తుచ్ఛో ఽప్య్ అర్థో ఽల్పసత్త్వానాం యాత్య్ అతిప్రార్థనీయతామ్ । సూచీవృత్తపిశాచీత్వం రాక్షస్యా తపసార్జితమ్
బలహీనులైన వారికి చిన్నది అయినా, అది ఎంతో కావలసినదిగా మారుతుంది. సూచి రూపంలో పిశాచత్వాన్ని ఆ రాక్షసీ తపస్సుతో సంపాదించింది.
అపి పుణ్యశరీరాణాం జాతిబన్ధో న శామ్యతి । అనుసూచి పిశాచీత్వం రాక్షస్యా సముపార్జితమ్
పుణ్యమైన శరీరాలు ఉన్నవారికీ జనన బంధం తీరదు; ఆ రాక్షసికి తాను చేసిన పనుల వల్ల సూచి లాంటి పిశాచత్వం కలిగింది.
తస్యాం దిగన్తభ్రమణే ప్రవృత్తాయాం సహానిలైః । తత్రైవ సా తనుస్ స్థూలా గలితా శారదాభ్రవత్
ఆమె గాలులతో కలిసి దిక్కులన్నీ తిరుగుతూ ఉండగా, ఆమె దేహం అక్కడే శరదృతువులోని మేఘంలా కరిగిపోయింది.
కస్యచిద్ వివశాఙ్గస్య క్షీవస్య విపులస్య వా । ప్రవిశ్యాన్తర్ వాతసూచీ భవత్య్ అతి విషూచికా
ఎవరైనా బలహీనుడైనా, క్షీణుడైనా, లావుగా ఉన్నవాడైనా, వారి లోపల గాలి సూచి ప్రవేశిస్తే, అది తీవ్రమైన విషూచిక వ్యాధిగా మారుతుంది.
కస్యచిత్ తనుదేహస్య స్వచ్ఛస్య సుధియో ఽపి చ । ప్రవిశ్య జీవసూచిత్వే భవత్య్ అన్తర్ విషూచికా
ఎవరైనా స్వచ్ఛమైన, జ్ఞానవంతుడైన సున్నితమైన దేహంలోకి ఆ సూచి ప్రవేశిస్తే, అది లోపలే విషూచిక వ్యాధిగా మారుతుంది.
ఏవం క్వచిత్ తృప్యతి సా దుర్బుద్ధిహృదయస్థితా । క్వచిద్ ఉచ్ఛిద్యతే పుణ్యైర్ మన్త్రౌషధికృతక్రమైః
అలా, కొన్ని సార్లు ఆ తప్పుదారి పట్టిన హృదయం తృప్తి పొందుతుంది; మరికొన్ని సార్లు మంత్రాలు, ఔషధాలు, పుణ్యకార్యాల వల్ల అది నశించిపోతుంది.
ఆసీద్ బహూని వర్షాణి భ్రమణైకపరాయణా । దేహద్వయేన గచ్ఛన్తీ వ్యోమ్ని భూమితలే తథా
అది ఎన్నో సంవత్సరాలు, ఎక్కడికైనా తిరుగుతూ, రెండు శరీరాలతో ఆకాశంలోనూ భూమిపై కూడా సంచరించేది.
రజస్తిరోహితా భూమౌ హస్తే ఽఙ్గులితిరోహితా । ప్రభాతిరోహితా వ్యోమ్ని వస్త్రే సూత్రతిరోహితా
భూమిపై అది దుమ్ము కప్పి దాగిపోతుంది; చేతిలో వేళ్ల వెనుక కనిపించదు; ఆకాశంలో వెలుతురుతో మరుగైపోతుంది; వస్త్రంలో దారం కప్పి కనిపించదు.
అన్తస్స్థా స్నాయుసరితి దుర్భగే పాంసుపాణ్డుని । శుష్కరేఖాసరిత్ఖాతే సూక్ష్మరేఖాజరత్తృణే
అది లోపల నరాల నదిలో ఉంటుంది; దురదృష్టవశాత్తు పసుపు మట్టిలో దాగి ఉంటుంది; ఎండిపోయిన నదిలో రేఖల మధ్య; పాత గడ్డిలో సూక్ష్మమైన రేఖల్లో కనిపిస్తుంది.
