బ్రహ్మ సర్వం జగద్ వస్తు పిణ్డ ఏకమ్ అఖణ్డితమ్ । ఫలపత్త్రలతాగుల్మపీఠం బీజమ్ ఇవ స్థితమ్
పరబ్రహ్మే అన్నీ. ఈ జగత్తు ఒకటే, విడిపోని ఘనమయమైనదిగా ఉంది. అది ఒక విత్తనం లాంటిది — అందులో పండ్లు, ఆకులు, లతలు, పొదలు, వాటి ఆధారాలు అన్నీ కలిసే ఉంటాయి.
అహో చిత్రం జగద్ ఇదమ్ అసత్ సద్ ఇవ భాసతే । అహో బృహద్ అహో స్వచ్ఛమ్ అహో స్ఫుటమ్ అహో తను
అయ్యో! ఈ జగత్తు ఎంత అద్భుతంగా ఉంది! అసలు లేనట్టే ఉన్నట్టు కనిపిస్తోంది. ఎంత విస్తృతంగా ఉంది! ఎంత పారదర్శకంగా ఉంది! ఎంత స్పష్టంగా ఉంది! ఎంత సూక్ష్మంగా ఉంది!
బ్రహ్మణి ప్రతిభాసాత్మా తన్మాత్రగణగోలకః । అవశ్యాయకణాభో ఽసౌ యథా స్ఫురతి తచ్ ఛ్రుతమ్
పరబ్రహ్మలో కనిపించే రూపం అనేది తత్వాల సమూహాల గోళంలా ఉంటుంది. అది తప్పనిసరిగా ఉండే చిన్న చిన్న కణాల గుంపులా ప్రకాశిస్తుంది, అనుభవంలోకి వస్తుంది.
యథాసౌ యాతి వైముఖ్యం యథా భవతి చాత్మభూః । యథా స్వభావసిద్ధిర్ వా తథా కథయ మే ప్రభో
ప్రభూ, ఆ వ్యక్తి ఎలా దూరమవుతాడు, ఆత్మ ఎలా స్థిరపడుతుంది, సహజమైన సిద్ధి ఎలా కలుగుతుంది అని నాకు చెప్పండి.
అత్యన్తాసమ్భవద్ రూపమ్ అనన్యత్ స్వస్వభావతః । అత్యన్తాననుభూతం సత్ స్వనుభూతమ్ ఇవాగ్రతః
దాని స్వరూపం అసాధ్యమైనదిగా ఉంటుంది, కానీ అది తన సహజ స్వభావమే. ఎప్పుడూ అనుభవించనప్పటికీ, అది మన ముందే ప్రత్యక్షంగా కనిపించేలా ఉంటుంది.
హుల్లస్ సభుల్లో ఘుల్లాఙ్ఘ ఇతి బాలహృది స్ఫుటమ్ । యథోదేతి తథోదేతి పరే బ్రహ్మణి జీవతా
పిల్లల మనసులో 'హుల్లస్', 'సభుల్లో', 'ఘుల్లాంగ' వంటి పదాలు స్పష్టంగా ఎలా ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే పరబ్రహ్మలో జీవుడు కూడా ఉద్భవిస్తాడు.
మానమేయాత్మికాశుద్ధాసత్యైవ సత్యవత్ స్థితా । భిన్నేవ చ న భిన్నాస్మాద్ బ్రహ్మణో బృంహణాత్మికా
అది అసత్యమైనదిగా, స్వచ్ఛమైనదిగా, కొలవదగినదిగా ఉండి, నిజమైనదిలా నిలుస్తుంది. విడిగా కనిపించినా, విస్తరణ స్వరూపమైన బ్రహ్మ నుంచి వేరుగా కాదు.
యథా బ్రహ్మ భవత్య్ ఆశు జీవః కలనజీవితః । తథా జీవో భవత్య్ ఆశు మనో మననవేదనమ్
ఎలా అంటే, ఊహతో జీవించే జీవుడు త్వరగా బ్రహ్మమయ్యేలా, అలాగే ఆలోచన, తెలుసుకోవడం స్వభావంగా ఉన్న జీవుడు కూడా వెంటనే మనసవుతాడు.
చిత్తం తన్మాత్రమననం పశ్యత్య్ ఆశు స్వరూపవత్ । ఏష సఙ్ఘో ఽనిలలవప్రఖ్యస్ స్ఫురతి ఖాన్తరే
మనసు అనగా, సూక్ష్మతత్త్వాల గురించి ఆలోచించడమే. అది తాను నిజంగా ఏమిటో త్వరగా గ్రహిస్తుంది. ఈ సమూహం గాలి తుఫాను లాంటిది, ఆకాశంలో మెరుపులా కనిపిస్తుంది.
