ఏకవస్త్వనురాగాణామ్ అహో ను విషమా గతిః । దేహో ఽపి తృణవత్ త్యక్తో రాక్షస్యా నిజయేచ్ఛయా
ఒకదానిపైనే మక్కువ కలిగినవారికి జీవితం ఎంత కష్టమో చూడండి! ఆ రాక్షసి తన శరీరాన్ని గడ్డి మాదిరిగా తానే విడిచిపెట్టింది.
ఏకవస్త్వతిగర్వేణ నశ్యన్త్య్ అన్యా హి సంవిదః । రాక్సస్యా గ్రాసగర్వేణ దేహనాశో ఽపి నేక్షితః
ఒకదానిపైనెక్కువ గర్వం కలిగిన ఇతర మనస్సులు నశించిపోతాయి. కాని ఆ రాక్షసి తాను మింగగల శక్తిపై గర్వంతో, తన శరీరం నశించినదాన్ని కూడా గమనించలేదు.
నాశో ఽపి సుఖయత్య్ అజ్ఞమ్ ఏకవస్త్వతిరాగిణమ్ । సూచీభూతా విదేహాపి పరితుష్టైవ రాక్షసీ
ఒకదానిపైనెక్కువ మక్కువ ఉన్న అజ్ఞానులకు నాశనం కూడా సుఖమే. ఆ రాక్షసి, శరీరం లేకపోయినా, సూచి రూపంలో ఉన్నా, పూర్తిగా తృప్తిగా ఉండిపోయింది.
అన్యా బభూవ తల్లగ్నా సా తథా జీవసూచికా । వ్యోమాత్మికా నిరాకారా వ్యోమవృత్తిశరీరకా
మరొక జీవసూచి ఆ సూచికి అంటుకొని, ఆకాశ స్వభావంతో, రూపం లేకుండా, ఆకాశంలో జరిగే క్రియలే తన శరీరంగా ఉండిపోయింది.
తేజస్తన్తుప్రవాహాభా ప్రాణతన్తుమయాత్మికా । శూలసంవేదనాకారా తద్రన్ధ్రార్కాంశుసున్దరీ
ఆమె ప్రకాశవంతమైన తంతువుల ప్రవాహంలా కనిపించి, ప్రాణ తంతువులతో కూడిన స్వరూపంతో, ముల్లెదురుగా బాధను కలిగించే రూపంలో, ఆ రంధ్రంలోకి సూర్యకిరణం పోయినట్టుగా అందంగా మెరిసింది.
పృథక్స్థేవాసిధారా సా పరమాణ్వావలీవ చ । కౌసుమీ గన్ధలేఖేవ కలాకలనరూపిణీ
ఆమె వేరుగా ఉన్న కత్తిపొడవులా, లేదా పరమాణువుల వరుసలా, పువ్వు పరిమళపు గీతలా, ఎంతో సున్నితమైన కళారూపాన్ని ధరించింది.
పాపాత్మికా మనోవృత్తిస్ సా హి తస్యాస్ తథా స్థితా । పరప్రాణదశావేధపరమార్థపరాయణా
ఆమె పాపాత్మ స్వభావంతో, మనస్సులో కలిగే అలజడిగా అక్కడే నిలిచిపోయింది; ఇతరుల ప్రాణ స్థితిని చీల్చడమే తన పరమార్ధంగా భావించింది.
ఏవమ్ అస్యాస్ తనుర్ జాతా సూచిద్వయమయీ హి సా । నీవారశూకవత్ తన్వీ కర్పాసాంశుసుపేలవా
ఈ విధంగా, ఆమె శరీరం రెండు సూదుల వలె ఏర్పడింది. అది అడవి బియ్యం పొట్టు లా పలుచగా, పత్తి నూలు లా మృదువుగా ఉంది.
తనుద్వయేన తేనాసౌ ప్రవిశ్య హృదయం నృణామ్ । వేధయన్తీ తతః క్రూరా ప్రబభ్రామ దిశో దశ
ఆ రెండు సూదుల రూపంతో, ఆమె మనుషుల హృదయాల్లోకి ప్రవేశించి, వాటిని చీల్చింది. ఆ తరువాత, భయంకరంగా మారి, పది దిక్కులలో తిరిగింది.
సర్వస్ స్వసఙ్కల్పవశాల్ లఘుర్ భవతి వా గురుః । కర్కట్యోగ్రం వపుస్ త్యక్త్వా సూచీత్వమ్ ఉరరీకృతమ్
తన సంకల్ప బలంతో, ఆమె తేలికగా గానీ, భారంగా గానీ మారుతుంది. పూర్వం ఉన్న కర్కటక రూపాన్ని వదిలి, సూచి రూపాన్ని స్వీకరించింది.