అర్థహీనే గతచ్ఛాయే శూన్యే ఉచ్ఛ్వాసకారిణి । మక్షికావాతహరణే శ్రీవృక్షపరివర్జితే
అర్థం లేని, నీడ కూడా లేని, ఖాళీగా ఉన్న, ఊపిరి మాత్రమే ఉన్న చోట, ఈగలు గాలిలో ఎగురుతూ పోతున్నప్పుడు, శుభదాయకమైన వృక్షం కూడా లేని ప్రదేశంలో,
స్థూలాస్థిగ్రన్థివలితే నిత్యకమ్పస్ఫురత్తలే । అనాత్మీయాచ్ఛనీహారశుద్ధాంశుకకృతభ్రమే
పెద్ద ఎముకలు ముడిపడి ఉన్న, ఎప్పుడూ కంపించే, తడబడే నేలపై, ఇతరుల వస్త్రపు స్వచ్ఛమైన కాంతి వల్ల కలిగే మాయలో,
కిణస్థాణ్వగ్రవిశ్రాన్తమక్షికావిఙ్కవాయసే । రౌక్ష్యరూఢరసద్వాతే విలోలాఙ్గులిశాఖిని
గడ్డి కాండం చివర విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, ఈగల గాలి గుబురుగా ఉన్నప్పుడు, రసం లేని పొడి గాలిలో, వణికే వేళ్ల కొమ్మలపై,
మలాభ్రలేఖాసంసారే స్వాఙ్గులివ్రణగర్తకే । స్వేదావశ్యాయదుష్ష్ఠ్యూతే పర్వవాల్మీకపర్వతే
కలుషితమైన మబ్బుల రేఖల ప్రపంచంలో, తాను వేసిన వేళ్ల గాయాల లోయల్లో, చెమట, మబ్బు, మలిన ద్రవాలు కలిసిన చోట, మడమల కొండలు, పుట్టగొడుగులపై,
కచత్పాంసుజలభ్రాన్తౌ నఖాజగరకర్కశే । క్వచిత్ క్వచిత్ సరిద్భీతభీతయూకాకుపాన్థకే
ఎప్పుడో మట్టి, నీరు, మాయలో తడిసి, పాము చర్మంలా గట్టిగా ఉన్న నఖాలతో; మరికొన్ని సార్లు, నది దగ్గర భయంతో, పిప్పీలు ఉన్న బావి పక్క దారిలో నడుస్తూ ఉంటుంది.
విరలా శుష్కసన్దృష్టపిటకాపూతపల్వలే । మధ్యస్థలేఖామార్గౌఘే శీతశ్వసనగోచరే
చాలా అరుదుగా, పొడి పొడిగా, పగుళ్లు పడ్డ మచ్చలు, మురికి నీటి గుంటలు కనిపించే చోట; దారిమధ్యలో, చల్లని గాలులు వీచే ప్రాంతంలో ఉంటుంది.
గ్రస్తయూకానరౌఘాసృక్పూర్ణసృక్వినఖాస్యతామ్ । దధతాఙ్గుష్ఠయక్షేణ క్రాన్తే సర్వత్ర పాతినా
పిప్పీలు, మచ్చలు, రక్తంతో నిండిన నోర్లు, నఖాల గాట్లు ఉన్నవిగా; బొటనవేలు, చక్రం ఒత్తిడితో, లాగుతున్నవాడు ఎక్కడికైనా తీసుకెళ్తూ ఉంటుంది.
నానావిరచనా చిత్రపటపత్తనగామినీ । గమాగమపరిశ్రాన్తా తత్రాత్యన్తచిరాశ్వగా
వివిధ అలంకారాలతో, చిత్రపటంలా పట్టణాల్లో సంచరిస్తూ; వచ్చిపోతూ అలసిపోయి, అక్కడ చాలా కాలం విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది.
నగరాన్ నగరే న్యస్తసూత్రభాణ్డికభారిణీ । ప్రాప్తే కరతలారణ్యే బలీవర్దవివర్తినీ
ప్రతి ఊరిలోనూ, దారాలు, పనిముట్లు మోస్తూ, చేతిలో పట్టుకుని పోతూ, ఆ చుట్టు చెట్ల అడవిలోకి చేరినప్పుడు, ఎద్దులు తిప్పినట్లయింది.
గుప్తే విశ్రమణాయైవ మనాక్ కరపరిచ్యుతా । తన్తుప్రోతముఖాకృష్టిఖిన్నా క్వాపి విశీర్యతే
దాచిన చోట, కొద్దిగా చేతిలోంచి జారిపడి, విశ్రాంతి కోసం ఆగింది. నోటిలోంచి దారం లాగడంలో అలసిపోయి, ఎక్కడో ఒకచోట విరిగిపడింది.
వేధనం కర్ణసంశ్లిష్టా కఠినాపి న సాకరోత్ । న హి తీక్ష్ణో బహిః కార్యే నీచత్వం విజహాతి చేత్
కఠినంగా ఉన్నా, చెవికి దగ్గరగా పెట్టినా, అది చీల్చలేదు. ఎందుకంటే మనస్సు ముద్దుగా ఉన్నప్పుడు, ఎంత పదును ఉన్నదైనా తన పని చేయదు.
