అహం కిమ్ ఇతి శబ్దార్థవేదనామ్ సో ఽఙ్గసంవిదమ్ । సంవిదన్ వస్తుశబ్దార్థం జీవః పశ్యతి సార్థకమ్
నేను ఎవరు? అనే మాటల అర్థాన్ని, అవయవాల జ్ఞానాన్ని జీవుడు గ్రహిస్తాడు. ఆ జ్ఞానం వస్తువులూ, పదాలూ నిజమైన అర్థాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకుంటుంది.
తాదృక్సంవేదనస్ సో ఽథ రసశబ్దార్థవేదనమ్ । భావిజిహ్వార్థనామ్నైకదేశే ఽనుభవతి క్షణాత్
అలాంటి అవగాహనతో, ఆత్మ తక్షణమే రుచి, శబ్దం, అర్థాన్ని అనుభవిస్తూ, భావజిహ్వ అనే ప్రాంతంలో వాటిని గ్రహిస్తుంది.
తాదృక్సంవేదనాజ్ జీవశ్ శబ్దార్థోన్ముఖతాం గతః । భవిష్యన్నేత్రనామ్నైకదేశే భవతి భాసనమ్
అలాంటి అవగాహన వల్ల జీవుడు శబ్దార్థం వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు; భవిష్యన్నేత్రం అనే ప్రాంతంలో ప్రకాశం కలుగుతుంది.
తాదృక్సంవేదనస్ సో ఽథ ఘ్రాణం తద్వృత్తివేదనాత్ । స్థితో యస్మిన్ భవిష్యన్తీ తావద్ దృష్ట్యాదితత్స్థితిః
అలాంటి అవగాహనతో, ఆత్మ ముక్కు యొక్క క్రియను గ్రహిస్తుంది; ఎక్కడ స్థిరంగా ఉంటే, అక్కడే చూపు మొదలైన వాటి స్థితి ఉంటుంది.
ఏవమ్ప్రాయస్ స జీవాత్మా కాకతాలీయవచ్ ఛనైః । విశిష్టసన్నివేశత్వం భావితం పశ్యతి స్వతః
ఇలా, ఆ జీవాత్మా, కాకి తాటి కలిసినట్టు, క్రమంగా తనలో ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటును తానే చూసుకుంటుంది.
స తస్య సన్నివేశస్య త్వ్ అసతో ఽపి సతస్ సతః । శబ్దభావైకదేశత్వం శ్రవణార్థేన విన్దతి
అది నిజమైనదా, అబద్ధమా, ఉన్నదా, లేనిదా అనే తేడా లేకుండా, ఆ ఏర్పాటులో శబ్దం కొంత భాగంగా ఉందని వాడు వినిపించడంవల్ల గుర్తిస్తాడు.
స్పర్శభావైకదేశత్వం త్వక్ఛబ్దార్థేన విన్దతి । రసభావైకదేశత్వం జిహ్వార్థాకృతి పశ్యతి
చర్మం, శబ్దం ద్వారా స్పర్శ కొంత భాగంగా ఉందని వాడు తెలుసుకుంటాడు. అలాగే, నాలుకతో రుచి కొంత భాగంగా ఉందని కూడా వాడు గమనిస్తాడు.
రూపభావైకదేశత్వం నేత్రార్థాకృతి పశ్యతి । గన్ధభావైకదేశత్వం నాసికాత్వేన పశ్యతి
కళ్ళతో రూపం కొంత భాగంగా ఉందని వాడు చూస్తాడు. ముక్కుతో వాసన కొంత భాగంగా ఉందని కూడా వాడు గుర్తిస్తాడు.
ఏవమ్భావమయైతత్తా ప్రకటీకరణక్షమమ్ । భవిష్యద్ ఇన్ద్రియాఖ్యం సా రన్ధ్రం పశ్యతి దేహకే
ఇలా ఉన్న లక్షణాలతో కూడిన ఈ స్థితి బయటపడటానికి తగినదిగా ఉంటుంది. భవిష్యత్తులో ఇంద్రియంగా మారబోయే ఆ రంధ్రాన్ని వాడు శరీరంలో గమనిస్తాడు.
ఇత్య్ ఏవమ్ ఆదిజీవస్య రాఘవాద్యతనస్య చ । ఉదేతి ప్రతిభాసాత్మా దేహ ఏవాతివాహికః
రాఘవా, మొదటి జీవుడికైనా, ఇప్పటి జీవుడికైనా, ఈ దేహంలోనే ప్రయాణించే ఆ భ్రమాత్మక స్వరూపమే పుట్టుకొస్తుంది.
అనాఖ్యైవ పరా సత్తా స్వాతివాహికతామ్ ఇవ । సా గచ్ఛత్య్ అప్య్ అగచ్ఛన్తీ తాదృక్శక్త్యాత్మభావనాత్
వివరించలేని పరమ సత్త్వం, మన ఊహా శక్తితో, ప్రయాణించే రూపాన్ని ధరించినట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ, అది వెళ్ళినట్టు అనిపించినా, నిజంగా ఎక్కడికీ పోదు.