తుచ్ఛో ఽప్య్ అర్థో ఽల్పసత్త్వానాం యాత్య్ అతిప్రార్థనీయతామ్ । సూచీవృత్తపిశాచీత్వం రాక్షస్యా తపసార్జితమ్
బలహీనులైన వారికి చిన్నది అయినా, అది ఎంతో కావలసినదిగా మారుతుంది. సూచి రూపంలో పిశాచత్వాన్ని ఆ రాక్షసీ తపస్సుతో సంపాదించింది.
అపి పుణ్యశరీరాణాం జాతిబన్ధో న శామ్యతి । అనుసూచి పిశాచీత్వం రాక్షస్యా సముపార్జితమ్
పుణ్యమైన శరీరాలు ఉన్నవారికీ జనన బంధం తీరదు; ఆ రాక్షసికి తాను చేసిన పనుల వల్ల సూచి లాంటి పిశాచత్వం కలిగింది.
తస్యాం దిగన్తభ్రమణే ప్రవృత్తాయాం సహానిలైః । తత్రైవ సా తనుస్ స్థూలా గలితా శారదాభ్రవత్
ఆమె గాలులతో కలిసి దిక్కులన్నీ తిరుగుతూ ఉండగా, ఆమె దేహం అక్కడే శరదృతువులోని మేఘంలా కరిగిపోయింది.
కస్యచిద్ వివశాఙ్గస్య క్షీవస్య విపులస్య వా । ప్రవిశ్యాన్తర్ వాతసూచీ భవత్య్ అతి విషూచికా
ఎవరైనా బలహీనుడైనా, క్షీణుడైనా, లావుగా ఉన్నవాడైనా, వారి లోపల గాలి సూచి ప్రవేశిస్తే, అది తీవ్రమైన విషూచిక వ్యాధిగా మారుతుంది.
కస్యచిత్ తనుదేహస్య స్వచ్ఛస్య సుధియో ఽపి చ । ప్రవిశ్య జీవసూచిత్వే భవత్య్ అన్తర్ విషూచికా
ఎవరైనా స్వచ్ఛమైన, జ్ఞానవంతుడైన సున్నితమైన దేహంలోకి ఆ సూచి ప్రవేశిస్తే, అది లోపలే విషూచిక వ్యాధిగా మారుతుంది.
ఏవం క్వచిత్ తృప్యతి సా దుర్బుద్ధిహృదయస్థితా । క్వచిద్ ఉచ్ఛిద్యతే పుణ్యైర్ మన్త్రౌషధికృతక్రమైః
అలా, కొన్ని సార్లు ఆ తప్పుదారి పట్టిన హృదయం తృప్తి పొందుతుంది; మరికొన్ని సార్లు మంత్రాలు, ఔషధాలు, పుణ్యకార్యాల వల్ల అది నశించిపోతుంది.
ఆసీద్ బహూని వర్షాణి భ్రమణైకపరాయణా । దేహద్వయేన గచ్ఛన్తీ వ్యోమ్ని భూమితలే తథా
అది ఎన్నో సంవత్సరాలు, ఎక్కడికైనా తిరుగుతూ, రెండు శరీరాలతో ఆకాశంలోనూ భూమిపై కూడా సంచరించేది.
రజస్తిరోహితా భూమౌ హస్తే ఽఙ్గులితిరోహితా । ప్రభాతిరోహితా వ్యోమ్ని వస్త్రే సూత్రతిరోహితా
భూమిపై అది దుమ్ము కప్పి దాగిపోతుంది; చేతిలో వేళ్ల వెనుక కనిపించదు; ఆకాశంలో వెలుతురుతో మరుగైపోతుంది; వస్త్రంలో దారం కప్పి కనిపించదు.
అన్తస్స్థా స్నాయుసరితి దుర్భగే పాంసుపాణ్డుని । శుష్కరేఖాసరిత్ఖాతే సూక్ష్మరేఖాజరత్తృణే
అది లోపల నరాల నదిలో ఉంటుంది; దురదృష్టవశాత్తు పసుపు మట్టిలో దాగి ఉంటుంది; ఎండిపోయిన నదిలో రేఖల మధ్య; పాత గడ్డిలో సూక్ష్మమైన రేఖల్లో కనిపిస్తుంది.