సాయస్సూచీ మనస్సూచ్యా వలితా విజహార హ । దిక్ష్వ్ అప్స్వ్ ఇవ శిలాగుర్వీ నావఙ్గవలితా సతీ
ఆ అలసిన సూచి, మనస్సు సూచి వంకరగా తిప్పినందున, తిరుగుతూ పోయింది. నీటిలో బరువైన రాయి వంగిపోతే మునిగిపోనట్టు, అది కూడా దిగిపోలేదు.
విససార దిగన్తేషు సాన్తఃకరణసత్తయా । తృణలేఖేవ పవనశక్త్యా సంసృతిరూపయా
మనస్సు యొక్క అసలు స్వభావంతో, సంసారం అన్ని దిక్కులకూ వ్యాపిస్తుంది. ఇది గాలి తాకిడితో గడ్డి రెక్క కదిలినట్టు విస్తరిస్తుంది.
ముఖేన సూక్ష్మసూత్రాన్తం త్యజన్తీ సుశిరోమ్భనే । పరాపూరోద్యమేనాశు జాతేవ హృదయాన్వితా
ఒక స్త్రీ తన హృదయంతో కలసి, బిడ్డను త్వరగా జన్మించేసినట్టు, అందమైన నూలు నడుములో, నోటివద్ద నుంచి సూక్ష్మమైన నూలు చివరను త్వరగా విడిచిపెడుతుంది.
పరాపూరరసేనేవ సూచ్యా హృత్ సువికాసితమ్ । అనారతవమత్ సూక్ష్మసూత్రాన్తమ్ ఇవ సూమ్భనే
ఎలా అంటే, పరమమైన ఆనందరసంతో, సూచి హృదయాన్ని విపులంగా తెరిచి, నూలు నడుములో ఎప్పటికీ సూక్ష్మనూలు చివరను విడిచిపెడుతుందో అలా.
తీక్ష్ణైర్ అపి చిరక్షీణః పూర్యతే నిర్విచారణమ్ । దృష్టాన్తో ఽత్ర క్షణాత్ సూచ్యా పూరితో జర్జరః పటః
ఎంత కాలంగా పాడైపోయినదైనా, పదునైన వస్తువులతో ఆలోచన లేకుండానే నిండిపోతుంది. ఇక్కడ ఉదాహరణ, సూచి తాకిన వెంటనే చినిగిన బట్ట నిండిపోవడమే.
సూత్రాంశునిర్గతైర్ యోగ్యం సూచ్యా హృదయమ్ అర్జితమ్ । పరపూరణయైవాశు తేజశ్ చ కచితార్కరుక్
దారపు కిరణాలతో సూచి వస్త్ర హృదయాన్ని పొందుతుంది. అదే ఉన్నతమైన నింపుతో, ఆ ప్రకాశం కూడా త్వరగా అల్లబడుతుంది, ఎలాగో సూర్యకిరణాలు వస్త్రంలో కలిసిపోతాయో అలా.
అకస్మాత్ తేన రూఢేణ క్షీణపూరణరూపిణా । హృదయే రాక్షసీ సూచీ కర్మణాతప్యతేవ సా
ఆ నింపుడు తగ్గిన రూపం ఆకస్మాత్తుగా వస్త్ర హృదయంలో స్థిరపడినప్పుడు, ఆ రాక్షసి సూచి, తన కర్మఫలితంలా, బాధపడుతుంది.
వేధం ఖురరవేణైవ కరోతీషత్ప్రచారితా । ప్రకృతేన నిజేనాపి ఖేదాయ వ్యవహారితా
సూచి కొంచెం కదిలితే, గుర్రపు నఖాల శబ్దంలా చీల్చే శబ్దం చేస్తుంది. తన సహజ స్వభావంతో పనిచేస్తున్నప్పుడు కూడా అలసటను కలిగిస్తుంది.
సఞ్చారయతి వస్త్రేషు సూత్రం చతురవేధనా । ఆదీర్ఘం వాసనాతన్తుం శరీరేష్వ్ ఇవ వేదనా
సూచి వస్త్రంలో నాలుగు దారుల చీలికతో దారాన్ని కదిలిస్తుంది. అలాగే, శరీరాల్లో దీర్ఘమైన వాసనారూపమైన దారాన్ని, అనుభూతిలా, చేర్చుతుంది.
సఞ్చార్యమాణా వేగేన ధావతీవాక్షిపాటనే । అదర్శితముఖా ఏవ దుర్జనా మర్మవేధినః
సూది దుస్తుల్లో వేగంగా పరుగెత్తుతుంది, దాని ముఖం కనబడదు. అలాగే, చెడు మనుషులు ఎవరికీ కనిపించకుండా లోపలికి గాయపరచేవారు.