ఔచ్ఛూన్యమ్ ఏషో ఽనుభవత్య్ అవశ్యాయకణోపమమ్ । సంవేదనాత్మకం కాలకలితైకాన్తమ్ ఆత్మని
ఇది ఖాళీదనాన్ని, అవసరమైన ధూళి కణంలా అనుభవిస్తుంది. దీని అసలు స్వరూపం తెలుసుకోవడమే. కాలంతో కలిసినదిగా, అది తనలోనే స్థిరమై ఉంటుంది.
అహం కిమ్ ఇతి శబ్దార్థవేదనామ్ సో ఽఙ్గసంవిదమ్ । సంవిదన్ వస్తుశబ్దార్థం జీవః పశ్యతి సార్థకమ్
నేను ఎవరు? అనే మాటల అర్థాన్ని, అవయవాల జ్ఞానాన్ని జీవుడు గ్రహిస్తాడు. ఆ జ్ఞానం వస్తువులూ, పదాలూ నిజమైన అర్థాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకుంటుంది.
తాదృక్సంవేదనస్ సో ఽథ రసశబ్దార్థవేదనమ్ । భావిజిహ్వార్థనామ్నైకదేశే ఽనుభవతి క్షణాత్
అలాంటి అవగాహనతో, ఆత్మ తక్షణమే రుచి, శబ్దం, అర్థాన్ని అనుభవిస్తూ, భావజిహ్వ అనే ప్రాంతంలో వాటిని గ్రహిస్తుంది.
తాదృక్సంవేదనాజ్ జీవశ్ శబ్దార్థోన్ముఖతాం గతః । భవిష్యన్నేత్రనామ్నైకదేశే భవతి భాసనమ్
అలాంటి అవగాహన వల్ల జీవుడు శబ్దార్థం వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు; భవిష్యన్నేత్రం అనే ప్రాంతంలో ప్రకాశం కలుగుతుంది.
తాదృక్సంవేదనస్ సో ఽథ ఘ్రాణం తద్వృత్తివేదనాత్ । స్థితో యస్మిన్ భవిష్యన్తీ తావద్ దృష్ట్యాదితత్స్థితిః
అలాంటి అవగాహనతో, ఆత్మ ముక్కు యొక్క క్రియను గ్రహిస్తుంది; ఎక్కడ స్థిరంగా ఉంటే, అక్కడే చూపు మొదలైన వాటి స్థితి ఉంటుంది.
ఏవమ్ప్రాయస్ స జీవాత్మా కాకతాలీయవచ్ ఛనైః । విశిష్టసన్నివేశత్వం భావితం పశ్యతి స్వతః
ఇలా, ఆ జీవాత్మా, కాకి తాటి కలిసినట్టు, క్రమంగా తనలో ప్రత్యేకమైన ఏర్పాటును తానే చూసుకుంటుంది.
స తస్య సన్నివేశస్య త్వ్ అసతో ఽపి సతస్ సతః । శబ్దభావైకదేశత్వం శ్రవణార్థేన విన్దతి
అది నిజమైనదా, అబద్ధమా, ఉన్నదా, లేనిదా అనే తేడా లేకుండా, ఆ ఏర్పాటులో శబ్దం కొంత భాగంగా ఉందని వాడు వినిపించడంవల్ల గుర్తిస్తాడు.
స్పర్శభావైకదేశత్వం త్వక్ఛబ్దార్థేన విన్దతి । రసభావైకదేశత్వం జిహ్వార్థాకృతి పశ్యతి
చర్మం, శబ్దం ద్వారా స్పర్శ కొంత భాగంగా ఉందని వాడు తెలుసుకుంటాడు. అలాగే, నాలుకతో రుచి కొంత భాగంగా ఉందని కూడా వాడు గమనిస్తాడు.
రూపభావైకదేశత్వం నేత్రార్థాకృతి పశ్యతి । గన్ధభావైకదేశత్వం నాసికాత్వేన పశ్యతి
కళ్ళతో రూపం కొంత భాగంగా ఉందని వాడు చూస్తాడు. ముక్కుతో వాసన కొంత భాగంగా ఉందని కూడా వాడు గుర్తిస్తాడు.
ఏవమ్భావమయైతత్తా ప్రకటీకరణక్షమమ్ । భవిష్యద్ ఇన్ద్రియాఖ్యం సా రన్ధ్రం పశ్యతి దేహకే
ఇలా ఉన్న లక్షణాలతో కూడిన ఈ స్థితి బయటపడటానికి తగినదిగా ఉంటుంది. భవిష్యత్తులో ఇంద్రియంగా మారబోయే ఆ రంధ్రాన్ని వాడు శరీరంలో గమనిస్తాడు.
ఇత్య్ ఏవమ్ ఆదిజీవస్య రాఘవాద్యతనస్య చ । ఉదేతి ప్రతిభాసాత్మా దేహ ఏవాతివాహికః
రాఘవా, మొదటి జీవుడికైనా, ఇప్పటి జీవుడికైనా, ఈ దేహంలోనే ప్రయాణించే ఆ భ్రమాత్మక స్వరూపమే పుట్టుకొస్తుంది.