అర్థహీనే గతచ్ఛాయే శూన్యే ఉచ్ఛ్వాసకారిణి । మక్షికావాతహరణే శ్రీవృక్షపరివర్జితే
అర్థం లేని, నీడ కూడా లేని, ఖాళీగా ఉన్న, ఊపిరి మాత్రమే ఉన్న చోట, ఈగలు గాలిలో ఎగురుతూ పోతున్నప్పుడు, శుభదాయకమైన వృక్షం కూడా లేని ప్రదేశంలో,
స్థూలాస్థిగ్రన్థివలితే నిత్యకమ్పస్ఫురత్తలే । అనాత్మీయాచ్ఛనీహారశుద్ధాంశుకకృతభ్రమే
పెద్ద ఎముకలు ముడిపడి ఉన్న, ఎప్పుడూ కంపించే, తడబడే నేలపై, ఇతరుల వస్త్రపు స్వచ్ఛమైన కాంతి వల్ల కలిగే మాయలో,
కిణస్థాణ్వగ్రవిశ్రాన్తమక్షికావిఙ్కవాయసే । రౌక్ష్యరూఢరసద్వాతే విలోలాఙ్గులిశాఖిని
గడ్డి కాండం చివర విశ్రాంతి తీసుకుంటూ, ఈగల గాలి గుబురుగా ఉన్నప్పుడు, రసం లేని పొడి గాలిలో, వణికే వేళ్ల కొమ్మలపై,
మలాభ్రలేఖాసంసారే స్వాఙ్గులివ్రణగర్తకే । స్వేదావశ్యాయదుష్ష్ఠ్యూతే పర్వవాల్మీకపర్వతే
కలుషితమైన మబ్బుల రేఖల ప్రపంచంలో, తాను వేసిన వేళ్ల గాయాల లోయల్లో, చెమట, మబ్బు, మలిన ద్రవాలు కలిసిన చోట, మడమల కొండలు, పుట్టగొడుగులపై,
కచత్పాంసుజలభ్రాన్తౌ నఖాజగరకర్కశే । క్వచిత్ క్వచిత్ సరిద్భీతభీతయూకాకుపాన్థకే
ఎప్పుడో మట్టి, నీరు, మాయలో తడిసి, పాము చర్మంలా గట్టిగా ఉన్న నఖాలతో; మరికొన్ని సార్లు, నది దగ్గర భయంతో, పిప్పీలు ఉన్న బావి పక్క దారిలో నడుస్తూ ఉంటుంది.
విరలా శుష్కసన్దృష్టపిటకాపూతపల్వలే । మధ్యస్థలేఖామార్గౌఘే శీతశ్వసనగోచరే
చాలా అరుదుగా, పొడి పొడిగా, పగుళ్లు పడ్డ మచ్చలు, మురికి నీటి గుంటలు కనిపించే చోట; దారిమధ్యలో, చల్లని గాలులు వీచే ప్రాంతంలో ఉంటుంది.
గ్రస్తయూకానరౌఘాసృక్పూర్ణసృక్వినఖాస్యతామ్ । దధతాఙ్గుష్ఠయక్షేణ క్రాన్తే సర్వత్ర పాతినా
పిప్పీలు, మచ్చలు, రక్తంతో నిండిన నోర్లు, నఖాల గాట్లు ఉన్నవిగా; బొటనవేలు, చక్రం ఒత్తిడితో, లాగుతున్నవాడు ఎక్కడికైనా తీసుకెళ్తూ ఉంటుంది.
నానావిరచనా చిత్రపటపత్తనగామినీ । గమాగమపరిశ్రాన్తా తత్రాత్యన్తచిరాశ్వగా
వివిధ అలంకారాలతో, చిత్రపటంలా పట్టణాల్లో సంచరిస్తూ; వచ్చిపోతూ అలసిపోయి, అక్కడ చాలా కాలం విశ్రాంతి తీసుకుంటుంది.
నగరాన్ నగరే న్యస్తసూత్రభాణ్డికభారిణీ । ప్రాప్తే కరతలారణ్యే బలీవర్దవివర్తినీ
ప్రతి ఊరిలోనూ, దారాలు, పనిముట్లు మోస్తూ, చేతిలో పట్టుకుని పోతూ, ఆ చుట్టు చెట్ల అడవిలోకి చేరినప్పుడు, ఎద్దులు తిప్పినట్లయింది.
గుప్తే విశ్రమణాయైవ మనాక్ కరపరిచ్యుతా । తన్తుప్రోతముఖాకృష్టిఖిన్నా క్వాపి విశీర్యతే
దాచిన చోట, కొద్దిగా చేతిలోంచి జారిపడి, విశ్రాంతి కోసం ఆగింది. నోటిలోంచి దారం లాగడంలో అలసిపోయి, ఎక్కడో ఒకచోట విరిగిపడింది.
వేధనం కర్ణసంశ్లిష్టా కఠినాపి న సాకరోత్ । న హి తీక్ష్ణో బహిః కార్యే నీచత్వం విజహాతి చేత్
కఠినంగా ఉన్నా, చెవికి దగ్గరగా పెట్టినా, అది చీల్చలేదు. ఎందుకంటే మనస్సు ముద్దుగా ఉన్నప్పుడు, ఎంత పదును ఉన్నదైనా తన పని చేయదు.