నేహ ప్రజాయతే కిఞ్చిన్ నేహ కిఞ్చన నశ్యతి । జగద్ గన్ధర్వనగరరూపేణ బ్రహ్మబృంహితమ్
ఇక్కడ ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ నశించదు; గంధర్వ నగరంలా ఉన్న ఈ జగత్తు బ్రహ్మంలో విస్తరించి కనిపిస్తుంది.
యథైవ బ్రహ్మజాదీనాం జీవానాం సదసన్మయీ । సత్తా తథైవ సర్వేషామ్ ఆసరీసృపమ్ ఆసురమ్
బ్రహ్మ మొదలైన అన్ని జీవుల ఉనికీ నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ కలిసే ఉంటుంది. అలాగే పాము గాని, రాక్షస గాని, ఏ జీవమైనా వారి ఉనికీ కూడా ఇదే విధంగా ఉంటుంది.
సంవిద్విభ్రమ ఏవాయమ్ ఏవమ్ అభ్యుత్థితో ఽప్య్ అసత్ । ఆబ్రహ్మ కీటసంవిత్తేస్ సమ్యక్సంవేదనక్షయః
ఇది మనసులో కలిగే అయోమయం మాత్రమే. ఇది ఎలా కనిపించినా, నిజంగా లేదు. బ్రహ్మ నుండి పురుగు వరకు, సరిగ్గా జ్ఞానం పోయినప్పుడు, అవగాహన కూడా పోతుంది.
యథా సమ్పద్యతే బ్రహ్మా కీటస్ సమ్పద్యతే తథా । కీటస్ తు రూఢభూతౌఘవలనాత్ తుచ్ఛకర్మతః
బ్రహ్మ ఎలా పుట్టాడో, పురుగు కూడా అలాగే పుడుతుంది. కానీ పురుగు, దేహంలో స్థూలభూతాలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల, దాని పనులు అతి చిన్నవిగా ఉండటం వల్ల పరిమితంగా ఉంటుంది.
యద్ ఏవ జీవనం జీవే చేత్యోన్ముఖమయాత్మకమ్ । తద్ ఏవ పౌరుషం తస్మిన్ సారం కర్మ తద్ ఏవ చ
ప్రతి జీవిలో ఉన్న జీవితం, విషయాల పట్ల ఆకర్షణతో కూడి ఉంటుంది. అదే దానికి పురుషత్వం, అదే దాని అసలు తత్వం, అదే దాని కర్మ కూడా.
బ్రహ్మణస్ సర్గతాహన్తే కీటస్యాప్య్ అసదుత్థితే । చిత్తమాత్రాత్మకే భ్రాన్తే ప్రేక్షామాత్రభవత్క్షయే
బ్రహ్మదేవుడి సృష్టి నుంచి ఒక పురుగు నాశనం వరకు, మనస్సు అనే మాయ పోయినప్పుడు, కేవలం శుద్ధమైన దర్శనం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
మాతృమానప్రమేయార్థో న చిన్మాత్రేతరో యదా । తదా ద్వైతైక్యవాదార్థశ్ శశశృఙ్గాబ్జినీసమః
తెలిసినవాడు, తెలుసుకునే మార్గం, తెలిసినది — ఇవన్నీ శుద్ధచైతన్యం కాకుండా వేరుగా లేనప్పుడు, ద్వైతం లేదా అద్వైతం అనే మతాలు నక్కకు కొమ్ముల్లా, ఆకాశంలో కమలంలా అసత్యంగా ఉంటాయి.
భావదార్ఢ్యాత్మకం మిథ్యా బ్రహ్మణో ఽణ్డం విభావ్యతే । ఆత్మైవ కోశకారేణ లాలారూపాత్మకం యథా
బ్రహ్మదేవుడి అండం స్థిరంగా ఉన్నట్టు కనిపించినా, అది మన ఊహ మాత్రమే; అది ఎలా అంటే, పట్టు పురుగు తన ఉమ్ముతో తనకు తానే గుడ్డ కట్టుకున్నట్టు.
సత్తయా బ్రహ్మణా యద్ యద్ యథా దృష్టం విభాతి తత్ । తత్ తథా దృశ్యతే తజ్జ్ఞైస్ స్వభావస్యైష నిశ్చయః
బ్రహ్మదేవుడు ఏదిని నిజంగా చూస్తాడో, అది అలాగే కనిపిస్తుంది; ఇదే వాస్తవాన్ని తెలుసుకున్నవారి నిశ్చయమైన భావన.
యథా యద్ ఉదితం వస్తు తన్ న తత్తాం వినా భవేత్ । నిమేషమ్ అపి కల్పో వా స్వభావస్యైష నిశ్చయః
ఏది ఎప్పుడు పుట్టినా, అది తన స్వభావం లేకుండా క్షణమైనా, యుగమైనా ఉండదు. ఇదే వస్తువుల స్వభావం గురించి నిస్సందేహమైన జ్ఞానం.