మాతృమేయప్రమాణాది యదా బ్రహ్మైవ వేదనాత్ । తదాతివాహికోక్తీనాం కః ప్రసఙ్గస్ తద్ ఏవ తత్
ఎప్పుడు జ్ఞాత, జ్ఞేయం, జ్ఞానం అన్నీ బ్రహ్మమే అని ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకుంటామో, అప్పుడే ప్రయాణం గురించి చెప్పే మాటలకు అర్ధం ఉండదు. అదే నిజం.
అన్యత్వవేదనాద్ అన్యః పరస్మాద్ ఆతివాహికః । బ్రహ్మత్వవేదనాద్ బ్రహ్మ నాసంవిత్తిర్ హి సాన్యథా
వేరుగా ఉన్నదని అనిపించడమే ప్రయాణానికి కారణం. కానీ బ్రహ్మమే అన్న భావన కలిగినప్పుడు, బ్రహ్మమే మిగిలిపోతుంది; వేరే జ్ఞానం ఉండదు.
అసమ్భవాద్ అసంవిత్తేర్ బ్రహ్మాత్మకతయాథవా । కో మోక్షః కో విచారస్ స్యాద్ అలం భేదవికల్పనైః
బ్రహ్మస్వరూపమైన ఆ పరమాత్మను తప్ప ఇంకే విధమైన జ్ఞానం అసాధ్యమైతే, విముక్తి అంటే ఏమిటి, విచారణ అంటే ఏమిటి? ఈ రకరకాల భేదాలు, తేడాలు చాలయ్యాయి.
సిద్ధాన్తకాల ఏవైష ప్రశ్నస్ తే రామ రాజతే । అకాలపుష్పమాలా హి శోభనాపి న శోభతే
రామా, నీ ప్రశ్న ఫలితాన్ని తేల్చే సమయంలో మాత్రమే వెలుగొందుతుంది. కాలానికి తగినప్పుడు కాకుండా వేసిన పువ్వుల మాల ఎంత అందంగా ఉన్నా, నిజంగా అందంగా కనిపించదు.
సార్థైవానర్థికాకాలమాలా వివలితా యథా । తథైవాకాలగీర్ జన్తోస్ సర్వం కాలే హి శోభతే
సరైన సమయంలో కాకుండా వేసిన పువ్వుల మాల ఎంత అలంకరించినా నప్పదు. అలాగే, జీవి అనవసరంగా మాట్లాడిన మాటలు కూడా అర్ధం ఉండవు. ప్రతీది తన సమయానికే అందంగా ఉంటుంది.
ప్రతిబన్ధాభ్యనుజ్ఞానాం కాలో దాతేతి దృశ్యతే । నను సర్వపదార్థానాం కాలేన ఫలయోగితా
అడ్డంకులు, అనుమతులు ఇవన్నీ కాలమే ఇస్తుంది. నిజంగా, ప్రతి విషయానికి ఫలితాన్ని కలిగించేది కాలమే.
ఏవమ్ ఏష స జీవాత్మా సుప్తాత్మా సముపస్థితః । పితామహత్వమ్ ఉచ్ఛూనః పశ్యన్న్ ఆత్మని కాలతః
ఇలా ఆ జీవాత్మ, నిద్రలో ఉన్నట్టుగా, కాలం గడుస్తూ తనలోనే పితామహుడిగా ఉన్న స్థితిని చూసి, అది ఇక ముగిసిపోయిందని గ్రహిస్తుంది.
ఓముచ్చారణసంవిత్తిపూర్వం వేదాన్ ప్రపశ్యతి । యః కరోతి మనోరాజ్యం భవత్య్ ఆశు స తన్మతిః
ఓం అనే పదాన్ని ఉచ్చరించడాన్ని ముందుగా గుర్తించి, వేదాలను దర్శించేవాడు, తన మనస్సులో రాజ్యాన్ని పాలించేవాడు, త్వరగా ఆ జ్ఞానంలో స్థిరపడతాడు.
ఇదమ్ ఏవమ్ అసత్ సద్వద్ విదన్ వ్యోమ్ని సుతాత్మని । పర్వతౌఘాకృతి వ్యోమజగద్ వ్యోమ్ని విజృమ్భతే
ఈ అసత్యాన్ని సత్యంలా భావిస్తూ, స్వచ్ఛమైన ఆత్మ అనే ఆకాశంలో, పర్వతాల గుంపుల్లా ఉన్న జగత్తు ఆ ఆకాశంలో విస్తరిస్తుంది.