అనాఖ్యైవ పరా సత్తా స్వాతివాహికతామ్ ఇవ । సా గచ్ఛత్య్ అప్య్ అగచ్ఛన్తీ తాదృక్శక్త్యాత్మభావనాత్
వివరించలేని పరమ సత్త్వం, మన ఊహా శక్తితో, ప్రయాణించే రూపాన్ని ధరించినట్టు కనిపిస్తుంది. కానీ, అది వెళ్ళినట్టు అనిపించినా, నిజంగా ఎక్కడికీ పోదు.
మాతృమేయప్రమాణాది యదా బ్రహ్మైవ వేదనాత్ । తదాతివాహికోక్తీనాం కః ప్రసఙ్గస్ తద్ ఏవ తత్
ఎప్పుడు జ్ఞాత, జ్ఞేయం, జ్ఞానం అన్నీ బ్రహ్మమే అని ప్రత్యక్షంగా తెలుసుకుంటామో, అప్పుడే ప్రయాణం గురించి చెప్పే మాటలకు అర్ధం ఉండదు. అదే నిజం.
అన్యత్వవేదనాద్ అన్యః పరస్మాద్ ఆతివాహికః । బ్రహ్మత్వవేదనాద్ బ్రహ్మ నాసంవిత్తిర్ హి సాన్యథా
వేరుగా ఉన్నదని అనిపించడమే ప్రయాణానికి కారణం. కానీ బ్రహ్మమే అన్న భావన కలిగినప్పుడు, బ్రహ్మమే మిగిలిపోతుంది; వేరే జ్ఞానం ఉండదు.
అసమ్భవాద్ అసంవిత్తేర్ బ్రహ్మాత్మకతయాథవా । కో మోక్షః కో విచారస్ స్యాద్ అలం భేదవికల్పనైః
బ్రహ్మస్వరూపమైన ఆ పరమాత్మను తప్ప ఇంకే విధమైన జ్ఞానం అసాధ్యమైతే, విముక్తి అంటే ఏమిటి, విచారణ అంటే ఏమిటి? ఈ రకరకాల భేదాలు, తేడాలు చాలయ్యాయి.
సిద్ధాన్తకాల ఏవైష ప్రశ్నస్ తే రామ రాజతే । అకాలపుష్పమాలా హి శోభనాపి న శోభతే
రామా, నీ ప్రశ్న ఫలితాన్ని తేల్చే సమయంలో మాత్రమే వెలుగొందుతుంది. కాలానికి తగినప్పుడు కాకుండా వేసిన పువ్వుల మాల ఎంత అందంగా ఉన్నా, నిజంగా అందంగా కనిపించదు.
సార్థైవానర్థికాకాలమాలా వివలితా యథా । తథైవాకాలగీర్ జన్తోస్ సర్వం కాలే హి శోభతే
సరైన సమయంలో కాకుండా వేసిన పువ్వుల మాల ఎంత అలంకరించినా నప్పదు. అలాగే, జీవి అనవసరంగా మాట్లాడిన మాటలు కూడా అర్ధం ఉండవు. ప్రతీది తన సమయానికే అందంగా ఉంటుంది.
ప్రతిబన్ధాభ్యనుజ్ఞానాం కాలో దాతేతి దృశ్యతే । నను సర్వపదార్థానాం కాలేన ఫలయోగితా
అడ్డంకులు, అనుమతులు ఇవన్నీ కాలమే ఇస్తుంది. నిజంగా, ప్రతి విషయానికి ఫలితాన్ని కలిగించేది కాలమే.
ఏవమ్ ఏష స జీవాత్మా సుప్తాత్మా సముపస్థితః । పితామహత్వమ్ ఉచ్ఛూనః పశ్యన్న్ ఆత్మని కాలతః
ఇలా ఆ జీవాత్మ, నిద్రలో ఉన్నట్టుగా, కాలం గడుస్తూ తనలోనే పితామహుడిగా ఉన్న స్థితిని చూసి, అది ఇక ముగిసిపోయిందని గ్రహిస్తుంది.
ఓముచ్చారణసంవిత్తిపూర్వం వేదాన్ ప్రపశ్యతి । యః కరోతి మనోరాజ్యం భవత్య్ ఆశు స తన్మతిః
ఓం అనే పదాన్ని ఉచ్చరించడాన్ని ముందుగా గుర్తించి, వేదాలను దర్శించేవాడు, తన మనస్సులో రాజ్యాన్ని పాలించేవాడు, త్వరగా ఆ జ్ఞానంలో స్థిరపడతాడు.
ఇదమ్ ఏవమ్ అసత్ సద్వద్ విదన్ వ్యోమ్ని సుతాత్మని । పర్వతౌఘాకృతి వ్యోమజగద్ వ్యోమ్ని విజృమ్భతే
ఈ అసత్యాన్ని సత్యంలా భావిస్తూ, స్వచ్ఛమైన ఆత్మ అనే ఆకాశంలో, పర్వతాల గుంపుల్లా ఉన్న జగత్తు ఆ ఆకాశంలో విస్తరిస్తుంది.