అలీకమ్ ఇదమ్ ఉత్పన్నమ్ అలీకం చ వివర్ధతే । అలీకమ్ ఏవ స్వదతే తథాలీకం విలీయతే
ఇది కల్పితమే పుట్టింది, కల్పితమే పెరుగుతుంది. కల్పితమే అనుభవిస్తుంది, చివరికి కల్పితమే లయమవుతుంది.
చిన్మాత్రస్యాన్తరే సర్గశ్ చిన్మాత్రం సకలాన్తరే । తత్త్వాత్ సమస్తసత్తానాం చిన్మాత్రం సర్వమ్ ఏవ వా
శుద్ధచైతన్యంలో సృష్టి ఉంది; అన్ని లోపల శుద్ధచైతన్యమే ఉంది. వాస్తవానికి, సమస్త జీవులలో శుద్ధచైతన్యమే ఉంది, లేదా అన్నీ శుద్ధచైతన్యమే.
చిన్మాత్రమ్ ఏవ బహిర్ అన్తర్ ఉపర్య్ అధస్తాన్ మానప్రమేయమ్ ఇతి మాతృపదం చ ధత్తే । నిత్యోపశాన్తమ్ ఇతి తేన సమస్తసత్తా నిత్యం స్థితం సుసమమ్ ఏకమ్ అపేతతుర్యమ్
శుద్ధచైతన్యమే లోపల, బయట, పై, కింద, తెలిసేవాడు, తెలిసే మార్గం, తెలిసినది అన్నీ. అందువల్ల అది తెలిసేవాడి స్థితిని పొందుతుంది. అది ఎప్పుడూ ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. దీనివల్ల సమస్త సృష్టి ఎప్పుడూ ఒకటిగా, సమంగా, తూర్యావస్థకి అతీతంగా నిలుస్తుంది.
అత్రైవోదాహరన్తీమమ్ ఇతిహాసం పురాతనమ్ । రాక్షస్యోక్తం మహాప్రశ్నజాలమ్ ఆవలితాఖిలమ్
ఇక్కడ ఒక పురాతన కథను చెబుతారు. అది రాక్షసీ అడిగిన అనేక ప్రశ్నలతో కూడిన గొప్ప సందేహాల వలయాన్ని పోలి ఉంటుంది.
అస్తి కజ్జలపఙ్కాద్రేర్ ఇవోగ్రా సాలభఞ్జికా । హిమాద్రేర్ ఉత్తరే పార్శ్వే కర్కటీ నామ రాక్షసీ
హిమాలయ పర్వతానికి ఉత్తర భాగంలో, కజ్జలపు పర్వతంపై ఉన్న ఉగ్రమైన శాలభంజికను పోలి, కర్కటి అనే రాక్షసీ ఉంది.
విషూచికాభిధానా యా కన్యా సా న్యాయబాధికా । విన్ధ్యాటవీవ దేహేన యుక్త్యా కార్శ్యమ్ ఉపాగతా
విషూచిక అనే పేరుగల ఆ యువతి, న్యాయానికి లోబడి, వింద్య అటవీలా తన శరీరం బలహీనమై, తర్కంతో క్షీణించింది.
మహాబలాగ్నినయనా రోదోరన్ధ్రావపూరిణీ । నీలామ్బరామ్బరా కృష్ణా దేహబద్ధేవ యామినీ
ఆమె కన్నులు మహా అగ్నిలా మండుతుంటే, ముక్కులో పొగ నిండిపోయింది. నీలం వస్త్రాలు ధరించి, రాత్రిలా నల్లగా, శరీరంలో బందించబడినదిగా ఉంది.
నీహారవసనాచ్ఛన్నా మేదురాభ్రశిరఃపటా । లమ్బాభ్రబిమ్బోరసిజా నిత్యోర్ధ్వతిమిరోర్ధ్వజా
మంచు వలె ఉన్న వస్త్రాలతో కప్పబడి, మేఘం లాంటి తలపట్టాతో, ఆమె వక్షోజాలు వేలాడే మబ్బుల్లా మెరిసిపోతూ, ఎప్పుడూ చీకటి పతాకాన్ని ఎత్తిపడేస్తూ ఉంటుంది.
స్థిరవిద్యుల్లతానేత్రా తమాలతరుతారకా । వైడూర్యశూర్పాగ్రనఖీ భస్మనీహారహాసినీ
ఆమె కన్నులు మెరుపులాంటి వెలుగు రేఖల్లా స్థిరంగా మెరిసిపోతూ, తమాల వృక్షాల మధ్య నక్షత్రాల్లా కనిపిస్తాయి. ఆమె వేళ్ల గోర్లు వైడూర్య రత్నపు అంచుల్లా మెరుస్తూ, బూడిద మాల ధరించి నవ్వుతూ ఉంటుంది.
నిర్మాంసనరదేహౌఘపుష్పస్రగ్దామభూషితా । సర్వాఙ్గోగ్రాన్త్రసమ్ప్రోతశవమాలావిరాజితా
మాంసం లేని మానవ దేహాల గుత్తులు పూలమాలలుగా అలంకరించబడి, ఆమె శరీరమంతా భయంకరమైన ఆంతరాలు కలిగిన శవమాలలతో మెరిసిపోతుంది.
