లో దీర్ఘమైన వాసనారూపమైన దారాన్ని, అనుభూతిలా, చేర్చుతుంది.
సఞ్చార్యమాణా వేగేన ధావతీవాక్షిపాటనే । అదర్శితముఖా ఏవ దుర్జనా మర్మవేధినః
సూది దుస్తుల్లో వేగంగా పరుగెత్తుతుంది, దాని ముఖం కనబడదు. అలాగే, చెడు మనుషులు ఎవరికీ కనిపించకుండా లోపలికి గాయపరచేవారు.
స్కన్ధవస్త్రజవప్రోతా వేధాక్ష్ణా సుఖమ్ ఈక్షతే । కథమ్ ఏనం భినద్మీతి తీక్ష్ణానామ్ ఏతద్ ఈప్సితమ్
ఒక దారంతో పోసిన సూది, పదునైన కళ్లతో సులభంగా చూస్తూ, 'ఈ దుస్తిని ఎలా చీల్చాలి?' అని ఆలోచిస్తుంది. ఇదే పదునైనవారి కోరిక.
సమమ్ ఏవ చ కౌశేయే క్షౌమే చ వసనే శితా । జడః క ఇవ వా నామ గుణాగుణమ్ ఉపేక్షతే
రేశ్మ లేదా పత్తి దుస్తుల్లో అయినా, సూది సమానంగా దూసుకుపోతుంది. మంచితనం, చెడుతనం మధ్య తేడా పట్టించుకోని వాడు మూర్ఖుడే.
సా దధానోజ్జ్వలం సూత్రమ్ అఙ్గుష్ఠాఙ్గులిపీడితా । అన్త్రతన్తుమ్ ఇవానన్తమ్ ఉద్గిరన్తీ నిరీక్షతే
ఆ సూది, బొటనవేలు మరియు వేలు మధ్య నలిపి, మెరిసే దారాన్ని మోస్తూ, అంతులేని తీగను ఊదుతున్నట్టు ముందుకు చూస్తూ సాగిపోతుంది.
తీక్ష్ణాస్యహృదయత్వేన సరసేషు న కేషుచిత్ । సూత్రితాపి పదార్థేషు విశత్య్ అలసగామినీ
తీవ్రతతో, హృదయం లేకుండా ఉండే సూచి, ఎంత తేలికగా ఉన్న వస్తువుల్లోనూ, దారంతో పొదిగినా, అంతగా లోపలికి పోదు. వస్తువుల మధ్య నెమ్మదిగా కదులుతూ ముందుకు సాగుతుంది.
అగర్దభీముఖప్రోతా సుతీక్ష్ణాపి న చాపి ధీః । అవేధితాప్య్ అహృదయా రాజపుత్ర్య్ అపి దుర్భగా
గాడిద నోరు ద్వారా పొదిగితే, ఎంత పదునుగా ఉన్నా, సూచి చీల్చలేక, హృదయం లేకుండా, దురదృష్టవశాత్తూ రాజకుమారిలా ఉండిపోతుంది.
వినా పరాపకారేణ తీక్ష్ణే సరణమ్ ఈహతే । వేధనాద్ రోధితా సూచిః కర్ణపాశే ప్రలమ్బతే
ఇతరులకు హాని చేయకుండా, పదును ఉన్నది దారి వెతకదు; చీల్చిన తర్వాత, సూచి ఆపివేసి, చెవి కణుపులో వేలాడుతూ ఉంటుంది.
శేతే కిం చారు మైత్ర్యేవ బుసే కరపరిచ్యుతా । స్వరూపసదృశం మిత్రం కస్మై నామ న రోచతే
చేతిలో నుంచి జారిపడి, పత్తిలో పడితే, అది స్నేహంలా అందంగా నిద్రిస్తుంది; మన స్వభావానికి సరిపోయే స్నేహితుడు ఎవరికైనా ఇష్టపడకుండా ఉంటాడా?
మిశ్రితా మూఢచిత్తానాం వృత్తిభిః ప్రాకృతే జనే । తిష్ఠత్య్ ఆత్మసమాం కో హి సఙ్గతిం త్యక్తుమ్ ఇచ్ఛతి
అజ్ఞానంతో కలిసిపోయిన మనసుగల సాధారణ వ్యక్తులు, తమకు సమానమైనవారితో స్నేహాన్ని వదిలేయాలని ఎవరు కోరుకుంటారు?
భవత్య్ అయస్కారచితౌ సన్త్యక్తాన్తర్ధిగామినీ । భస్త్రావాతైర్ వివలితా గగనోడ్డయనోన్ముఖీ
ఒకసారి వదిలిపెట్టిన ఆ అంతర్గత శక్తి, ఇనుప గదిలో బెల్లోస్ గాలులతో కలవరపడుతూ, ఆకాశానికి ఎగిరిపోవాలని ఆశిస్తుంది.