నేహ ప్రజాయతే కిఞ్చిన్ నేహ కిఞ్చన నశ్యతి । జగద్ గన్ధర్వనగరరూపేణ బ్రహ్మబృంహితమ్
ఇక్కడ ఏదీ పుట్టదు, ఏదీ నశించదు; గంధర్వ నగరంలా ఉన్న ఈ జగత్తు బ్రహ్మంలో విస్తరించి కనిపిస్తుంది.
యథైవ బ్రహ్మజాదీనాం జీవానాం సదసన్మయీ । సత్తా తథైవ సర్వేషామ్ ఆసరీసృపమ్ ఆసురమ్
బ్రహ్మ మొదలైన అన్ని జీవుల ఉనికీ నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ కలిసే ఉంటుంది. అలాగే పాము గాని, రాక్షస గాని, ఏ జీవమైనా వారి ఉనికీ కూడా ఇదే విధంగా ఉంటుంది.
సంవిద్విభ్రమ ఏవాయమ్ ఏవమ్ అభ్యుత్థితో ఽప్య్ అసత్ । ఆబ్రహ్మ కీటసంవిత్తేస్ సమ్యక్సంవేదనక్షయః
ఇది మనసులో కలిగే అయోమయం మాత్రమే. ఇది ఎలా కనిపించినా, నిజంగా లేదు. బ్రహ్మ నుండి పురుగు వరకు, సరిగ్గా జ్ఞానం పోయినప్పుడు, అవగాహన కూడా పోతుంది.
యథా సమ్పద్యతే బ్రహ్మా కీటస్ సమ్పద్యతే తథా । కీటస్ తు రూఢభూతౌఘవలనాత్ తుచ్ఛకర్మతః
బ్రహ్మ ఎలా పుట్టాడో, పురుగు కూడా అలాగే పుడుతుంది. కానీ పురుగు, దేహంలో స్థూలభూతాలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల, దాని పనులు అతి చిన్నవిగా ఉండటం వల్ల పరిమితంగా ఉంటుంది.
యద్ ఏవ జీవనం జీవే చేత్యోన్ముఖమయాత్మకమ్ । తద్ ఏవ పౌరుషం తస్మిన్ సారం కర్మ తద్ ఏవ చ
ప్రతి జీవిలో ఉన్న జీవితం, విషయాల పట్ల ఆకర్షణతో కూడి ఉంటుంది. అదే దానికి పురుషత్వం, అదే దాని అసలు తత్వం, అదే దాని కర్మ కూడా.
బ్రహ్మణస్ సర్గతాహన్తే కీటస్యాప్య్ అసదుత్థితే । చిత్తమాత్రాత్మకే భ్రాన్తే ప్రేక్షామాత్రభవత్క్షయే
బ్రహ్మదేవుడి సృష్టి నుంచి ఒక పురుగు నాశనం వరకు, మనస్సు అనే మాయ పోయినప్పుడు, కేవలం శుద్ధమైన దర్శనం మాత్రమే మిగిలిపోతుంది.
మాతృమానప్రమేయార్థో న చిన్మాత్రేతరో యదా । తదా ద్వైతైక్యవాదార్థశ్ శశశృఙ్గాబ్జినీసమః
తెలిసినవాడు, తెలుసుకునే మార్గం, తెలిసినది — ఇవన్నీ శుద్ధచైతన్యం కాకుండా వేరుగా లేనప్పుడు, ద్వైతం లేదా అద్వైతం అనే మతాలు నక్కకు కొమ్ముల్లా, ఆకాశంలో కమలంలా అసత్యంగా ఉంటాయి.
భావదార్ఢ్యాత్మకం మిథ్యా బ్రహ్మణో ఽణ్డం విభావ్యతే । ఆత్మైవ కోశకారేణ లాలారూపాత్మకం యథా
బ్రహ్మదేవుడి అండం స్థిరంగా ఉన్నట్టు కనిపించినా, అది మన ఊహ మాత్రమే; అది ఎలా అంటే, పట్టు పురుగు తన ఉమ్ముతో తనకు తానే గుడ్డ కట్టుకున్నట్టు.
సత్తయా బ్రహ్మణా యద్ యద్ యథా దృష్టం విభాతి తత్ । తత్ తథా దృశ్యతే తజ్జ్ఞైస్ స్వభావస్యైష నిశ్చయః
బ్రహ్మదేవుడు ఏదిని నిజంగా చూస్తాడో, అది అలాగే కనిపిస్తుంది; ఇదే వాస్తవాన్ని తెలుసుకున్నవారి నిశ్చయమైన భావన.
యథా యద్ ఉదితం వస్తు తన్ న తత్తాం వినా భవేత్ । నిమేషమ్ అపి కల్పో వా స్వభావస్యైష నిశ్చయః
ఏది ఎప్పుడు పుట్టినా, అది తన స్వభావం లేకుండా క్షణమైనా, యుగమైనా ఉండదు. ఇదే వస్తువుల స్వభావం గురించి నిస్సందేహమైన జ్ఞానం.