వేతాలావేశవివలత్కాలకఙ్కాలకుణ్డలా । అర్కాదానోత్కదీప్తాభ్రభీమోగ్రభుజమణ్డలా
పిశాచ ప్రవేశంతో తలకిందులయ్యే కాల కంకాళాలు ఆమె చెవికొండెలుగా ఉన్నాయి. ఆమె బలమైన చేతులు సూర్యుడు తాకిన మేఘాల్లా భయంకరంగా మెరుస్తున్నాయి.
తస్యా విపులకాయత్వాద్ దుర్లభత్వాన్ నిజాన్ధసః । అతృప్తో ఽర్ణవలేఖాయా ఇవాభూజ్ జాఠరో ఽనలః
ఆమె శరీరం విస్తారంగా ఉండటం వల్ల, తాను దొరికించుకునే ఆహారం చాలా తక్కువగా ఉండటం వల్ల, ఆమె కడుపులోని అగ్ని ఎప్పుడూ తృప్తి చెందలేదు. అది నీటి చినుకు పడినా ఆర్పలేని అగ్ని మాదిరిగా ఉండేది.
న కదాచన సా తృప్తిమ్ ఉపాయాతి మహోదరీ । వడవానలజిహ్వేవ చిన్తయామ్ ఆస చైకదా
ఆ మహోదరీ ఒక్కసారి కూడా తృప్తి చెందలేదు. సముద్రంలో ఉన్న అగ్ని నాలికలా ఎప్పుడూ తడబడి ఉండేది. ఒకసారి ఆమె లోలోపల ఆలోచించసాగింది.
జమ్బుద్వీపగతాన్ సర్వాన్ నిగిరామి జనాన్ యది । అనారతమ్ అనుచ్ఛ్వాసం జలరాశీన్ ఇవార్ణవః
నేను జంబూద్వీపంలో ఉన్న అందరినీ మింగేసినా, నా ఆకలి ఎప్పుడూ ఆగదు. అది నదులన్నింటినీ లోపలికి తీసుకుంటూ ఉండే సముద్రంలా ఎప్పుడూ కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
మేఘేన మృగతృష్ణేవ తన్ మే క్షుద్ ఉపశామ్యతి । అవిరుద్ధైవ సా యుక్తిర్ యయాపది హి జీవ్యతే
మేఘాలు వచ్చినా, మృగతృష్ణ కనిపించినా నా ఆకలి తీరదు. కష్టకాలంలో బ్రతకడానికి ఏ మార్గం ఉపయోగపడుతుందో అదే సరైనది.
మన్త్రౌషధతపోదానదేవపూజాదిరక్షితమ్ । సమమ్ ఏవ జనం సర్వం నిర్బాధం కః ప్రబాధతే
మంత్రాలు, ఔషధాలు, దానం, తపస్సు, దేవతల ఆరాధన వంటి వాటి రక్షణలో ఉన్నప్పుడు, అందరూ నిర్బాధంగా ఉంటే, వారిని ఎవరు సమానంగా బాధించగలరు?
తపః కరోమి పరమమ్ అఖిన్నేనైవ చేతసా । తపసైవ మహోగ్రేణ యద్ దురాపం తద్ ఆప్యతే
నిరుత్సాహం లేకుండా, నేను గొప్ప తపస్సు చేస్తాను. ఎందుకంటే తీవ్రమైన తపస్సుతో సాధించలేనిది కూడా సాధ్యమవుతుంది.
ఇతి సఞ్చిన్త్య సా సర్వజన్తుజాతజిఘత్సయా । తపోఽర్థమ్ అథ సస్మార ప్రదేశం భూతదుర్గమమ్
అంతా ఆలోచించి, అన్ని ప్రాణులను తినాలనే ఆకలితో, తపస్సు కోసం ఒక దుర్గమమైన ప్రాంతాన్ని ఆమె గుర్తు చేసుకుంది.
ఆరురోహ చ తచ్ ఛృఙ్గం స్థిరవిద్యుద్విలోచనా । హస్తపాదాదిమద్దేహా శ్యామలేవాభ్రమణ్డలీ
ఆమె మెరుపులా ఉజ్వలమైన చూపుతో, చేతులు కాళ్లు ఉన్న శరీరంతో, మేఘ సమూహంలా నలుపుగా, ఆ శిఖరాన్ని ఎక్కింది.
తత్రామ్బరామ్బరా స్నాతుం తపః కర్తుం కృతస్థితిః । అతిష్ఠద్ ఏకపాదేన చన్ద్రార్కాస్పన్దలోచనా
అక్కడ ఆమె ఆకాశంలో స్నానం చేయడానికి, తపస్సు చేయడానికి ఒక కాలు మీద నిలబడి, చంద్రుడు, సూర్యుడు లా కదలని కళ్లతో స్థిరంగా నిలిచింది.