ప్రాణాపానప్రవాహస్థా హృత్పద్మాన్తరగామినీ । దుఃఖశక్తిర్ మహాఘోరా జీవశక్తిర్ ఇవోద్యతా
ప్రాణం, అపాన ప్రవాహంలో ఉండి, హృదయ పద్మంలో సంచరిస్తూ, తీవ్రమైన బాధ శక్తి, జీవశక్తిలా ఉద్భవిస్తుంది.
సమానవైపరీత్యేన సమానసమగామినీ । ఉదానవిపరీతత్వాద్ ఉదానసమగామినీ
సమాన వాయువు వ్యతిరేకత వల్ల అది సమాన వాయువుతో కలిసి పోతుంది; ఉదాన వాయువు వ్యతిరేకత వల్ల అది ఉదాన వాయువుతో కలిసి పోతుంది.
వ్యానస్థా వ్యాధిజననీ సర్వాఙ్గరసచారిణీ । హృత్కణ్టశూలోత్ప్లవనవైవర్ణ్యోన్మాదకారిణీ
వ్యానంలో ఉండే ఈ శక్తి, రోగాలకు కారణమవుతుంది. ఇది శరీరమంతా రసాన్ని చుట్టుకుంటూ తిరుగుతుంది. హృదయం, గొంతు ప్రాంతాల్లో నొప్పి, వాపు, రంగు మారడం, పిచ్చితనం వంటి బాధలు కలిగిస్తుంది.
ప్రాయస్ సౌచికహస్తస్థా సుప్తోర్ణాగణ్డకోటరే । బాలహస్తే ఽఙ్గులీతల్పవేధనైకవిలాసినీ
ఇది ఎక్కువగా శుభ్రం చేసే మనిషి చేతిలో ఉంటుంది. నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, గోళ్ల మధ్యలో దాగి ఉంటుంది. పిల్లల చేతి వేళ్ల చివరను గుచ్చడంలో మాత్రమే ఆనందిస్తుంది.
పాదప్రవిష్టా రుధిరపానపాజిరవిస్తృతా । తుష్యత్య్ అతితరాం తుచ్ఛభోజనా తుచ్ఛభోజనైః
పాదంలోకి ప్రవేశించి, రక్తం మరియు మలమూత్ర మార్గాల్లో వ్యాపిస్తుంది. చిన్నపాటి ఆహారంతోనే ఇది చాలా తృప్తి చెందుతుంది.
శేతే కర్దమకోశస్థా చిరకాలమ్ అధోముఖీ । ఇచ్ఛానురూపమ్ ఆసాద్య క ఇవాస్పదమ్ ఉజ్ఝతి
ఇది మట్టి గుహలో, తలకిందుగా, చాలా కాలం పడి ఉంటుంది. తనకు కావలసినది దొరికినప్పుడు, అలాంటి స్థలాన్ని ఎవరు వదులుతారు?
క్రౌర్యేణాపహృతాత్మానం దర్శయత్య్ ఉపవేధనైః । ఉత్సవాద్ అపి నీచానాం కలహో హి సుఖాయతే
క్రూరతతో మైండ్ పోయినవాడు, అది ఎన్నో రకాలుగా బయటపడతాడు. ఎందుకంటే, చిల్లర మనుషులకు పండుగలో కూడా గొడవే ఆనందంగా ఉంటుంది.
కపర్దికా వలభ్యాన్తరాత్మానం బహు మన్యతే । దురుచ్ఛేదా హి భూతానామ్ అహఙ్కారచమత్కృతిః
ఒకడు పెట్టెలో దాచిన ఒక నాణెాన్ని ఎంతో విలువైనదిగా భావిస్తాడు. ఎందుకంటే, ప్రాణుల్లో అహంకార మాయను పూర్తిగా తొలగించడం చాలా కష్టం.
శ్వేతికాయుగ్మలభ్యేన సాహృతేనాత్మనా నృణామ్ । మృతిమ్ ఆధాస్యతే చిత్రా స్వార్థే నోదేతి మూఢతా
పగడాల జంటతో మైండ్ మరిగిపోయినవాడు తనే తనను నాశనం చేసుకుంటాడు. కానీ తెలివైనవాళ్లు తమ స్వార్థం కోసం ఏ పని చేసినా, మూర్ఖత్వం వారికి దగ్గరపడదు.
వస్త్రతన్తువిభేదేన పరమారణమ్ ఆశు మే । ఇదం సమ్పద్యత ఇతి భవత్య్ అత్యన్తనిర్మలా
ఒక బట్టలో తంతువు తెగిపోతే, వెంటనే నాకు పరమ నాశనం దక్కుతుందని ఒక నిర్మలమైన ఆలోచన కలుగుతుంది.
స్థాపితా మలమ్ ఆదత్తే సూచీ యద్ ఘర్షణం వినా । పరాపవేధవిరహాద్ వ్యాధిస్ సో ఽస్యాః ప్రవర్తతే
ఒక సూచి వదిలిపెట్టినప్పుడు, దాన్ని ఎవ్వరూ రుద్దకపోయినా, అది మురికి పట్టుకుంటుంది. అలాగే, బయట నుంచి ఏదీ గుచ్చకపోతే, దానిలో వ్యాధి కలుగుతుంది.